Humanitext Reader

ガレノス · てんかんの少年への助言 §6

海葱薬の服用法と酢蜜の調合および抽出法

7 / 7 箇所 · ギリシア語

要旨

春の下剤服用の後に毎日与えるべき海葱薬の服用法と、酢蜜の調合法について説明し、患者の体液の状態や適切な時機に応じた医師の判断の重要性を説く。さらに、天狼星の昇る時期の熱を利用した独自の海葱エキスの抽出法を記述する。

§6Τῷ δὲ διὰ τῆς σκίλλης φαρμάκῳ τῷ πρὸς ἡμῶν σοι δεδομένῳ μετὰ τὴν κάθαρσιν, ἣν εἰσβάλλοντος τοῦ ἦρος ἠξίωσα γενέσθαι, χρήσεται καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὁ υἱός σου, πρὶν εἰς τὴν παλαίστραν ἀπιέναι, καὶ εἰ μὴ μεγάλη τις εἴη πάνυ καὶ σκιῤῥώδης ἡ νόσος ἐν τεσσαράκοντα ταῖς πάσαις ἡμέραις ἐλπίζειν ἐπὶ τῷδε τῷ φαρμάκῳ τελέως αὐτὴν καταστήσασθαι, ὡς ἔγωγε μυρίους ἤδη παῖδας ἰασάμην οὕτως, μηδὲν δεηθεὶς ἑλλεβόρου.
私たちの側からあなたに与えられた、春の始まりに私が行うことを求めた浄化の後の、海葱による薬を、あなたの息子は毎日パライストラへ行く前に用いるべきである。 そして、もしその病が極めて大きく、かつ硬化したものでないならば、全部で四十日のうちに、この薬によってそれが完全に回復することを期待してよい。 私はすでに、このようにして無数の子供たちを治療し、ヘレボルスを全く必要としなかった。
χρὴ δὲ μετὰ τὴν κάθαρσιν πρὸ τοῦ χρῆσθαι τῷ φαρμάκῳ πιεῖν ἀψίνθιον καὶ ἅπαξ που καὶ δίς.
しかし、浄化の後に、薬を用いる前に、ニガヨモギを一度か二度ほど飲む必要がある。
ὀξύμελι δὲ τὸ μὲν ὀξύτατον τέταρτον ἔχει μέρος τοῦ ὄξους ὡς πρὸς τὸ μέλι.
酢蜜については、最も酸っぱいものは蜂蜜に対して四分の一の割合の酢を含む。
παραλαμβάνει δὲ τὸ γλυκύτατον ὄγδοον.
一方で、最も甘いものは八分の一の割合を取り入れる。
τὰ δ’ ἄλλα τὰ μεταξὺ μέτρα καθ’ ὅσον ἂν ἑκατέρῳ τῶν ἄκρων προσκεχώρηκε, κατὰ τοσοῦτον ὀξύτητος ἢ γλυκύτητος μετέχει.
その中間にある他の割合は、両極のいずれかに近づく度合いに応じて、それだけ酸味または甘味を分け持つ。
χρὴ δὲ καὶ ἑψεῖσθαι πάντως αὐτό·
そして、それ自体を必ず煮ることも必要である。
καὶ γὰρ ἑνωθείη οὕτως ἂν ἀκριβῶς ἄμφω τὰ μιχθέντα, καὶ τὸ σφοδρὸν τῆς τοῦ ὄξους δυνάμεως καθαιρεθείη καὶ τὸ φυσῶδες ἐν τῷ μέλιτι κολασθείη.
なぜなら、そうすることによって、混ぜ合わされた両者が正確に一体化し、酢の力の激しさが弱められ、蜂蜜の中のガスを生じる性質が抑えられるからである。
καὶ γὰρ δὴ καὶ τὸν ἀφρὸν αὐτοῦ πάντως ὁ ἕψων ἀφαιρήσει.
というのも、煮る者は必ずその泡を取り除くからである。
κατὰ δὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὰς πλείστας τῶν νήσων οἶδα καὶ τὸ ἐκ τῶν κηρίων σκευαζομένων ὀξύμελι.
ギリシアや多くの島々においては、ハチの巣から作られる酢蜜をも私は知っている。
καί σοι καὶ τούτῳ χρῆσθαι πάρεστιν ἀδεῶς καὶ μάλιστα θέρους, Ἀθήνῃσί γε διατρίβοντος τοῦ παιδός.
そしてあなたには、これをも安心して用いることが可能であり、特に夏に、子供がアテナイに滞在しているときにはそうすべきである。
ὁπηνίκα δὲ χρὴ γλυκύτερον ἢ ὀξύτερον αὐτὸ διδόναι καὶ ὑδαρέστερον καὶ ἀκρατέστερον, οὐκ ἐμὸν ἔτι τοῦτο διελεῖν, ὥσπερ οὐδὲ ἄλλα πολλὰ τῶν κατὰ μέρος, ἀλλὰ τοῦ παρόντος τε καὶ θεωμένου τὸ θεραπευόμενον σῶμα καὶ δυναμένου τεκμήρασθαι περὶ τῆς τῶν χυμῶν διαθέσεως.
しかし、いつそれをより甘く、あるいはより酸っぱく、またより水っぽく、あるいはより濃く与えるべきであるかは、もはや私が判断すべきことではなく、個別的な多くの他の事柄がそうでないのと同様に、むしろ治療される体を目の前にして観察し、体液の状態について推測することのできる者の役割である。
ἐπὶ μὲν γὰρ τοῖς παχέσι καὶ γλίσχροις ὀξυτέρῳ τε καὶ ἀκρατεστέρῳ χρηστέον, ἐπὶ δὲ τοῖς μὴ τοιούτοις ὑδαρεστέρῳ καὶ γλυκυτέρῳ.
というのも、濃くて粘り気のある体液に対しては、より酸っぱく、より濃いものを用いるべきであり、そうでないものに対しては、より水っぽく、より甘いものを用いるべきだからである。
κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τἄλλα σύμπαντα τὰ εἰρημένα ταῖς ἐφημέροις τοῦ σώματος καταστάσεσι, συμμεταβάλλεσθαί τε καὶ ποικίλλεσθαι προσήκει, καθάπερ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι νοσήμασιν.
それと同じ方法で、言及された他のすべてのものも、日々の身体の状態に合わせて、同時に変化させ、多様にすることが適切である。 それは他のすべての病気においても同様である。
ὅθεν οὐδ’ εἰ μυρίας τις ὑποθήκας γράφοι μή πω κατὰ τὴν θεραπευτικὴν μέθοδον ἠσκημένῳ, κἀκεῖθεν τετεχνημένῳ τὴν ψυχὴν, ἱκανὸν ἂν ἐργάσαιτο θεραπευτικὴν τὸν τοιοῦτον οὐχ ὅπως οὐ μεγίστων νοσημάτων, ἀλλ’ οὐδὲ τῶν σμικροτάτων οὐδενός.
それゆえ、もし誰かが、治療の方法についてまだ訓練されておらず、それによって魂を技術的に形成されていない者に対して、無数の指示を書き与えたとしても、そのような者を、最大の病気は言うに及ばず、最も小さな病気のどれ一つとして治療できる者に仕立て上げることはできないだろう。
ἔδειξα δ’ ἐναργῶς αὐτὸ πολλάκις ἐγὼ καὶ ἕλκη χρόνια καὶ ὀφθαλμῶν διαθέσεις, διὰ τῶν αὐτῶν ἰασάμενος φαρμάκων, οἷς οἱ πρόσθεν ἰατροὶ χρώμενοι μηδὲν ἤνυον.
私自身、そのことを何度もはっきりと示してきた。 すなわち、以前の医師たちが用いて何の効果も得られなかったのと同じ薬を用いて、慢性の潰瘍や目の疾患を治療することによってである。
ὁ γάρ τοι καιρὸς τῆς χρήσεως ἑκάστου, καθάπερ Ἱπποκράτης ἔλεγε, μέγα τὸ ποσὸν εἰς δύναμιν εὐστόχως συναρμοσθὲν, τὰ λοιπὰ τῆς ὠφελείης ἐστί.
というのも、それぞれの使用の時機こそが、量と効能に的確に調和させられることで、治療効果の残りのすべてをもたらすからである。
τὰ δὲ φάρμακα μᾶλλον βοηθημάτων ὗλαί εἰσιν ἢ βοηθήματα, καθάπερ καὶ τοῦτο τοῖς ἀρίστοις ἰατροῖς ἅπασιν ὡμολόγηται.
薬はむしろ、治療手段そのものであるよりも、治療手段の素材なのであり、このことはすべての優れた医師たちの間で合意されていることである。
καί μοι τετελεύτηκεν ὁ λόγος εἰς ταὐτὸν ὅθεν περ καὶ ἤρξατο, μηδὲ τοὐλάχιστον ἐπιδείξασθαι δύνασθαι καλῶς τὸν ἰδιώτην μεταχειρίζεσθαι, ἀλλὰ χρῄζειν ἐπιστατοῦντος τοῦ τεχνίτου.
こうして私の議論は、まさにそれが始まったのと同じところへ回帰して終わることになる。 すなわち、素人は最も小さな治療であっても適切に行うことはできず、専門家が監督することを必要とする、ということである。
ἐπειδὴ δὲ οἱ πολλοὶ φαύλως τὸν χυλὸν τῆς σκίλλης ἐκλαμβάνουσιν, ἀξιώσαντί σοι μαθεῖν ὅπως ἐγὼ τοῦτο πράττω, προσθήσω τῷ λόγῳ τὴν σκευασίαν αὐτοῦ.
しかし、多くの人々が海葱のエキスを粗雑に抽出しているので、私がどのようにこれを行っているかを知りたいというあなたの求めに応じて、その製法をこの議論に付け加えよう。
τῶν μελιτηρῶν ἀγγείων, οὕτως δὲ ὀνομάζουσιν οἱ Ἕλληνες ἐξ ὧν ἐκενώθη μέλι, παρασκευάσας ἐμβάλλω σκίλλαν, εἰς λεπτὰ διατρίψας ταῖς χερσὶν, εἶτα πωμάσας στεγανῷ πώματι καὶ περιθεὶς ἔξωθεν ὅλῳ τῷ σώματι τοῦ ἀγγείου δέρμα καὶ δήσας ἀκριβῶς, ἐν χωρίῳ κατατίθημι πρὸς μεσημβρίαν μὲν ἐστραμμένῳ, σκεπτομένῳ δὲ ὑπὸ τῶν βορείων πνευμάτων, ὡς μηδὲ ὅλως ὑπ’ αὐτῶν καταπνεῖσθαι.
ギリシア人が蜂蜜を空にした後の容器をそう呼ぶところの「蜂蜜の容器」を用意し、その中に、手で細かく砕いた海葱を入れ、それから密閉する蓋で蓋をし、容器の本体全体の外側に革を巻きつけて正確に縛り、南を向き、かつ北風から遮られて北風が全く吹き込まないような場所にそれを置く。
ποιῶ δὲ τοῦτο κατ’ ἐκείνην τοῦ ἔτους τὴν ὥραν, ἐν ᾗ τὴν τοῦ κυνὸς ἐπιτολὴν ἅπαντες Ἕλληνες πεπιστεύκασιν.
そして、一年のうち、すべてのギリシア人がシリウスの昇る日と信じているあの季節にこれを行う。
αὗται δέ εἰσιν ἡμέραι τεσσαράκοντα, πρὸ μὲν αὐτῆς τῆς ἐπιτολῆς εἴκοσι, ἴσαι δὲ αὐταῖς τὸν ἀριθμὸν αἱ μετ’ αὐτὴν, ἀτρέμα δέ πως ἔν τισι αὐτῶν ὑπαλλάττων τὴν θέσιν τοῦ κεραμίου, θερμαίνεσθαι κατὰ πᾶν μέρος ὁμοίως αὐτὸ βουλόμενος, εἶτα μετὰ τὸν χρόνον τοῦτον λύσας, εὑρίσκω τὸ ἀγγεῖον ἑψημένῳ παραπλήσιον τὸ σῶμα τῆς σκίλλης ἔχον, ἐξεῤῥυηκότα δέ τινα καὶ χυλὸν αὐτῆς, ὃν ἀνελόμενος ἡδύνω μέλιτι καλλίστῳ καὶ δίδωμι τούτῳ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἓν κοχλιάριον μεστὸν, τοῖς μὲν παιδίοις μικρὸν, τοῖς τελείοις δὲ μέγα.
これは四十日間であり、その日の出の前に二十日、それと同数の日の出の後である。 そして、そのうちの何日かには陶器の容器の向きをわずかに変えて、その全体が等しく温まるように望むのである。 その後、この期間の後にほどくと、容器の中で海葱の肉質部が煮られたのとほぼ同じ状態になっており、そこからいくらかのエキスが流れ出ているのを見出す。 私はそれを取り出して、最良の蜂蜜で甘くし、彼に毎日スプーン一杯分を与える。 子供たちには小さなもの、大人たちには大きなものである。
καὶ μέντοι καὶ τὸ σωματῶδες ὅλης τῆς σκίλλης κόψας ἀκριβῶς καὶ λειώσας μετὰ μέλιτος, δίδωμι κᾀκ τούτου κοχλιάριον ἓν, ὡς προείρηται.
さらに、海葱全体の固体部分をも正確に刻んで、蜂蜜とともに滑らかにすりつぶし、これからも前述のようにスプーン一杯を与える。
δεύτερον τῇ δυνάμει τοῦτο γίνωσκε τοῦ πρόσθεν εἰρημένου.
これは先に述べたものに比べて、効能において第二位のものであると知りなさい。
ὅσοι δὲ ἑψήσαντες ἐν ὕδατι τὴν σκίλλαν λειοῦσιν, ἐκλύουσι τὴν δύναμιν αὐτῆς, ὥσπερ ὅσοι δι’ ὄξους, ἰσχυρὸν μὲν σφοδρῶς ἐργάζονται τὸ φάρμακον, οὐκ ἀβλαβὲς δὲ τῶν νεύρων.
しかし、水の中で海葱を煮てからすりつぶす人々は、その効能を弱めてしまう。 また、酢を用いて行う人々は、その薬を非常に強力にするものの、神経にとって無害ではないものにしてしまう。

語釈・文法注

  1. ¦494¦ἐλπίζειν — 不定詞 `ἐλπίζειν` は、先行する `χρήσεται`(直説法未来)に続く命令の意味(命令の不定法)、あるいは「〜と期待できる / 期待してよい」という非人称的な表現の省略として機能している。
  2. ¦p.376¦ὁ γάρ τοι καιρὸς τῆς χρήσεως ἑκάστου, καθάπερ Ἱπποκράτης ἔλεγε, μέγα τὸ ποσὸν εἰς δύναμιν εὐστόχως συναρμοσθὲν, τὰ λοιπὰ τῆς ὠφελείης ἐστί. — この文の主語は `ὁ καιρός`(時機)であり、主動詞は `ἐστί` である。`μέγα τὸ ποσὸν εἰς δύναμιν εὐστόχως συναρμοσθέν` は「(適切な)分量と効能へと的確に調和させられることで、大きな役割を占める(大きなものとなる)」という、主語を修飾または補足する名詞・分詞句(絶対属格に類する構造、または主格による補足説明)であり、治療における「時機」の決定的な重要性を強調している。
  3. ¦p.377¦τῶν μελιτηρῶν ἀγγείων — 属格 `τῶν μελιτηρῶν ἀγγείων` は、後続する他動詞 `παρασκευάσας`(対格を支配する)の目的語となるべき名詞が、関係節 `ἐξ ὧν ἐκενώθη μέλι` の関係代名詞の属格に引かれて属格に変化した「格の吸引(attraction)」の例である。あるいは、部分属格として「蜂蜜の容器のうちの一つを用意して」と解釈することも可能である。

この箇所を引用する

ガレノス, てんかんの少年への助言 §6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0057.tlg074.humanitext-grc1:6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。