§1.50.1iam magna Tarquini auctoritas inter Latinorum proceres erat, cum in diem certam ut ad lucum Ferentinae conveniant indicit: esse, quae agere de rebus communibus velit.
タルクィニウスの権威はすでにラティウム人の有力者たちの間で大きなものとなっていたが、そのとき彼は、フェレンティナの森に集まるよう特定の日に召集をかけ、共同の関心事について協議したい事柄があると言い送った。
§1.50.2conveniunt frequentes prima luce;
彼らは夜明けとともに大勢で集まった。
ipse Tarquinius diem quidem servavit, sed paulo ante, quam sol occideret, venit.
タルクィニウス自身は、その日こそ守ったものの、太陽が沈む少し前に到着した。
multa ibi toto die in concilio variis iactata sermonibus erant.
そこでは一日中、集会において様々な議論が交わされていた。
§1.50.3Turnus Herdonius ab Aricia ferociter in absentem Tarquinium erat invectus: haud mirum esse Superbo inditum Romae cognomen — iam enim ita clam quidem mussitantes, vulgo tamen eum appellabant —;
アリキア出身のトゥルヌス・ヘルドニウスは、不在のタルクィニウスを激しく非難した。 「ローマにおいて彼に『傲慢』という異名が与えられたのも不思議ではない。 ――というのも、彼らはすでに、密かにささやき合うようにしてではあるが、公然と彼をそう呼んでいるからだ。
an quicquam superbius esse quam ludificari sic omne nomen Latinum? principibus longe ab domo excitis ipsum,
――ラティウムという名の全体がこのように愚弄されること以上に、何か傲慢なことがあるだろうか。
§1.50.4qui concilium indixerit, non adesse.
有力者たちを自宅から遠く離れた場所へ呼び出しておきながら、彼自身、すなわち集会を召集した当人が、出席していない。
temptari profecto patientiam, ut, si iugum acceperint, obnoxios premat.
これは明らかに我々の忍耐が試されているのであり、我々が軛を受け入れるなら、従属するものとして我々を抑圧するためなのだ。
cui enim non apparere, adfectare eum imperium in Latinos?
彼がラティウム人に対する支配権を狙っていることが、誰の目にも明らかでないということがあろうか。
§1.50.5quod si sui bene crediderint cives aut si creditum illud et non raptum parricidio sit, credere et Latinos, quamquam ne sic quidem alienigenae, debere;
もし彼の市民たちが〔王位を彼に〕委ねたことが正しかった、あるいは、それが委ねられたものであって肉親殺しによって強奪されたものでないというのなら、ラティウム人もまた彼を信頼すべきであろう、たとえその場合であっても異邦人に対してであるとはいえ。
§1.50.6sin suos eius paeniteat, quippe qui alii super alios trucidentur, exulatum eant, bona amittant, quid spei melioris Latinis portendi? si se audiant, domum suam quemque inde abituros neque magis observaturos diem concilii, quam ipse, qui indixerit, observet.
しかし、もし彼の同胞たちが彼を忌み嫌っている(彼らが次々と虐殺され、追放され、財産を失っているのだから)のだとすれば、ラティウム人にはいかなるより良い希望が示されているというのか。 もし私の言葉に耳を傾けるなら、各自はここから自分の家へ帰り、この集会の日を、それを召集した彼自身が守っている以上に守るようなことはしないはずだ。
§1.50.7haec atque alia eodem pertinentia seditiosus facinorosusque homo hisque artibus opes domi nactus cum maxime dissereret, intervenit Tarquinius.
」扇動的で不届きな男であり、まさにこれらの手段によって本国での権力を得ていた彼が、これらや同趣旨の他の議論を熱を込めて展開していたまさにそのとき、タルクィニウスが到着した。
§1.50.8is finis orationi fuit;
これが演説の終わりとなった。
aversi omnes ad Tarquinium salutandum.
全員がタルクィニウスへの挨拶のために向き直った。
qui silentio facto monitus a proximis, ut purgaret se, quod id temporis venisset, disceptatorem ait se sumptum inter patrem et filium, cura reconciliandi eos in gratiam moratum esse et, quia ea res exemisset illum diem, postero die acturum, quae constituisset.
タルクィニウスは静粛にさせたのち、側近たちから、これほどの時間に到着したことについて弁明するよう促され、父親と息子の間の調停者として選ばれ、彼らを和解させる配慮のために遅れたのだと言い、その用件がその一日を奪ってしまったため、決定していた事柄については翌日協議することにすると言った。
§1.50.9ne id quidem ab Turno tulisse tacitum ferunt;
これについても、トゥルヌスは黙って見過ごさなかったと伝えられている。
dixisse enim nullam breviorem esse cognitionem quam inter patrem et filium, paucisque transigi verbis posse: ni pareat patri, habiturum infortunium esse.
彼はこう言ったのである。 「父親と息子の間の裁判ほど手短いものはなく、いくつかの言葉で解決できる。 父親に従わなければ、お仕置きを食らうとね。 」