Humanitext Reader

エウクレイデス · 原論 §12.prop.2#2

円の面積比に関する背理法による証明と補題

270 / 316 箇所 · ギリシア語

要旨

円の面積比が直径の正方形の比に等しいことの背理法による証明を完結させる。その過程で用いられる、大きい領域と円の比に関する補題も合わせて提示する。

§12.prop.2#2ἀλλὰ καὶ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΔ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς τὸ Σ χωρίον·
しかしまた、BD上の正方形がZQ上の正方形に対する比は、円ABGDが領域Sに対する比と同じである。
καὶ ὡς ἄρα ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς τὸ Σ χωρίον, οὕτως τὸ ΑΞΒΟΓΠΔΡ πολύγωνον πρὸς τὸ ΕΚΖΛΗΜΘΝ πολύγωνον·
したがってまた、円ABGDが領域Sに対する比は、多角形AXBOGPDRが多角形 EKZLHMQNに対する比と同じである。
ἐναλλὰξ ἄρα ὡς ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς τὸ ἐν αὐτῷ πολύγωνον, οὕτως τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸ ΕΚΖΛΗΜΘΝ πολύγωνον.
それゆえ互い違いにして、円ABGDがその内接多角形に対する比は、領域Sが多角形EKZLHMQNに対する比と同じである。
μείζων δὲ ὁ ΑΒΓΔ κύκλος τοῦ ἐν αὐτῷ πολυγώνου·
ところで、円ABGDはその内接多角形よりも大きい。
μεῖζον ἄρα καὶ τὸ Σ χωρίον τοῦ ΕΚΖΛΗΜΘΝ πολυγώνου.
したがって、領域Sも多角形EKZLHMQNよりも大きい。
ἀλλὰ καὶ ἔλαττον·
しかしまた、[領域Sは多角形よりも]小さい[とされていた]。
ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον.
これは不可能である。
οὐκ ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΔ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς ἔλασσόν τι τοῦ ΕΖΗΘ κύκλου χωρίον.
ゆえに、BD上の正方形がZQ上の正方形に対する比は、円ABGDが円EZHQより小さいある領域に対する比と同じではない。
ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδὲ ὡς τὸ ἀπὸ ΖΘ πρὸς τὸ ἀπὸ ΒΔ, οὕτως ὁ ΕΖΗΘ κύκλος πρὸς ἔλασσόν τι τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου χωρίον.
同様にまた、ZQ上の[正方形]がBD上の[正方形]に対する比は、円EZHQが円ABGD より小さいある領域に対する比と同じでもないことを、私たちは示すであろう。
λέγω δή, ὅτι οὐδὲ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς μεῖζόν τι τοῦ ΕΖΗΘ κύκλου χωρίον.
次に私は言う、BD上の[正方形]がZQ上の[正方形]に対する比は、円ABGDが円EZHQより大きいある領域に対する比と同じでもない、と。
εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω πρὸς μεῖζον τὸ Σ. ἀνάπαλιν ἄρα ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΔΒ, οὕτως τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον.
なぜなら、もし可能なら、より大きい[領域]Sに対するものとせよ。 したがって、逆にして、 ZQ上の正方形がDB上の正方形に対する比は、領域Sが円ABGDに対する比と同じである。
ἀλλʼ ὡς τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, οὕτως ὁ ΕΖΗΘ κύκλος πρὸς ἔλαττόν τι τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου χωρίον·
しかし、領域Sが円ABGDに対する比は、円EZHQが円ABGDより小さいある領域に対する比と同じである。
καὶ ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΔ, οὕτως ὁ ΕΖΗΘ κύκλος πρὸς ἔλασσόν τι τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου χωρίον·
したがってまた、ZQ上の[正方形]がBD上の[正方形]に対する比は、円 EZHQが円ABGDより小さいある領域に対する比と同じである。
ὅπερ ἀδύνατον ἐδείχθη.
これは不可能であると示された。
οὐκ ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΔ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς μεῖζόν τι τοῦ ΕΖΗΘ κύκλου χωρίον.
ゆえに、BD上の正方形がZQ上の正方形に対する比は、円ABGDが円EZHQより大きいある領域に対する比と同じではない。
ἐδείχθη δέ, ὅτι οὐδὲ πρὸς ἔλασσον·
また、より小さいものに対することもないと示された。
ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΔ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς τὸν ΕΖΗΘ κύκλον.
したがって、BD上の正方形がZQ上の正方形に対する比は、円ABGDが円EZHQに対する比と同じである。
οἱ ἄρα κύκλοι πρὸς ἀλλήλους εἰσὶν ὡς τὰ ἀπὸ τῶν διαμέτρων τετράγωνα·
それゆえ円は互いに対して、直径の上の正方形と同じ比を持つ。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
――これが示すべきことであった。
λῆμμα λέγω δή, ὅτι τοῦ Σ χωρίου μείζονος ὄντος τοῦ ΕΖΗΘ κύκλου ἐστὶν ὡς τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, οὕτως ὁ ΕΖΗΘ κύκλος πρὸς ἔλαττόν τι τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου χωρίον.
補題次に私は言う、領域Sが円EZHQよりも大きいとき、領域Sが円ABGDに対する比は、円EZHQが円ABGDより小さいある領域に対する比と同じである、と。
γεγονέτω γὰρ ὡς τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, οὕτως ὁ ΕΖΗΘ κύκλος πρὸς τὸ Τ χωρίον.
なぜなら、領域Sが円ABGDに対する比が、円EZHQが領域Tに対する比と同じになるようにせよ。
λέγω, ὅτι ἔλαττόν ἐστι τὸ Τ χωρίον τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου.
私は言う、領域Tは円ABGDよりも小さい、と。
ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, οὕτως ὁ ΕΖΗΘ κύκλος πρὸς τὸ Τ χωρίον, ἐναλλάξ ἐστιν ὡς τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸν ΕΖΗΘ κύκλον, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ κύκλος πρὸς τὸ Τ χωρίον.
なぜなら、領域Sが円ABGDに対する比は、円EZHQが領域Tに対する比と同じであるから、互い違いにして、領域Sが円EZHQに対する比は、円ABGDが領域Tに対する比と同じである。
μεῖζον δὲ τὸ Σ χωρίον τοῦ ΕΖΗΘ κύκλου·
ところで、領域Sは円EZHQよりも大きい。
μείζων ἄρα καὶ ὁ ΑΒΓΔ κύκλος τοῦ Τ χωρίου.
したがって、円ABGDも領域Tよりも大きい。
ὥστε ἐστὶν ὡς τὸ Σ χωρίον πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, οὕτως ὁ ΕΖΗΘ κύκλος πρὸς ἔλαττόν τι τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου χωρίον·
それゆえ、領域Sが円ABGDに対する比は、円EZHQが円ABGDより小さいある領域に対する比と同じである。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
――これが示すべきことであった。

語釈・文法注

  1. ¦60¦ἀλλὰ καὶ ἔλαττον — 主語である「領域S」(τὸ Σ χωρίον)と、比較の対象である「多角形EKZLHMQNより」(τοῦ ΕΚΖΛΗΜΘΝ πολυγώνου)が省略されている。前のチャンクにおいて、多角形が領域Sより大きいこと(すなわち領域Sが多角形より小さいこと)が示されていたため、ここで矛盾が成立する。
  2. ¦85¦τοῦ Σ χωρίου μείζονος ὄντος τοῦ ΕΖΗΘ κύκλου — 独立属格構文(名詞 τοῦ Σ χωρίου + 分詞 ὄντος + 補語 μείζονος)であり、τοῦ ΕΖΗΘ κύκλου は比較の属格(「円EZHQよりも」)である。「領域Sが円EZHQよりも大きいとき」という仮定を表す。

この箇所を引用する

エウクレイデス, 原論 §12.prop.2#2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg1799.tlg001.humanitext-grc2:12.prop.2%232

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。