Humanitext Reader

サッルスティウス · カティリナの陰謀 §59-61

ピストリアの決戦とカティリーナの戦死

21 / 21 箇所 · ラテン語

要旨

カティリーナとペトレイウスはそれぞれ布陣を整え、決戦の火蓋が切られる。カティリーナは自ら最前線で奮戦するも大勢が決し、敵陣へ突撃して戦死する。

§59Haec ubi dixit, paululum conmoratus signa canere iubet atque instructos ordines in locum aequom deducit.
カティリーナはこれらを語り終えると、少しの間を置いてから信号喇叭を鳴らすように命じ、整列した隊列を平坦な地へと導いた。
dein remotis omnium equis, quo militibus exaequato periculo animus amplior esset, ipse pedes exercitum pro loco atque copiis instruit.
それから、兵士たちの危険を等しくすることで彼らの勇気をより大きくするため、全員の馬を遠ざけ、自らは徒歩となって、地形と自らの兵力に応じて軍隊を整列させた。
nam, uti planities erat inter sinistros montis et ab dextra rupe aspera, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio artius conlocat.
すなわち、左側には山々、右側には険しい岩壁が迫り、その間に平地が広がっていたため、八つのコホルス(大隊)を最前線に配置し、残りのコホルスの軍旗は予備兵力としてより密に配置した。
ab iis centuriones, omnis lectos et evocatos, praeterea ex gregariis militibus optumum quemque armatum in primam aciem subducit.
カティリーナはこれらの予備兵力の中から、百人隊長たち、選り抜きの兵士や志願退役兵たち全員、さらに一般兵の中でも最も優れた武装をした者を最前列へと引き抜いた。
C. Manlium in dextra, Faesulanum quendam in sinistra parte curare iubet.
そしてガイウス・マンリウスを右翼の、ファエスラエ出身のある男を左翼の指揮に当たらせるよう命じた。
ipse cum libertis et colonis propter aquilam adsistit, quam bello Cimbrico C. Marius in exercitu habuisse dicebatur.
彼自身は、キンブリ戦争においてガイウス・マリウスが軍中に携えていたと言い伝えられる軍鷲旗の傍らに、解放自由人と植民市入植者たちとともに陣取った。
at ex altera parte C. Antonius, pedibus aeger quod proelio adesse nequibat, M. Petreio legato exercitum permittit.
他方、反対側では、ガイウス・アントニウスが足の病のために戦闘に立ち会うことができなかったため、副官のマルクス・ペトレイウスに軍の指揮を委ねた。
ille cohortis veteranas, quas tumulti causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat.
ペトレイウスは、この非常事態(トゥムルトゥス)のために徴募した退役兵コホルスを最前線に、その後方に残りの軍隊を予備兵力として配置した。
ipse equo circumiens unum quemque nominans appellat, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certare.
彼自身は馬で巡回し、一人一人を名指しで呼び、励まし、自分たちが立ち向かっているのは武器を持たない賊であり、祖国のため、子供たちのため、自らの神壇と炉端のために戦っているのだということを記憶にとどめるよう求めた。
homo militaris, quod amplius annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna gloria in exercitu fuerat, plerosque ipsos factaque eorum fortia noverat: ea conmemorando militum animos accendebat.
彼は軍人であり、三十年以上もの間、大隊長(トリブヌス)、騎兵隊長(プラエフェクトゥス)、副官(レガトゥス)、あるいは法務官(プラエトル)として大きな栄誉とともに従軍していたため、彼らの大部分を個人的に知っており、彼らの勇敢な行いも知っていた。 彼はそれらを思い起こさせることで、兵士たちの闘志を燃え立たせた。
§60Sed ubi omnibus rebus exploratis Petreius tuba signum dat, cohortis paulatim incedere iubet;
しかし、あらゆる状況が偵察されると、ペトレイウスは喇叭で信号を与え、コホルスに徐々に前進するよう命じた。
idem facit hostium exercitus.
敵の軍勢も同様にした。
postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium conmitti posset, maxumo clamore cum infestis signis concurrunt;
軽装兵によって戦闘を開始できる距離にまで到達すると、彼らは最大の叫び声とともに、向けられた軍旗を掲げて互いに激突した。
pila omittunt, gladiis res geritur.
彼らは投槍を投げ捨て、戦いは剣によって行われた。
veterani pristinae virtutis memores comminus acriter instare, illi haud timidi resistunt: maxuma vi certatur.
退役兵たちはかつての勇気を記憶にとどめて肉薄して激しく攻め立て、敵も恐れることなく抵抗した。 最大の力をもって戦われた。
interea Catilina cum expeditis in prima acie vorsari, laborantibus succurrere, integros pro sauciis arcessere, omnia providere, multum ipse pugnare, saepe hostem ferire: strenui militis et boni imperatoris officia simul exequebatur.
その間カティリーナは、軽装兵とともに最前線で立ち回り、苦戦する者を助け、負傷者の代わりに無傷の者を呼び寄せ、あらゆる状況に目配りし、自らも大いに戦い、しばしば敵を打ち倒した。 彼は勇敢な兵士と優れた将軍の任務を同時に果たしていた。
Petreius ubi videt Catilinam, contra ac ratus erat, magna vi tendere, cohortem praetoriam in medios hostis inducit eosque perturbatos atque alios alibi resistentis interficit.
ペトレイウスは、カティリーナが自分の予想に反して強大な力で押し出してくるのを見ると、総督護衛コホルス(プラエトリア・コホルス)を敵のただ中に突入させ、混乱し、あちこちでばらばらに抵抗する敵を討ち果たした。
deinde utrimque ex lateribus ceteros aggreditur.
それから、両翼から残りの敵を攻撃した。
Manlius et Faesulanus in primis pugnantes cadunt.
マンリウスとファエスラエの男は、最前線で戦いながら倒れた。
Catilina postquam fusas copias seque cum paucis relictum videt, memor generis atque pristinae suae dignitatis in confertissumos hostis incurrit ibique pugnans confoditur.
カティリーナは、自らの軍勢が敗走し、自分がわずかな者たちと取り残されたのを見ると、自らの家柄とかつての尊厳を記憶にとどめて、最も密集した敵のただ中へと突入し、そこで戦いながら突き刺されて倒れた。
§61Sed confecto proelio, tum vero cerneres, quanta audacia quantaque animi vis fuisset in exercitu Catilinae.
しかし戦闘が終了すると、カティリーナの軍勢においてどれほど大きな大胆さと精神の力が存在していたかが、その時こそ真に見て取れたであろう。
nam fere quem quisque vivos pugnando locum ceperat, eum amissa anima corpore tegebat.
なぜなら、ほぼすべての者が、生存中に戦いながら占めていたその場所を、命を失った後に自らの肉体で覆っていたからである。
pauci autem, quos medios cohors praetoria disiecerat, paulo divorsius, sed omnes tamen advorsis volneribus conciderant.
一方、総督護衛コホルスによって中央を分断された少数の者たちは、やや散り散りになって倒れていたが、それでも全員が、前面に傷を負って倒れていた。
Catilina vero longe a suis inter hostium cadavera repertus est, paululum etiam spirans ferociamque animi, quam habuerat vivos, in voltu retinens.
実にカティリーナは、自らの部下たちから遠く離れ、敵の屍の中に発見された。 彼はなおもかすかに息をしており、生前に宿していた不屈の精神をその表情に留めていた。
postremo ex omni copia neque in proelio neque in fuga quisquam civis ingenuos captus est: ita cuncti suae hostiumque vitae iuxta pepercerant.
最後に、全軍勢の中から、戦闘においても逃走中においても、ただの一人も自由身分の市民は捕虜にならなかった。 このように、全員が自らの命をも敵の命をも同様に惜しまなかったのである。
neque tamen exercitus populi Romani laetam aut incruentam victoriam adeptus erat.
だが、ローマ人民の軍勢もまた、喜ばしい、あるいは血の流れない勝利を得たわけではなかった。
nam strenuissumus quisque aut occiderat in proelio aut graviter volneratus discesserat.
最も勇敢な者たちは、戦闘において戦死したか、あるいは重傷を負って撤退したからである。
multi autem, qui e castris visundi aut spoliandi gratia processerant, volventes hostilia cadavera amicum alii, pars hospitem aut cognatum reperiebant;
また、見物や略奪の目的で陣営から出て行った多くの者たちが、敵の屍を裏返すうちに、ある者は友を、一部の者は客友や親族を見出していた。
fuere item qui inimicos suos cognoscerent.
同様に、自らの個人的な仇敵を識別する者たちもいた。
ita varie per omnem exercitum laetitia, maeror, luctus atque gaudia agitabantur.
このようにして、軍全体にわたって、喜び、悲しみ、嘆き、そして歓喜が入り混じって巻き起こっていた。

語釈・文法注

  1. 59.1quo militibus exaequato periculo animus amplior esset — 比較級(`amplior`)を含む目的節を導く接続詞 `quo`(=`ut eo`)。`exaequato periculo` は絶対的奪格で、「危険が等しくされたことによって」を意味する。
  2. 59.1signa canere — `canere` はここでは自動詞的に「(信号などが)鳴る、響く」の意で使われており、`signa` はその主語(対格)である。したがって、全体として対格不定詞構文(「信号が鳴ることを[iubet]命じる」)を形成している。
  3. 60.3instare — 歴史的不定詞(叙述的不定詞)であり、直説法未完了過去(`instabant`)と同等の意味を表す。続く §60.4 の `vorsari`, `succurrere` 等の一連の不定詞も同様の用法である。
  4. 61.1cerneres — 接続法未完了過去二人称単数で、過去における潜在・可能性(「君(だれでも)は見ることができただろう」)を表す。
  5. 61.2quem quisque vivos pugnando locum ceperat, eum amissa anima corpore tegebat — 先行詞 `locum` が関係節 `quem...ceperat` の内部に取り込まれており、主節の指示代名詞 `eum` がそれを受けている。`vivos` は主語 `quisque` と同格の形容詞で、「生きて、生存中に」という副詞的意味を表す。

この箇所を引用する

サッルスティウス, カティリナの陰謀 §59-61. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:59-61

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。