§11.763hac Arruns subit et tacitus vestigia lustrat; §11.764qua victrix redit illa pedemque ex hoste reportat, §11.765hac iuvenis furtim celeris detorquet habenas. §11.766Hos aditus iamque hos aditus omnemque pererrat §11.767undique circuitum et certam quatit improbus hastam. §11.768Forte sacer Cybelo Chloreus olimque sacerdos §11.769insignis longe Phrygiis fulgebat in armis §11.770spumantemque agitabat equum, quem pellis aënis §11.771in plumam squamis auro conserta tegebat. §11.772Ipse, peregrina ferrugine clarus et ostro, §11.773spicula torquebat Lycio Gortynia cornu; §11.774aureus ex umeris erat arcus et aurea vati §11.775cassida; tum croceam chlamydemque sinusque crepantis §11.776carbaseos fulvo in nodum collegerat auro §11.777pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum. §11.778Hunc virgo, sive ut templis praefigeret arma §11.779Troïa, captivo sive ut se ferret in auro §11.780venatrix, unum ex omni certamine pugnae §11.781caeca sequebatur totumque incauta per agmen §11.782femineo praedae et spoliorum ardebat amore, §11.783telum ex insidiis cum tandem tempore capto §11.784concitat et superos Arruns sic voce precatur: §11.785Summe deum, sancti custos Soractis Apollo, §11.786quem primi colimus, cui pineus ardor acervo §11.787pascitur et medium freti pietate per ignem §11.788cultores multa premimus vestigia pruna, §11.789da, pater, hoc nostris aboleri dedecus armis, §11.790omnipotens. Non exuvias pulsaeve tropaeum §11.791virginis aut spolia ulla peto (mihi cetera laudem §11.792facta ferent): haec dira meo dum vulnere pestis §11.793pulsa cadat, patrias remeabo inglorius urbes. §11.794Audiit et voti Phoebus succedere partem §11.795mente dedit, partem volucris dispersit in auras: §11.796sterneret ut subita turbatam morte Camillam, §11.797adnuit oranti; reducem ut patria alta videret, §11.798non dedit, inque Notos vocem vertere procellae. §11.799Ergo ut missa manu sonitum dedit hasta per auras, §11.800convertere animos acris oculosque tulere §11.801cuncti ad reginam Volsci. Nihil ipsa nec aurae §11.802nec sonitus memor aut venientis ab aethere teli, §11.803hasta sub exsertam donec perlata papillam §11.804haesit virgineumque alte bibit acta cruorem. §11.805Concurrunt trepidae comites dominamque ruentem §11.806suscipiunt. Fugit ante omnis exterritus Arruns, §11.807laetitia mixtoque metu, nec iam amplius hastae §11.808credere nec telis occurrere virginis audet. §11.809Ac velut ille, prius quam tela inimica sequantur, §11.810continuo in montis sese avius abdidit altos §11.811occiso pastore lupus magnove iuvenco, §11.812conscius audacis facti, caudamque remulcens §11.813subiecit pavitantem utero silvasque petivit: §11.814haud secus ex oculis se turbidus abstulit Arruns §11.815contentusque fuga mediis se immiscuit armis. §11.816Illa manu moriens telum trahit, ossa sed inter §11.817ferreus ad costas alto stat vulnere mucro: §11.818labitur exsanguis, labuntur frigida leto §11.819lumina, purpureus quondam color ora reliquit. §11.820Tum sic exspirans Accam ex aequalibus unam §11.821adloquitur fidam ante alias, quae sola Camillae, §11.822quicum partiri curas; atque haec ita fatur: §11.823Hactenus, Acca soror, potui: nunc vulnus acerbum §11.824conficit, et tenebris nigrescunt omnia circum. §11.825Effuge et haec Turno mandata novissima perfer: §11.826succedat pugnae Troianosque arceat urbe. §11.827Iamque vale. Simul his dictis linquebat habenas, §11.828ad terram non sponte fluens. Tum frigida toto §11.829paulatim exsolvit se corpore lentaque colla §11.830et captum leto posuit caput, arma relinquunt, §11.831vitaque cum gemitu fugit indignata sub umbras. §11.832Tum vero immensus surgens ferit aurea clamor §11.833sidera: deiecta crudescit pugna Camilla, §11.834incurrunt densi simul omnis copia Teucrum §11.835Tyrrhenique duces Evandrique Arcades alae. §11.836At Triviae custos iamdudum in montibus Opis §11.837alta sedet summis spectatque interrita pugnas.
こちらからアッルンスが近づき、静かに足跡を追う。勝利した彼女が戻り、敵から足を引き返すところでは、この若者は密かに素早く手綱をそらす。彼はこの接近の道、またあの接近の道を、そしてすべての周囲の巡り道をあちこち歩き回り、邪悪にも確実な槍を振るう。たまたま、キュベレ山に捧げられた、かつては神官であったクロレウスが、遠くからでも目立つフリュギアの武具をまとって輝いており、泡を吹く馬を駆っていた。その馬は、青銅の鱗を羽毛のように重ね、金で綴じ合わせた皮で覆われていた。彼自身は、異国の鉄さび色と紫の衣で際立ち、リュキア製の角の弓からゴルテュンの矢を放とうとしていた。彼の肩からは金の弓が下がり、この予言者の頭には金の兜があった。また、サフラン色のマントと、カサカサと音を立てる亜麻布のひだを、黄色の金で結び目にまとめていた。チュニカには刺繍が施され、脚には異国のすね当てをつけていた。乙女は、トロイアの武具を神殿に掲げるためか、あるいは狩人として、分捕った金を身にまとって闊歩するためか、戦いのあらゆる争いの中から、この男一人だけを、盲目的に追いかけ、全軍の間を不注意にも、獲物と戦利品への女らしい熱望に燃えていた。その時、ついに好機を捉えて、アッルンスは待ち伏せから槍を構え、天の神々に声を出してこのように祈った。「神々のうちで最も高きお方、聖なるソラクテ山の守護者アポロンよ、我らが最も崇めるお方、あなたのために松の火が積み薪の上で燃え盛り、我ら信者は信仰を頼りにして、火のただ中を、多くの燃え盛る炭を踏みしめて歩みます。父よ、全能の神よ、我らの武器によってこの不名誉が拭い去られることをお許しください。私は、打ち倒した乙女の剥ぎ取り品や記念碑、あるいはどんな戦利品も求めません(他の行いが私に名声をもたらすでしょう)。ただ、この恐ろしい災厄が私の与える傷によって打ち倒されて倒れるならば、私は名誉なしに祖国の都市へ帰りましょう。」ポイボスはこれを聞き、祈りの一部が叶うことを心の中で許し、一部は飛び去る風の中に散らした。不意の死によって、動揺するカミッラを打ち倒すことについては、祈る彼に同意した。しかし、彼が祖国に無事帰還するのを見ることは、許さず、嵐はその声を南風の中に吹き去らせた。それゆえ、手から放たれた槍が風を切って音を立てると、ウォルスキ族は皆、心を向け、鋭い目を女王へと向けた。彼女自身は、風の音にも、空から迫り来る槍にも全く気づかなかった、槍が届いて、むき出しの乳房の下に突き刺さり、深く入り込んで乙女の血を吸うまでは。うろたえる侍女たちが駆け寄り、倒れゆく主君を支える。誰よりも先に、恐怖に震えるアッルンスが逃げ去る。喜びと恐怖が入り混じり、もはやこれ以上、自分の槍を信じることも、乙女の矢に立ち向かう勇気もなかった。そして、敵の武器が追ってくる前に、すぐに人跡未踏の高い山へと身を隠す狼のように、牧人か大きな若い牛を殺した後に、己の大胆な悪行を自覚し、怯えた尾を腹の下に巻き込んで森へと逃げ去る。それと全く同じように、うろたえたアッルンスは人々の目から姿を消し、逃亡することだけで満足して、戦う兵士たちの真っ只中に紛れ込んだ。死に瀕した彼女は手で槍を引き抜こうとするが、肋骨の間の骨の中に、鉄の矛先が深い傷口の中に留まっている。彼女は血を失って倒れ、死によって冷たくなった両目は閉じ、かつての輝かしい紅色は顔から消え去った。そして、息を引き取りながら、彼女は同世代の者たちの中で唯一、誰よりも信頼し、カミッラにとって唯一、悩みを分かち合える存在であったアッカに、このように語りかけた。「姉妹アッカよ、これまで私は持ちこたえられた。だが今、痛ましい傷が私を終わらせようとしており、周囲のすべてが暗闇に包まれていく。逃れて、トゥルヌスにこの最後の言葉を伝えておくれ。『戦いを引き継ぎ、トロイア人を都市から遠ざけよ』と。そして、今やさらばだ。」これらの言葉と同時に、彼女は手綱を離し、意に反して地面へと崩れ落ちた。それから、冷たさが全身から少しずつ彼女を解放し、しなやかな首と、死に捉えられた頭を横たえた。武具は彼女を離れ、命は呻きとともに、憤りつつ影の国へと逃げ去った。その時、沸き起こった計り知れない叫び声が、金の星々に届いた。カミッラが倒れたことで、戦いは激しさを増し、トロイア人の全軍が、テュッレニア人の将領たちや、エヴァンデルのアルカディア人騎兵隊とともに、密集して突撃した。一方、トリウィアの番人であるオーピスは、かねてより山々の高い頂に座し、恐れることなく戦いを見つめていた。