§1#1## ΑΛΗΝΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΔΙΑΙΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΩΝ ΙΠΠΟ-ΚΡΑΤΟΥΣ Η ΠΟΛΥΒΟΥ ΥΠΟ-ΜΝΗΜΑ.
Προοίμιον Γαλήνου.
## ガレノスによる、ヒポクラテスあるいはポリュボス作『一般人の健康的な養生法について』に対する註釈。 ガレノスの序文。
Ἕν τοῦτό ἐστι βιβλίον ἰδίαν ἐπαγγελίαν ἔχον, ὥσπερ τὸ πρῶτον μέρος ὅλου τοῦ προκειμένου βιβλίου, καθ᾿ ὃ περὶ φύσιος ἀνθρώπου διαλέγεται.
これは独自の目的を持った一つの書物であり、人間性について論じている、提示された書物全体の第一部と同様である。
συντετέλεσται γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ ἐπαγγελθὲν, οὐ-δεμιᾶς ἔτι προφάσεως δεόμενον.
なぜなら、そちらにおいては約束された事柄が完成されており、もはやいかなる補足説明も必要としていないからである。
ἐν τούτῳ δὲ πάλιν ἃ προὔ-θετο διδάσκει δι᾿ ὅλου τοῦ βιβλίου καὶ διὰ τοῦτο τῶν μεταξὺ τῶν δύο βιβλίων τούτων ἐξαιρεθέντων, προσηκούσης ἐπιγραφῆς ἰδίας ἔτυχε τὸ σύμπαν, ἣν ἐπέγραψάν τινες αὐ-τῷ περὶ φύσιος ἀνθρώπου καὶ διαίτης.
しかし本書においては、他方で、彼が提示した事柄を全巻を通じて教えており、このため、これら二つの書物の間にある挿入部分が取り除かれることで、全体が適切な独自の題名を得ることになり、ある人々はこれに『人間の本性と養生について』という題名を付したのである。
ὥσπερ δὲ ἄμεμπτον μέν ἐστι πάντη τὸ περὶ φύσιος ἀνθρώπου, μεμπτὰ δὲ πάντη τὰ παρεγγεγραμμένα μεταξὺ τῶν δύο βιβλίων, οὕτω τὸ περὶ διαίτης ὑγιεινῆς ἐν τοῖς πλείστοις μὲν ἄμεμπτόν ἐστιν, ἐχόμενον ἀεὶ τῆς Ἱπποκράτους στοιχειώσεως.
そして、『人間の本性について』が全面的に非の打ち所がないのに対し、これら二つの書物の間に不当に書き入れられた部分が全面的に非難されるべきであるのと同様に、『健康的な養生法について』も、大半の部分においては非の打ち所がなく、常にヒポクラテスの基本原理に従っている。
ἔν τισι δ᾿ ἄν τις αὐτῷ μέμψαιτο παντελῶς ὀλίγοις·
しかし、極めてわずかな点において、人はそれを非難するかもしれない。
ὑποκείσθω δ᾿ εἶναι Πολύβου, καθότι πολλοῖς ἔδοξε.
そして、多くの人が考えたように、これがポリュボスの作であると仮定しておこう。
"Τοὺς ἰδιώτας ὧδε χρὴ διαιτᾶσθαι.
"一般人はこのように養生すべきである。
"[q. 1]
Τίνας δὲ ἰδιώτας λέγει παραλελοίπασιν οἱ ἐξηγησάμε-νοι τὸ βιβλίον, οἷς γε δὴ παρέτυχον ὑπομνήμασιν.
"[q.1] しかし、彼がどのような「一般人」を意味しているのかについては、この書物を註釈した人々が、私が偶然目にした註釈書においては、説明を省いている。
οὐ μὴν οὐδὲ ἐπεζήτησά ποτε κατὰ τὴν παρὰ τοῖς διδασκάλοις ἀνά-γνωσιν τοῦ βιβλίου.
また、私も教師たちのもとでこの書物を朗読していた時には、それを探求したことさえ一度もなかった。
νυνὶ δὲ γράφειν ἐξήγησιν αὐτοῦ προὐθέμενος ἐπενόησα κακῶς παραλελεῖφθαι τοῖς τε διδασκά-λοις ἡμῶν καὶ τοῖς ἐξηγηταῖς ἐπισκέψασθαι τίνας ἰδιώτας λέγει.
しかし今、その註釈を書くことを企図するにあたり、私たちの教師たちや註釈家たちが、彼がどのような一般人を意味しているのかを考察することを怠ったのは、不手際な省略であったと考えるに至った。
δῆλον γὰρ δὴ ὅτι τὴν ἐφεξῆς γεγραμμένην δίαιταν οὐ πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ μόνοις τοῖς ἰδιώταις συνε-βούλευσεν ὁ Πόλυβος.
なぜなら、ポリュボスが以下に記される養生法を、すべての人々にではなく、一般人にのみ勧めたことは極めて明白だからである。
καὶ μὴν εἰ μόνοις τοῖς ἰδιώταις ὑπο-θήκας ἔγραψεν, οὐκ ὀρθῶς οἱ ἐξηγησάμενοι τὸ βιβλίον ἀδιο-ρίστως ἤκουσαν, ὡς κοινῇ πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις εἰρημένων αὐτῶν.
さらに、もし彼が一般人にのみ指示を書き残したのだとすれば、この書物を註釈した人々が、それらの言葉がすべての人々に共通して語られたものとして、区別なしに理解したことは正しくない。
εὑρίσκομεν γὰρ δὴ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ἰδιώτας ὀνομαζομένους οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾿ ἐν τῷ πρός τι.
というのも、私たちはギリシア人において「一般人」と呼ばれる人々が、絶対的にではなく、何ものかとの関係においてそう呼ばれていることを見出すからである。
τὸν μὲν γάρ τινα λέγουσιν ἰδιώτην εἶναι τῆσδε τῆς τέχνης, τὸν δέ τινα τοῦδε τοῦ ἐπιτηδεύματος.
すなわち、ある人は「この技術における素人」と言われ、別の人は「この生業における素人」と言われる。
ἐνίοτε δὲ πρὸς τοὺς ἔθνος, ἢ πόλιν διοικοῦντας, ἢ ὅλως πράττοντάς τι δημόσιον, ἀντι-διαιρούμενοι τοὺς οἷον ἰδιοπραγοῦντας, ὠνόμασαν ἰδιώτας.
また時には、部族や都市を統治する人々、あるいは全般的に何らかの公務に携わる人々に対して、いわば私的な事柄に従事する人々を対比させて「一般人」と呼ぶこともある。
ἐπισκεπτομένῳ δή μοι τίνας τούτων νῦν ὁ Πόλυβος ἰδιώ-τας εἴρηκε, τοὺς μὲν ἀθλητὰς ἄντικρυς ἐδόκει τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἀποκρίνειν, ἐπειδὴ μίαν ἔχουσιν ἐκεῖνοι δίαιταν ὡρισμένην ἐν ἄρτῳ καὶ κρεῶν ἐδωδῇ.
それで、ポリュボスがここでこれらのうちどの「一般人」を意味しているのかを考察しているうちに、彼はまずアスリートたちを他の人々から明確に区別しているように私には思われた。 なぜなら、彼らはパンと肉の摂取に規定された、唯一の固定された養生法を持っているからである。
τούτων δ᾿ ἑξῆς ὅσοι πολεμοῦσιν ἢ ὁδοιποροῦσιν ἢ καὶ μάχονται.
アスリートたちに次いで、戦争をしている人々、あるいは旅をしている人々、あるいは戦闘に従事している人々も除外される。
καὶ γὰρ τού-τοις οὐκ ἐγχωρεῖ διακρίνειν ἃ χρὴ προσφέρεσθαι καὶ μὴ προσφέρεσθαι σιτία.
というのも、これらの人々にとっても、摂取すべき食物と摂取すべきでない食物を区別することは不可能だからである。
χρῆσθαι γὰρ ἀναγκαῖον αὐτοῖς, οἷς ἂν εὐπορήσωσιν ἕκαστος·
なぜなら、彼らは各自が手に入れられたものを用いることが不可欠だからである。
τάχα δὲ καὶ τοὺς ὁπωσοῦν ἐσπευσμέ-ναις ὁδοιπορίαις χρωμένους ἀδύνατόν ἐστιν, ὡς ὁ Πόλυβος κελεύει διαιτᾶσθαι καὶ ὅλως τοὺς ἐν ἀσχολίαις πολιτικαῖς ὄντας, ἢ τῷ καλουμένῳ περιστατικῷ βίῳ.
また、いかなる形であれ、急ぎの旅をしている人々、そして全般的に政治的な多忙の中に身を置いている人々や、いわゆる境遇に支配された生活を送っている人々にとっても、ポリュボスが命じるように養生することは不可能であろう。
μόνοις οὖν τοῖς τὰ ἴδια πράττουσιν, οὓς ὀνομάζουσιν ἰδιοπραγοῦντας, ἡ ῥηθησομένη δίαιτα γίνεται.
したがって、これから語られる養生法は、自分の私的な事柄に従事している人々、すなわち「私事専念者」と呼ばれる人々に対してのみ適用されるのである。
"Τοῦ μὲν χειμῶνος ἐσθίειν ὡς πλεῖστα, πίνειν δὲ ὡς ἐλά-χιστα.
"冬においては、できるだけ多く食べ、できるだけ少なく飲むこと。
εἶναι δὲ χρὴ τὸ πόμα οἶνον ὡς ἀκρητέστα-τον·
また、飲み物はできるだけ生に近いワインであるべきである。
τὰ δὲ σιτία ἄρτον καὶ τὰ ὄψα ὀπτὰ πάντα.
主食はパンとし、おかずはすべて焼いたものとすること。
λαχάνοισι δὲ ὡς ἐλαχίστοισι χρέεσθαι ταύτην τὴν ὥρην.
この季節には、野菜はできるだけ少なく用いること。
οὕτω γὰρ ἂν μάλιστα τὸ σῶμα θερμόν τε εἴη καὶ ξηρόν.
このようにすれば、身体は最も温かく、かつ乾燥した状態になるからである。
"[q. 2]
Τὸ κεφάλαιον εἰπὼν τῆς ὅλης διαίτης ὀρθῶς ἐποίησε προσγράψας ἐπὶ τῇ τελευτῇ τῆς ῥήσεως, διὰ τί τῶν εἰρη-μένων ἕκαστον αἱρεῖται.
"[q.2] 彼が養生法全体の要点を述べた上で、その言説の最後に、述べられたことの各々をなぜ選択するのかという理由を書き加えたことで、正しいことを行った。
θερμαίνειν μὲν γὰρ ἀξιοῖ τὸ σῶμα καὶ ξηραίνειν διὰ τὴν ἀμετρίαν τῆς κατὰ τὴν ὥραν κρά-σεως.
というのも、彼は季節による気質の不均衡のゆえに、身体を温め、乾燥させるべきだと考えているからである。
ὡς εἴ γε ἦν σύμμετρον, ὡς κατὰ τὸ ἔαρ ἐστὶ, σύμ-μετρον ἂν ἐκέλευσε καὶ τὴν δίαιταν ποιεῖσθαι.
なぜなら、もし仮にそれが春のように調和のとれたものであったなら、養生法もまた調和のとれたものにするよう命じたであろうから。
φυλάττειν μὲν γὰρ προσήκει τὰ συμμέτρως διακείμενα, μετα-βάλλειν δὲ τὰ ἀμέτρως.
実のところ、調和のとれた状態にあるものは維持し、不調和な状態にあるものは変化させることが適当である。
μεταβολὴ δὲ οὐκ ἄλλως ἂν ἢ ἐκ τῶν ἐναντίων ἀμετρίων γίνοιτο.
そして変化は、反対の不調和なものの適用による以外には生じないであろう。
τὸ μὲν γὰρ ἀμετρό-τερον, ἢ τεθερμασμένον, ἢ θερμαινόμενον σῶμα ψύχειν προσήκει, τὸ δὲ ἐψυγμένον, ἢ ψυχόμενον θερμαίνειν.
すなわち、度を越して温められたか温められつつある身体は冷やすことが適当であり、冷やされたか冷やされつつある身体は温めることが適当である。
ὡσαύ-τως δὲ κᾀπὶ καὶ κατὰ τὸ ὑγρόν τε καὶ ξηρὸν ἀμετρίας διὰ τῆς τῶν ἐναντίων προσφορᾶς τὰς νοσαζούσας ὑπερβολὰς καθαιρεῖν χρὴ, τὴν ἐναντίαν ἀμετρίαν προσφέροντας, το-σοῦτον ἀπέχουσαν τοῦ μέσου τε καὶ συμμέτρου, ὅσον ἀφέ-στηκεν ἡ νοσάζουσα.
同様に、湿と乾の不均衡に対しても、反対の性質のものを適用することによって病的な過多を減少させるべきであり、その際には、病的な過多が中庸や調和から離れているのと同じ程度に、中庸や調和から離れた、反対の不調和なものを適用しなければならない。
κατὰ τοῦτο γοῦν ἐν τῷ χειμῶνι ψυ-χρῷ καὶ ὑγρῷ τὴν κρᾶσιν ὄντι συμφέρει ἐσθίειν μὲν ὡς πλεῖστα, πίνειν δὲ ὡς ἐλάχιστα.
したがって、気質が冷たく湿っている冬においては、できるだけ多く食べ、できるだけ少なく飲むことが有益なのである。
πλεῖστα δ᾿ ἀκουστέον οὐχ ὡς πρὸς τὴν δύναμιν, ἀλλ᾿ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ὥρας.
ただし、「できるだけ多く」というのは、消化能力に対してではなく、他の季節に対比して理解されるべきである。
ὡσαύτως δὲ καὶ πίνειν ὡς ἐλάχιστα πρὸς τὰς ἄλλας ὥρας ἀνα-φέροντα τὴν παραβολήν.
同様に、「できるだけ少なく飲む」ということも、他の季節へと比較を向けることによって理解されるべきである。
ὁμοίως δὲ εἴρηται καὶ τὸ τὸν οἶνον ἀκρατέστατον εἶναι δεῖν ὡς πρὸς τὴν ἐν ταῖς ἄλλαις ὥραις κρᾶσιν αὐτοῦ.
また、ワインができるだけ生に近いものであるべきだと言われているのも、同様に、他の季節におけるその希釈度に対比してのことである。
τῷ μέντοι πρὸς τὴν δύναμιν μέτρῳ καὶ τῷ πρὸς τὴν ἐνεστῶσαν ὠφέλειαν προσέχων τὸν νοῦν ἀεὶ τὸ σύμμετρον οἴνου τε καὶ σιτίου δώσεις, ὥσπερ γε καὶ ὕπνου καὶ γυμνασίων καὶ πάντων ἁπλῶς τῶν καλουμένων ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ἐπιτηδευμάτων.
しかしながら、能力に応じた尺度、および目前の健康上の益に応じた尺度に常に注意を払うことで、あなたはワインと食物の調和のとれた量を、睡眠や運動、また端的に言えば医師たちによって「日課」と呼ばれるすべての事柄と同様に、常に与えることになるのである。