Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §1.37.1-1.37.6

アニオ川の火計によるサビニ軍の撃退と講和

38 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ軍はアニオ川の敵の背後の橋を焼き払う策略を用いてサビニ軍を破り、騎兵の活躍と溺死者によって決定的な勝利を得る。タルクィニウスはさらにサビニ領へ侵攻し、急遽迎え撃った敵を再び破って和平交渉に持ち込む。

§1.37.1hac parte copiarum aucta iterum cum Sabinis confligitur. sed praeterquam quod viribus creverat Romanus exercitus, ex occulto etiam additur dolus missis, qui magnam vim lignorum, in Anienis ripa iacentem ardentem in flumen conicerent: ventoque iuvante accensa ligna et pleraque, in ratibus, inpacta sublicis cum haererent, pontem incendunt. §1.37.2ea quoque res in pugna terrorem attulit Sabinis et fusis eadem fugam inpediit; multique mortales, cum hostem effugissent, in flumine ipso periere; quorum fluitantia arma ad urbem cognita in Tiberi prius paene, quam nuntiari posset, insignem victoriam fecere. §1.37.3eo proelio praecipua equitum gloria fuit: utrimque ab cornibus positos, cum iam pelleretur media peditum suorum acies, ita incurrisse ab lateribus ferunt, ut non sisterent modo Sabinas legiones ferociter instantes cedentibus, sed subito in fugam averterent. §1.37.4montes effuso cursu Sabini petebant, et pauci tenuere; maxima pars, ut ante dictum est, ab equitibus in flumen acti sunt. §1.37.5Tarquinius instandum perterritis ratus, praeda captivisque Romam missis, spoliis hostium — id votum Vulcano erat — ingenti cumulo accensis, pergit porro in agrum Sabinum exercitum inducere; §1.37.6et quamquam male gesta res erat nec gesturos melius sperare poterant, tamen, quia consulendi res non dabat spatium, iere obviam Sabini tumultuario milite iterumque ibi fusi perditis iam prope rebus pacem petiere.
このように兵力の一部が増強された状態で、再びサビニ人との戦闘が交えられた。しかし、ローマ軍が力において増強されただけでなく、密かに計略も加えられた。すなわち、アニオ川の岸に置かれていた大量の薪に火をつけて川に投げ込ませるために人々が派遣されたのである。そして風の助けもあって、火のついた薪(その大部分は筏に載せられていた)が橋脚に衝突して引っかかると、橋を焼き払った。このこともまた、戦闘においてサビニ人に恐怖をもたらし、敗走する彼らの退路を阻んだ。そして多くの人々が、敵からは逃れたものの、川そのものの中で命を落とした。テベレ川を漂い、都の近くでそれと知られた彼らの武具は、勝利の知らせが届くよりもほぼ先に、この輝かしい勝利を知らせることとなった。その戦闘において、騎兵の栄誉はとりわけ際立っていた。両翼に配置されていた彼らは、自軍の歩兵の中央戦列がすでに押し戻されていたとき、側面から突撃し、退却する者たちに激しく迫っていたサビニ人の軍団を阻止しただけでなく、たちまち敗走させたと言われている。サビニ人たちは散り散りになって山を目指して逃げたが、そこに到達できたのはわずかであった。大部分は、前に述べたように、騎兵によって川へと追い詰められた。タルクィニウスは、恐怖に陥った敵を追撃すべきだと考え、戦利品と捕虜をローマに送った後、敵の戦利品を(これはウルカヌス神への誓願であった)巨大な山に積み上げて火を放ち、さらにサビニ人の領土へと軍を進めた。そして、戦況は悪く、これ以上うまく戦える見込みもなかったが、状況が善後策を講じる時間的余裕を与えなかったため、サビニ人は急遽招集された兵力をもって再び立ち向かったものの、そこでもまた敗退し、すでに事態がほぼ破滅に瀕したため、和平を求めた。

語釈・文法注

  1. 1.37.1missis, qui ... conicerent — `missis` は、先行詞となる代名詞(`iis` など)が省略された完了受動分詞の与格、あるいは奪格絶対の一部と解釈される。ここでは `additur dolus` に係る与格として「派遣された人々(=兵たち)に(策略が委ねられた)」、あるいは「人々を派遣することによって(策略が付け加えられた)」という意味になる。関係節 `qui ... conicerent` は目的を表す接続法(`conicerent`)をとっている。
  2. 1.37.2prius paene, quam nuntiari posset — 接続詞 `priusquam`(〜するより早く)が `prius` と `quam` に分離(tmesis)しており、さらに `paene`(ほとんど、危うく)がその間に挟まれている。従属節の動詞 `posset` は、単なる事実の前後関係だけでなく、可能性や期待のニュアンスを含むため接続法(未完了過去)となっている。
  3. 1.37.3utrimque ab cornibus positos ... incurrisse ... ferunt — 伝聞を表す動詞 `ferunt`(人々は伝える)を主動詞とする対格不定詞(AcI)構文。不定詞 `incurrisse` の意味上の主語は `positos`(配置された人々=騎兵たち、`equites` を指す対格分詞)であり、主文の主動詞から大きく離れている。`cedentibus` は現在分詞の与格で、`instantes`(迫っている)に係る「退却する者たちに」を意味する。
  4. 1.37.6nec gesturos melius sperare poterant — 対格不定詞句において、未来能動不定詞 `gesturos [esse]` の主語である再帰代名詞 `se`(彼ら自身が)が省略されている。`gerere`(この場合は `rem gerere` の略、あるいは自動詞的用法)は「戦う、事を運ぶ」の意味で、「彼らが今後より良く戦うことができるとは期待できなかった」となる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §1.37.1-1.37.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:1.37.1-1.37.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。