§10.5.1nuntio adlato dictator signa ferri ac sequi iubet armatos.
報せが届くと、独裁官は軍旗を進めて武装兵が従うよう命じた。
sed celeriora prope omnia imperio erant;
しかし、ほぼすべてが命令よりも迅速に行われた。
rapta extemplo signa armaque, §10.5.2et vix ab impetu et cursu tenebantur.
軍旗や武器が直ちに奪い取られ、彼らは突撃や疾走をほとんど抑えきれなかった。
cum ira ab accepta nuper clade stimulabat, tum concitatior accidens clamor ab increscente certamine.
最近の敗北による怒りが彼らを刺激していただけでなく、激化する戦闘から届く叫び声がいっそう彼らを駆り立てた。
§10.5.3urgent itaque alii alios hortanturque signiferos, ut ocius eant;
それゆえ彼らは互いに急き立て、旗手により早く進むよう促した。
quo magis festinantes videt dictator, eo impensius retentat agmen ac sensim incedere iubet.
独裁官は、彼らが急ぐのを見るほど、ますます熱心に隊列を引き留め、徐々に進むよう命じた。
§10.5.4Etrusci contra, principio exciti pugnae, omnibus copiis aderant;
一方エトルリア人は、戦闘の開始から興奮しており、全軍で臨んでいた。
et super alios alii nuntiant dictatori omnes legiones Etruscorum capessisse pugnam nec iam ab suis resisti posse, et ipse cernit ex superiore loco, in quanto discrimine praesidium esset.
そして、次から次へと独裁官に、エトルリア人のすべてのレギオンが戦闘に入り、もはや味方では持ちこたえられないという報告が届き、彼自身も高い場所から、守備隊がいかに大きな危機にあるかを目にしていた。
ceterum satis fretus, §10.5.5esse etiam nunc tolerando certamini legatum nec se procul abesse periculi vindicem, quam maxime vult fatigari hostem, ut integris adoriatur viribus fessos.
しかし、彼は十分に確信していた、副官が今なお戦闘を持ちこたえるのに十分な状態にあり、危険を救う者たる自身がそう遠くないところにいるということを。 彼は、疲弊した敵に万全の力で襲いかかるために、敵ができるだけ疲弊することを望んだ。
§10.5.6quamquam lente procedunt, iam tamen ad impetum capiundum, equiti utique, modicum erat spatium.
彼らはゆっくり進んだが、突撃を行うには、特に騎兵にとっては、すでに適度な距離になっていた。
prima incedebant signa legionum, ne quid occultum aut repentinum hostis timeret;
敵が何か隠された不意の策略を恐れないように、レギオンの最初の軍旗が進んでいった。
sed reliquerat intervalla inter ordines peditum, qua satis laxo spatio equi permitti possent.
しかし彼は、十分な広さの空間で馬が突進できるように、歩兵の列の間に間隔を残しておいた。
§10.5.7pariter sustulit clamorem acies, et emissus eques libero cursu in hostem invehitur in onpositisque adversus equestrem procellam subitum pavorem offundit.
戦列は一斉に叫び声を上げ、放たれた騎兵は自由な疾走で敵へと突入し、騎兵の嵐に立ち向かった敵に突然の恐怖を浴びせた。
§10.5.8itaque, ut prope serum auxilium iam paene circumventis, ita universa requies data est.
それゆえ、すでにほとんど包囲されていた者たちにとっては、まるで遅すぎる増援のようであったが、全員に安心が与えられた。
integri accepere pugnam, nec ea ipsa longa aut anceps fuit.
万全の兵たちが戦闘を引き継ぎ、その戦闘自体は長くも勝敗の定まらないものでもなかった。
§10.5.9fusi hostes castra repetunt inferentibusque iam signa Romanis cedunt et in ultimam castrorum partem conglobantur.
敗れた敵は陣営へと引き返し、今や軍旗を進めるローマ兵に道を譲り、陣営の最奥部へと固まった。
§10.5.10haerent fugientes in angustiis portarum;
逃げる者たちは城門の狭い場所に滞った。
pars magna aggerem vallumque conscendit, si aut ex superiore loco tueri se aut superare aliqua et evadere posset.
大部分は土塁や防壁に上り、高い場所から身を守るか、あるいはどこかを乗り越えて逃れられないかとした。
§10.5.11forte quodam loco male densatus agger pondere superstantium in fossam procubuit;
たまたまある場所で、上に乗る者たちの重みで不完全に固められていた土塁が堀へと崩れ落ちた。
atque ea, cum deos pandere viam fugae conclamassent, plures inermes quam armati evadunt.
そしてそこから、彼らが「神々が逃げ道をひらいてくださった」と叫ぶと、武装した者よりも多くの武装していない者が脱出した。
§10.5.12hoc proelio fractae iterum Etruscorum vires, et pacto annuo stipendio et duum mensum frumento permissum ab dictatore, ut de pace legatos mitterent Romam.
この戦いによってエトルリア人の戦力は再び砕かれ、一年の給与と二ヶ月分の穀物を納める約束のもと、平和について語る使節をローマに派遣することが独裁官から許された。
§10.5.13pax negata, indutiae biennii datae.
平和は拒否され、2年間の休戦が与えられた。
dictator triumphans in urbem rediit.
独裁官は凱旋式を挙行して市に帰還した。
habeo auctores sine ullo memorabili proelio pacatam ab dictatore Etruriam esse seditionibus tantum Arretinorum conpositis et Cilnio genere cum plebe in gratiam reducto.
私には、目立った戦闘なしに独裁官によってエトルリアが平定されたとする著者たちもある。 それによれば、アッレティウム人の反乱が静められ、キルニウス一族が平民と和解しただけであった。
consul ex dictatura factus M. Valerius.
独裁官から執政官になったのは、マルクス・ウァレリウスである。
§10.5.14non petentem atque adeo etiam absentem creatum tradidere quidam et per interregem ea comitia facta;
彼が求めておらず、さらに不在であったにもかかわらず選出されたと伝える者たちもおり、その選挙は間王を通じて行われたとされる。
id unum non ambigitur, consulatum cum Apuleio Pansa gessisse.
ただ一つ疑いのないのは、彼がアプレリウス・パンサとともに執政官を務めたことである。