§12.640oppetere ingentem atque ingenti volnere victum.
巨躯の者が巨躯にふさわしい傷を受けて敗れ、死にゆくのを。
Teucri potiuntur corpore et armis.
テウクリ人たちが彼の遺体と武具を手に入れている。
我が家が破壊されるのを(このことだけが不幸に欠けていたのだ)私は耐え忍ぶべきか、そしてドランケースの言葉をこの右手で論破せぬままでいるべきか?
§12.645Terga dabo et Turnum fugientem haec terra videbit?
私は背中を向けるのか、そしてこの地は逃げ去るトゥルヌスを見るのか?
§12.646Usque adeone mori miserum est? Vos O mihi Manes §12.647este boni, quoniam superis aversa voluntas!
死ぬことはそれほどまでに哀れなことなのか? おお、マネスたちよ、私に慈悲深くあれ、天上の神々の意志は背を向けたのだから!
§12.648Sancta ad vos anima atque istius nescia culpae §12.649descendam, magnorum haud umquam indignus avorum.
私は、あの不名誉を知らぬ清らかな魂として、あなた方のもとへ下ってゆこう、偉大な祖先たちに決して恥じることなく。
§12.650Vix ea fatus erat: medios volat ecce per hostis §12.651vectus equo spumante Saces, adversa sagitta
彼がこれらをかろうじて語り終えたとき、見よ、敵のただ中を泡を吹く馬に乗ってサケースが飛んできた。
§12.652saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum:
彼は顔の正面に矢を受けて傷を負っており、トゥルヌスの名を呼んで哀願しながら駆け寄った。
§12.653Turne, in te suprema salus: miserere tuorum.
「トゥルヌスよ、あなたの中に最後の救いがあります。 あなたの民を憐れんでください。
アエネアースは武具を光らせて威嚇し、イタリア人の最も高い城を打ち倒し、滅亡に処すると脅しています。
§12.656iamque faces ad tecta volant.
そしてすでに松明が屋根へと飛んでいます。
In te ora Latini, §12.657in te oculos referunt;
ラティウムの人々はあなたに顔を、あなたに目を向けています。
mussat rex ipse Latinus, §12.658quos generos vocet aut quae sese ad foedera flectat.
ラティヌス王自身も、どなたを娘婿と呼ぶべきか、あるいはどの条約へと身を傾けるべきか、口の中で呟いています。
さらに、あなたに最も忠実であった王妃は、自らの右手で命を絶ち、恐怖のうちに光から逃れました。
門の前では、メッサープスと勇敢なアティナースだけが戦列を支えています。
Circum hos utrimque phalanges §12.663stant densae, strictisque seges mucronibus horret
彼らの周りには両側から密集した軍隊が立ち、抜かれた剣先によって鉄の麦穂が身の毛もよだつようにそびえ立っています。
§12.664ferrea: tu currum deserto in gramine versas.
それなのにあなたは、誰もいない草原で戦車を走らせているのです。
」さまざまな事態のイメージに混乱し、トゥルヌスは呆然とし、沈黙のうちに見つめて立ち尽くした。
Aestuat ingens §12.667uno in corde pudor mixtoque insania luctu §12.668et furiis agitatus amor et conscia virtus.
一つの心の中で、巨大な恥辱と、悲しみの混ざった狂気、そして復讐の女神たちに駆り立てられた愛と、自覚された勇気がたぎり立っている。
§12.669Ut primum discussae umbrae et lux reddita menti, §12.670ardentis oculorum orbes ad moenia torsit §12.671turbidus eque rotis magnam respexit ad urbem.
暗雲が散り、心に光が戻るやいなや、彼は燃えるような両の目を城壁へと向け、取り乱しながら戦車から巨大な都市を振り返った。
すると見よ、階の間を炎に巻かれながら、渦巻く火の粉が天へと波打ち、塔を包み込んでいた。
§12.674turrim, compactis trabibus quam eduxerat ipse §12.675subdideratque rotas pontisque instraverat altos.
その塔は、彼自身が梁を組み合わせて建て、下に車輪を取り付け、高い架け橋を渡した塔であった。
§12.676Iam iam fata, soror, superant;
「姉上、今や、今や運命が打ち勝つのです。
absiste morari;
引き止めるのをやめてください。
§12.677quo deus et quo dura vocat Fortuna, sequamur.
神が、そして過酷な運命が呼ぶところへ従おうではありませんか。
アエネアースと刃を交える覚悟はできています。 死においていかなる辛いことがあろうとも耐える覚悟はできています。
neque me indecorem, germana, videbis §12.680amplius.
姉上、あなたは私をこれ以上、不名誉な姿で見ることはないでしょう。
Hunc, oro, sine me furere ante furorem.
どうか、その前に私にこの狂気を狂わせてください。
§12.681Dixit et e curru saltum dedit ocius arvis §12.682perque hostis, per tela ruit maestamque sororem §12.683deserit ac rapido cursu media agmina rumpit.
」彼はこう言い、戦車から平原へと素早く飛び降り、敵の中を、武器の中を突き進み、悲しむ姉を置き去りにして、迅速な走りで軍勢の中央を突破した。
§12.684Ac veluti montis saxum de vertice praeceps
それはちょうど、山の頂から巨石が真っ逆さまに落下するときのようだ。
§12.685cum ruit avulsum vento, seu turbidus imber §12.686proluit aut annis solvit sublapsa vetustas; §12.687fertur in abruptum magno mons improbus actu §12.688exsultatque solo, silvas armenta virosque §12.689involvens secum: disiecta per agmina Turnus §12.690sic urbis ruit ad muros, ubi plurima fuso §12.691sanguine terra madet striduntque hastilibus aurae,
風によって引き剥がされたか、あるいは激しい雨が洗い流したか、あるいは年月の経過がそれを緩めて解き放ち、その容赦なき山の塊が凄まじい勢いで崖下へと運ばれ、地面で跳ね返り、森や家畜、人間を巻き込んでいくかのごとく、トゥルヌスは散り散りになった軍勢を突き抜けて、流された血で大地が最も多く濡れ、投げ槍で大気がうなる都市の城壁へと突進した。
§12.692significatque manu et magno simul incipit ore:
そして彼は手で合図を送り、同時に大声で語り始めた。
§12.693Parcite iam, Rutuli, et vos tela inhibete, Latini;
「ルトゥリ人よ、もうやめよ。 ラティウム人よ、武器を収めよ。
§12.694quaecumque est Fortuna, mea est: me verius unum §12.695pro vobis foedus luere et decernere ferro.
いかなる運命であろうとも、それは私のものだ。 私があなた方の代わりに、ただ一人で条約の償いをし、剣によって決着をつけるのが最も正しいのだ。
§12.696Discessere omnes medii spatiumque dedere.
」人々はみな中央から退き、空間を空けた。
§12.697At pater Aeneas audito nomine Turni §12.698deserit et muros et summas deserit arces §12.699praecipitatque moras omnis, opera omnia rumpit, §12.700laetitia exsultans, horrendumque intonat armis;
しかし、父なるアエネアースはトゥルヌスの名を聞くと、城壁をも高い砦をも後にし、すべての遅滞を振り払い、すべての攻城作業を中断し、喜びに躍り、武具を恐ろしく響かせた。
§12.701quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis §12.702cum fremit ilicibus quantus gaudetque nivali §12.703vertice se attollens pater Appenninus ad auras.
彼はアトス山のようであり、あるいはエリュクス山のようであり、あるいはきらめく常緑オークの森とともにざわめき、雪に覆われた山頂を大気へとそびえ立たせて喜ぶ、父なるアペニンヌス山そのもののようであった。
§12.704Iam vero et Rutuli certatim et Troes et omnes §12.705convertere oculos Itali, quique alta tenebant
今やルトゥリ人も、トロイア人も、すべてのイタリア人も競って目を向けた。
高い城壁を占拠していた者たちも、城壁の底部を破城槌で叩いていた者たちも、肩から武器を下ろした。
Stupet ipse Latinus §12.708ingentis, genitos diversis partibus orbis, §12.709inter se coiisse viros et cernere ferro.
ラティヌス王自身も、世界の異なる場所で生まれたこれほど偉大な男たちが、互いに出会い、剣で決着をつけようとしていることに驚嘆した。
§12.710Atque illi, ut vacuo patuerunt aequore campi, §12.711procursu rapido, coniectis eminus hastis, §12.712invadunt Martem clipeis atque aere sonoro.
そして彼らは、平原が遮るもののない広がりとして開かれると、素早く突進し、遠くから槍を投げ合い、盾と響き渡る青銅をもって戦いへと突入した。
§12.713Dat gemitum tellus; tum crebros ensibus ictus
大地は呻き声を上げ、彼らは剣による絶え間ない打撃を幾度も重ねる。
§12.714congeminant: fors et virtus miscentur in unum.
運命と勇気とが一つに交じり合う。
§12.715Ac velut ingenti Sila summove Taburno §12.716cum duo conversis inimica in proelia tauri §12.717frontibus incurrunt;
それはまるで、巨大なシラ山、あるいは高いタブルヌス山で、二頭の牡牛が角を突き合わせて敵対的な戦いへと突進するときのようだ。
pavidi cessere magistri,
怯えた牛飼いたちは退き、