§XIII"ὅτι τῶν Τευτόνων μοῖρα λῃστεύουσα πολύανδρος ἐς τὴν γῆν τῶν Νωρικῶν ἐσέβαλε, καὶ ὁ Ῥωμαίων ὕπατος Παπίριος Κάρβων δείσας μὴ ἐς τὴν Ἰταλίαν ἐσβάλοιεν, ἐφήδρευε τοῖς Ἀλπείοις, ᾗ μάλιστά ἐστιν ἡ διάβασις στενωτάτη.
ὅτι テウトネス族の、多数の戦闘員からなる略奪の一隊がノリクム人の土地に侵入したこと。 ローマの執政官パピリウス・カルボは、彼らがイタリアに侵入するのを恐れて、最も通路が狭いアルプス山脈の峠で待ち構えた。
οὐκ ἐπιχειρούντων δʼ ἐκείνων αὐτὸς ἐπέβαινεν αὐτοῖς, αἰτιώμενος ἐς Νωρικοὺς ἐσβαλεῖν, Ῥωμαίων ξένους ὄντας·
しかし、彼らが手出しをしないでいたところ、カルボ自身の側から、ローマの同盟者であるノリクム人の土地に侵入したことを口実にして、彼らを攻撃した。
ἐποιοῦντο δʼ οἱ Ῥωμαῖοι ξένους, οἷς ἐδίδοσαν μὲν εἶναι φίλοις, ἀνάγκη δʼ οὐκ ἐπῆν ὡς φίλοις ἐπαμύνειν.
なお、ローマ人が同盟者とするのは、友人となることは認めるが、友人として救援する義務は課されていない人々であった。
οἱ μὲν δὴ Τεύτονες πλησιάζοντι τῷ Κάρβωνι προσέπεμπον ἀγνοῆσαί τε τὴν ἐς Ῥωμαίους Νωρικῶν ξενίαν, καὶ αὐτῶν ἐς τὸ μέλλον ἀφέξεσθαι·
さて、テウトネス族は近づいてくるカルボに使者を送り、ノリクム人がローマ人の同盟者であることを知らなかったこと、今後は彼らへの攻撃を控えることを伝えた。
ὁ δʼ ἐπαινέσας τοὺς πρέσβεις, καὶ δοὺς αὐτοῖς ὁδῶν ἡγεμόνας, κρύφα τοῖς ἡγουμένοις ἐνετείλατο μακροτέραν αὐτοὺς περιάγειν.
彼は使者たちを褒め、道案内を与えたが、ひそかにその案内人たちに、彼らを遠回りさせるよう命じた。
τῇ βραχυτέρᾳ δὲ αὐτὸς διαδραμών, ἀδοκήτως ἀναπαυομένοις ἔτι τοῖς Τεύτοσιν ἐμπεσών, ἔδωκε δίκην ἀπιστίας, πολλοὺς ἀποβαλών.
そして、自らは近道を走って通り抜け、まだ休息していたテウトネス族に予期せず襲いかかったが、不信の報いを受け、多くの兵を失った。
τάχα δʼ ἂν καὶ πάντας ἀπώλεσεν, εἰ μὴ ζόφος καὶ ὄμβρος καὶ βρονταὶ βαρεῖαι, τῆς μάχης ἔτι συνεστώσης ἐπιπεσοῦσαι, διέστησαν αὐτοὺς ἀπʼ ἀλλήλων, καὶ ὁ ἀγὼν ὑπὸ τῆς ἄνωθεν ἐκπλήξεως διελύθη.
もし戦闘がまだ続いている間に、暗闇と大雨と激しい雷鳴が襲ってきて彼らを互いに引き離し、天からの恐怖によって戦闘が中止されなかったならば、おそらく全員を失っていただろう。
σποράδες δὲ καὶ ὣς ἐς ὕλας οἱ Ῥωμαῖοι διαφυγόντες, τρίτῃ μόλις ἡμέρᾳ συνῆλθον.
ローマ人たちは散り散りになりながらも森の中へ逃れ、三日目にようやく合流した。
καὶ Τεύτονες ἐς Γαλάτας ἐχώρουν. "
テウトネス族はガリアへと進んだ。
§XIV"ὁ δὲ τοῖς σώμασι τῶν Κίμβρων ἀψαυστεῖν ἐκέλευεν, ἕως ἡμέρα γένγται, πολύχρυσα εἶναι δοκῶν. "
一方、彼は、夜が明けるまで、キンブリ人の死体に触れないよう命じた。 それらが多くの黄金を帯びていると考えたからである。
§XV"ὅτι ἔθνη δύο Τιγύριοι καὶ Ἑλουήτιοι ἐς τὴν Ῥωμαίων Κελτικὴν ἐσέβαλον, καὶ τούτων τὸν στόλον ὁ Καῖσαρ Γάϊος πυθόμενος διετείχισεν ὅσα περὶ Ῥοδανόν ἐστι ποταμὸν ἐς ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα σταδίους μάλιστα.
ὅτι ティグリーニーとヘルウェーティィの二つの部族がローマ領ガリアに侵入したこと。 ガイウス・カエサルは彼らの軍勢について知ると、ローヌ川周辺に約百五十スタディオンにわたって防壁を築いた。
καὶ πρεσβευσαμένοις ἐπὶ διαπείρᾳ τοῖς πολεμίοις ὑπὲρ σπονδῶν ἐκέλευεν ὅμηρα δοῦναι καὶ χρήματα.
そして、和平を求めて打診のために使者を送ってきた敵に対して、人質と金を差し出すよう要求した。
ἀποκριναμένων δʼ εἰθίσθαι ταῦτα λαμβάνειν, οὐ διδόναι, βουλόμενος φθάσαι τὴν ὁμαιχμίαν αὐτῶν, ἐπὶ μὲν τοὺς Τιγυρίους ἐλάσσους ὄντας ἔπεμπε Λαβιηνόν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοὺς Ἑλουητίους ἐχώρει, προσλαβὼν Γαλατῶν τῶν ὀρείων ἐς δισμυρίους.
敵が、自分たちはそれらを受け取るのには慣れているが、与えることには慣れていないと答えたので、彼らの共同戦線を先んじようと望んで、より少数のティグリーニーに対してはラビエヌスを派遣し、自らは山岳地帯のガリア人を約二万人加えてヘルウェーティィに向かって進軍した。
καὶ γίγνεται Λαβιηνῷ τὸ ἔργον εὐμαρές, ἀδοκήτοις Τιγυρίοις περὶ τὸν ποταμὸν ἐπιπεσόντι, καὶ τρεψαμένῳ καὶ σκεδάσαντι τοὺς πολλοὺς ἐν ἀσυνταξίᾳ. "
そしてラビエヌスにとってその任務は容易なものとなった。 彼は川の近くで油断していたティグリーニーに不意に襲いかかり、敗走させ、その多くを秩序の乱れた状態で散り散りにさせたからである。
§XVI"ὅτι Ἀριόουιστος, Γερμανῶν βασιλεὺς τῶν ὑπὲρ Ῥῆνον, ἐπιβαίνων τῆς πέραν Αἰδούοις ἔτι πρὸ τοῦ Καίσαρος ἐπολέμει φίλοις οὖσι Ῥωμαίων.
ὅτι ライン川の向こう側のゲルマニア人の王アリオウィストゥスが、対岸に侵入して、カエサルの到来より前にすでにローマの友邦であったハエドゥイ族と交戦していたこと。
τότε μὲν δή, τοῖς Ῥωμαίοις κελεύουσι πεισθείς, ἀνέζευζεν ἀπὸ τῶν Αἰδούων, καὶ φίλος ἠξίωσε Ῥωμαίοις γενέσθαι.
その時は、ローマ人の命令に従って、ハエドゥイ族の土地から撤退し、ローマ人の友邦となることを求めた。
καὶ ἐγένετο, ὑπατεύοντος αὐτοῦ Καίσαρος καὶ ψηφισαμένου. "
そして、カエサル自身が執政官として決議を行ったことで、そうなった。
§XVII"ὅτι Ἀριόουιστος ὁ Γερμανῶν βασιλεύς, φίλος γενόμενος Ῥωμαίων, ἐς λόγους ἦλθε τῷ Καίσαρι, καὶ διαχωρισθέντων ἀπʼ ἀλλήλων αὖθις συνελθεῖν ἐς λόγους ἠξίωσεν.
ὅτι ローマ人の友邦となったゲルマニア人の王アリオウィストゥスが、カエサルと会談を行い、互いに分かれた後に、再び会談を行うことを求めたこと。
τοῦ δὲ Καίσαρος οὐ συνελθόντος, ἀλλὰ τοὺς πρωτεύοντας Γαλατῶν ἀποστείλαντος, ἔδησε τοὺς πρέσβεις.
しかしカエサルは自ら赴かず、ガリア人の有力者たちを派遣したため、アリオウィストゥスはその使節たちを拘束した。
καὶ ὁ Καῖσαρ ἐστράτευεν ἐπʼ αὐτὸν μετʼ ἀπειλῆς.
そこでカエサルは威嚇しつつ彼に対して進軍した。
δέος δʼ ἐμπίπτει τῷ στρατῷ κατὰ κλέος τῶν Γερμανῶν. "
しかし、ゲルマニア人の名声により、軍に恐怖が沸き起こった。
§XVIII"ὅτι Οὐσιπέται, ἔθνος Γερμανικόν, καὶ Ταγχρέαι δοκοῦσι πρότεροι σφετέροις ἱππεῦσιν ὀκτακοσίοις τρέψασθαι τῶν Καίσαρος ἱππέων ἐς πεντακισχιλίους, ὁ δὲ Καῖσαρ αὐτοῖς πρεσβευομένοις ἐς αὐτὸν ἐπιθέσθαι, τοὺς πρέσβεις κατασχών, καὶ τὸ πάθος ἐκείνοις ἐς τέλος αἰφνίδιον οὕτω συνενεχθῆναι ὡς τεσσαράκοντα μυριάδας τούτων συγκοπῆναι.
ὅτι ゲルマニアの部族であるウシペテス族とタンクレアイ族が、先に自軍の八百の騎兵によって、カエサルの騎兵約五千人を敗走させたとされていること。 一方、カエサルは彼らが自らのもとに使節を送ってきた際、使節たちを拘束して攻撃を仕掛け、結果として彼らに突然の破滅がもたらされ、四十万人が虐殺されたこと。
Κάτωνά τε ἐν Ῥώμῃ τῶν τις συγγραφέων φησὶ γνώμην ἐσενεγκεῖν, ἐκδοῦναι τοῖς βαρβάροις τὸν Καίσαρα ὡς ἐναγὲς ἔργον ἐς διαπρεσβευσαμένους ἐργασάμενον.
また、歴史家の一人が言うには、ローマにおいてカトが、使節に対して不義な行為を働いたとして、カエサルを蛮族に引き渡すべきだという提案を行ったということ。
ὁ δὲ Καῖσαρ ἐν ταῖς ἰδίαις ἀναγραφαῖς τῶν ἐφημέρων ἔργων φησὶ τοὺς Οὐσιπέτας καὶ Ταγχρέας κελευομένους ἐκπηδᾶν ἐς τὰ ἀρχαῖα σφῶν, φάναι πρέσβεις ἐς τοὺς ἐκβαλόντας Σουήβους ἀπεσταλκέναι καὶ τὰς ἀποκρίσεις αὐτῶν ἀναμένειν, καὶ ἐν ταῖσδε ταῖς διαπρεσβεύσεσιν ἐπιθέσθαι τοῖς ὀκτακοσίοις, καὶ παρʼ αὐτὸ τρέψαι τοὺς Ῥωμαίων πεντακισχιλίους.
しかしカエサルは、自身の『日乗』の中で、ウシペテス族とタンクレアイ族は、元の居住地に立ち退くよう命じられた際、自分たちを追い出したスエビ族に使節を派遣しており、その返答を待っているところだと主張した、と述べている。 そしてこの使節往来の最中に、八百騎で攻撃を仕掛け、それによってローマの五千騎を敗走させたのだ、と。
ἐπιπρεσβευομένων δʼ αὐτῶν καὶ περὶ τοῦ παρασπονδήματος ἀπολογουμένων, ὑποτοπήσας ἐνέδραν ὁμοίαν, ἐπιθέσθαι πρὸ τῶν ἀποκρίσεων. "
彼らがさらに使節を送り、協定違反について弁明した際、同様の罠を疑ったカエサルは、返答をする前に攻撃を仕掛けたのだ、と。
§XIX"εὐθὺς ἠρέθιζον τοὺς Βρεττανοὺς παρορκῆσαι, ἔγκλημα ἔχοντας ὅτι σπονδῶν σφίσι γενομένων ἔτι παρῆν τὸ στρατόπεδον. "
彼らはすぐにブリタンニア人たちを誓約を破るよう扇動した。 彼らは、協定が結ばれたにもかかわらず、なおローマの陣営がそこにとどまっていることを口実としていた。
§XX"δείσας ὁ Καῖσαρ περὶ τῷ Κικέρωνι ὑπέστρεφεν εἰς τοὐπίσω. "
カエサルはキケロの安否を心配して、引き返した。
§XXI"ὅτι ὁ Βριτόρης διέφθειρεν Αἰδούους Ῥωμαίων ἀποστῆναι, καὶ τοῦ Καίσαρος ὀνειδίσαντος αὐτοῖς φιλίαν ἔφασαν παλαιὰν ἐφθακέναι. "
ὅτι ブリトレスがハエドゥイ族を唆してローマから離反させ、カエサルが彼らを非難したところ、彼らは古くからの友情が先に存在していたと主張したこと。