Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §10.33.1-10.33.10

陣営からのサムニウム軍撃退と執政官の合流

517 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官アティリウスは不意を襲われた陣営を鼓舞して建て直し、サムニウム人を撃退するがローマ側も多大な損害を被る。その後、もう一人の執政官ポストゥミウスが合流してサムニウム人を退去させ、両軍は敵地の蹂躙へと乗り出す。

§10.33.1consul tumultu excitus cohortes duas sociorum, Lucanam Suessanamque, quae proximae forte erant, tueri praetorium iubet; manipulos legionum principali via inducit.
騒ぎに呼び起こされた執政官は、たまたま最も近くにいた同盟軍の二つのコホルス、すなわちルカニア大隊とスエッサ大隊に本営を守るよう命じ、軍団の操作を主通ろから進ませた。
§10.33.2vixdum satis aptatis armis in ordines eunt et clamore magis quam oculis hostem noscunt, nec, quantus numerus sit, aestimari potest.
兵士たちは武具をまだ十分に身につけないうちに急いで整列し、目によってよりもむしろ叫び声によって敵を認識した。 また敵の数がどれほどであるか、推し量ることはできなかった。
cedunt primo,
彼らは最初は後退した。
§10.33.3incerti fortunae suae, et hostem introrsum in media castra accipiunt;
自分たちの行く末に不安を感じながら、彼らは敵を陣営の中央の内部へと受け入れた。
inde, cum consul vociferaretur, expulsine extra vallum castra deinde sua oppugnaturi essent, §10.33.4rogitans, clamore sublato conixi primo resistunt, deinde inferunt pedem urgentque et inpulsos semel terrore eodem, quo coeperunt, expellunt extra portam vallumque.
その後、執政官が「お前たちは柵の外に追い出されてから、自分たちの陣営を攻撃するつもりなのか」と叫び立て、繰り返し問いかけると、彼らは叫び声をあげ、力を尽くして最初は抵抗し、それから一歩を踏み出して敵を追い詰め、敵が退却を始めたのと同じ恐怖によって、一度押し戻された敵を門と柵の外へと追い出した。
§10.33.5inde pergere ac persequi, quia turbida lux metum circa insidiarum faciebat, non ausi, liberatis castris contenti receperunt se intra vallum trecentis ferme hostium occisis.
そこからさらに進んで追撃することは、薄暗い光が周囲に伏兵への恐れを生じさせていたのであえてせず、陣営が守り抜かれたことに満足して、敵の約三百名を殺害した上で、柵の内側へと引き返した。
§10.33.6Romanorum stationis primae vigilumque et eorum, qui circa quaestorium oppressi, periere ad septingenti triginta.
ローマ人の側では、第一衛兵所と番兵たち、および財務官の天幕の周囲で襲われて死亡した者たち、合わせて約七百三十名が死亡した。
animos inde Samnitibus non infelix audacia auxit,
この成功した大胆な行動によって、その後サムニウム人の勇気は高まった。
§10.33.7et non modo proferre inde castra Romanum sed ne pabulari quidem per agros suos patiebantur;
そして、ローマ人がそこから陣営を進めることだけでなく、彼らの領土で採草することさえ許さなかった。
retro in pacatum Soranum agrum pabulatores ibant.
採草者たちは後方の、平和なソラの領土へと向かった。
quarum rerum fama, §10.33.8tumultuosior etiam quam res erat, perlata Romam coegit L. Postumium consulem vixdum validum proficisci ex urbe.
これらの出来事の噂は、実態よりもさらに誇張されたものであったが、ローマに伝えられると、まだ健康を十分に回復していなかった執政官ルキウス・ポストゥミウスに、市から出発することを強いた。
§10.33.9prius tamen quam exiret, militibus edicto Soram iussis convenire, ipse aedem Victoriae, quam aedilis curulis ex multaticia pecunia faciendam curaverat, dedicavit.
しかし彼が出発する前に、兵士たちに布告によってソラに集まるよう命じた上で、自身は、かつて上級按察官であったときに罰金から造らせていた勝利の女神の神殿を奉献した。
§10.33.10ita ad exercitum profectus ab Sora in Samnium ad castra collegae perrexit.
このようにして軍隊のもとへと出発し、ソラからサムニウムにある同僚の陣営へと進んだ。
inde postquam Samnites, diffisi duobus exercitibus resisti posse, recesserunt, diversi consules ad vastandos agros urbesque oppugnandas discedunt.
その後、二つの軍勢に対して持ちこたえることはできないと判断したサムニウム人が退去すると、執政官たちは二手に分かれて、土地を荒廃させ都市を攻撃するために出発した。

語釈・文法注

  1. 10.33.3expulsine ... oppugnaturi essent — 接尾辞 `-ne` が付いた完了分詞 `expulsi` と、接続法未完了過去能動未来の `oppugnaturi essent`(能動未来分詞+`essent`)からなる間接疑問節。主節の `vociferaretur`(大声で叫ぶ)の内容を表し、「(自分たちの陣営から)追い出された後で、今度は自分たちの陣営を攻撃するつもりなのか」という皮肉な問いかけを構成している。
  2. 10.33.4terrore eodem, quo coeperunt — `quo` は奪格の関係代名詞で、先行詞 `terrore` に一致する。`coeperunt`(彼らは始めた)の後ろには、文脈から `fugere`(逃げる)または `pavere`(怯える)といった動詞の不定詞が省略されている。つまり「彼らが退却を始めたのと同じ恐怖によって」と解釈される。
  3. 10.33.6ad septingenti triginta — 前置詞 `ad` が副詞的に「約、およそ」の意味で使われており、後続の数詞 `septingenti triginta` は `periere` の主格主語のままで、格変化(対格支配など)の影響を受けていない。
  4. 10.33.9militibus edicto Soram iussis convenire — `militibus iussis`(兵士たちが命じられた上で)が独立奪格を形成している。`edicto` は「布告・命令によって」という手段の奪格。`iussis` に続く不定詞は `convenire`。
  5. 10.33.10diffisi duobus exercitibus resisti posse — `diffisi` は半脱言動詞 `diffido`(不信を抱く、確信が持てない)の完了分詞で、ここでは理由(「〜と確信できず」)を表す。`resisti` は自動詞 `resisto` の非人称受動不定詞(「抵抗されること」)で、与格の `duobus exercitibus`(二つの軍勢に対して)を伴い、「二つの軍勢に(自分たちが)持ちこたえうること」を意味する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §10.33.1-10.33.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.33.1-10.33.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。