§21.55.1Hannibalis interim miles ignibus ante tentoria factis oleoque per manipulos, ut mollirent artus, misso et cibo per otium capto, ubi transgressos flumen hostis nuntiatum est, alacer animis corporibusque arma capit atque in aciem procedit.
一方、ハニバルの兵士たちは、天幕の前に火を焚き、四肢をほぐすために歩兵中隊ごとに油を配り、悠々と食事を摂っていたが、敵が川を渡ったとの報せが届くと、心身ともに生気に満ちて武器を取り、戦列へと進んだ。
§21.55.2Baliares locat ante signa levemque aliam armaturam, octo ferme milia hominum, dein graviorem armis peditem, quod virium, quod roboris erat;
彼は軍旗の前にバレアレス兵と、その他の軽装歩兵、約八千名を配置し、次に、自軍の戦力、精鋭のすべてである重装歩兵を配置した。
in cornibus circumfudit decem milia equitum, et ab cornibus in utramque partem divisos elephantos statuit.
両翼には一万の騎兵を巡らせ、両翼から外側の両側に分けて象を配置した。
§21.55.3consul effuse sequentis equites, cum ab resistentibus subito Numidis incauti exciperentur, signo receptui dato revocatos circumdedit peditibus.
執政官は、無秩序に追撃していた騎兵たちが、不意に向き直ったヌミディア兵によって警戒を怠っているところを急襲されると、退却の合図を出して彼らを呼び戻し、歩兵の周囲に配した。
§21.55.4duodeviginti milia Romana erant, socium nominis Latini viginti, auxilia praeterea Cenomanorum;
ローマ兵は一万八千、ラティウム名の同盟軍は二万、さらにケノマニ族の補助軍がいた。
ea sola in fide manserat Gallica gens.
このガリアの部族だけが忠誠を保ち続けていた。
iis copiis concursum est.
これらの軍勢によって激突が生じた。
§21.55.5proelium a Baliaribus ortum est;
戦闘はバレアレス兵から始まった。
quibus cum maiore robore legiones obsisterent, diducta propere in cornua levis armatura est, quae res effecit, ut equitatus Romanus extemplo urgeretur.
彼らに対してローマ軍団がより大きな力をもって立ち向かったため、軽装歩兵は速やかに両翼へと退いた。 このことが、ローマ騎兵が即座に圧倒される結果を招いた。
§21.55.6nam cum vix iam per se resisterent decem milibus equitum quattuor milia et fessi integris plerisque, obruti sunt insuper velut nube iaculorum a Baliaribus coniecta.
というのも、ただでさえ四千のローマ騎兵がそれ自体では一万のカルタゴ騎兵にほとんど持ちこたえられず、しかも疲弊した彼らがその大半を温存した無傷の敵に立ち向かっていたところに、その上、バレアレス兵によって放たれた、まるで投槍の雲のようなものによって圧倒されたからである。
§21.55.7ad hoc elephanti eminentes ab extremis cornibus, equis maxime non visu modo sed odore insolito territis, fugam late faciebant.
さらに、両翼の端からそびえ立つ象たちが、馬たちをその姿だけでなくとりわけ見慣れない匂いによって怯えさせ、各所で敗走を引き起こした。
§21.55.8pedestris pugna par animis magis quam viribus erat, quas recentis Poenus paulo ante curatis corporibus in proelium attulerat;
歩兵戦は、力においてよりも闘志において対等であった。 その力は、カルタゴ兵が少し前に体を休めて万全の状態で戦闘に持ち込んだものであった。
contra ieiuna fessaque corpora Romanis et rigentia gelu torpebant.
これに対し、ローマ兵は飢えて疲弊し、寒さで凍えて硬直した肉体がしびれていた。
restitissent tamen animis, si cum pedite solum foret pugnatum;
それでも、もし歩兵同士の戦いだけであったなら、闘志によって持ちこたえたであろう。
§21.55.9sed et Baleares pulso equite iaculabantur in latera et elephanti iam in mediam peditum aciem sese intulerant et Mago Numidaeque, simul latebras eorum inprovida praeterlata acies est, exorti ab tergo ingentem tumultum ac terrorem fecere.
しかし、騎兵を敗走させたバレアレス兵が側面から投槍を放ち、象たちもすでに歩兵の戦列中央へと突入しており、さらにマゴとヌミディア兵たちも、彼らの伏兵場所をローマの不注意な戦列が通り過ぎるやいなや、背後から現れて巨大な混乱と恐怖を引き起こした。
§21.55.10tamen in tot circumstantibus malis mansit aliquamdiu immota acies, maxime praeter spem omnium adversus elephantos.
それでも、これほど多くの災厄に取り囲まれながらも、戦列はしばらくの間動かず、とりわけ全員の予想に反して、象に対して持ちこたえた。
§21.55.11eos velites ad id ipsum locati verutis coniectis et avertere et insecuti aversos sub caudis, qua maxume molli cute vulnera accipiunt, fodiebant.
この目的のために配置されていた軽装兵たちが、投げ槍を投げつけて象を退散させ、背を向けた象を追いかけて、皮膚が最も柔らかく傷を負いやすい尾の下を突き刺したのである。