Humanitext Reader

プルタルコス · 自然学的諸問題 §34-39

西風の速さと蜜蜂の性質および動物の習性と水の色

9 / 9 箇所 · ギリシア語

要旨

ゼピュロスの速さ、蜜蜂が煙を嫌う理由と不義を犯した者を刺す理由、雌オオカミの出産時期と犬が石を追いかける理由、および水深による水色の見え方の違いに関する自然学的な疑問とその原因を考察する。

§34Cur Zephyrus ventorum omnium celerrimus vulgo fertur, et Homerus: "Nos quoque cum Zephyri curramus flatibus una?" An quod aere perpurgato et minime nebuloso, fiare soleat? aeris enim densitae et impuritas ventorum cursum non mediocriter impedit.
なぜゼピュロス(西風)はすべての風の中で最も速いと一般に言われるのか、そしてホメロスも:「我らもゼピュロスの息吹とともに走らん」と言っているのか。 空気が完全に澄み渡り、霧が最も少ない状態で吹くのが常だからだろうか。 実際、空気の濃密さと不純さは、風の進路を少なからず妨げるからである。
An quod sol radiis suis fiatum frigidum perstringens, quo velocius feratur, auctor est? Quicquid enim frigidi ventorum vi contrahitur, id a calore veluti hoste supcratum, longius et citius propelli credendum est.
あるいは、太陽がその光線によって冷たい風をかすめ、それによって風がより速く運ばれる原因となるからだろうか。 というのも、風の力によって凝縮される冷気は、敵のような熱によって打ち負かされ、より遠くへ、より速く押し進められると信じられるべきだからである。
§35Cur apes fumum ferre nequeant? Quod meatus spiritus vitalis sane quam angustos habeant.
なぜ蜜蜂は煙に耐えられないのか。 生命の息吹の通路が非常に狭いからである。
At is fumo interceptus et conclusus angit et propemodum ad mortem apes adigit.
そして、その通路が煙によって遮られ、閉じ込められると、蜜蜂を苦しめ、ほとんど死に至らしめる。
An acredo amaritudoque fumi in causa eεt: gaudent enim dulcibus apes neqae alio nutrimento uluntur: itaque ut contrariam et noxiam rem propter amaritudinem, fumum detestantur.
あるいは、煙の刺激と苦みが原因だろうか。 蜜蜂は甘いものを好み、他の栄養を摂らないからである。 それゆえ、その苦みのために、煙を相反する有害なものとして嫌うのである。
Qua de causa mellarii quum fumum abigendis apibus faciunt, amaras herbae, ut cicutam et centanrium, incendere solent.
このため、養蜂家たちは蜜蜂を追い払うために煙を出すとき、ドクニンジンやケンタウリウムのような苦い草を燃やすのが常なのである。
§36Cur apes citius pungunt qui stuprum dudum fecerunt? An quod animal est munditiae et elegantiae perquam studiosum; praeterea olfactus sensu valet plurimum? Quum itaque impuri congressus propter impudicitiam et immoderatam libidinem soleant esae immundiores: et citius ab apibus deprehenduntur et odium vehementius adversus illos concipiunt.
なぜ蜜蜂は、最近不義を犯した人々をより早く刺すのか。 蜜蜂は清潔さと優雅さを極めて好む動物であり、その上、嗅覚が非常に優れているからだろうか。 それゆえ、不純な交わりは無恥と過度な情欲のために汚れがちであるため、彼らは蜜蜂に早く発見され、蜜蜂は彼らに対してより激しい怒りを抱くのである。
Unde apud Theocritum jocose Venus ad Anchisen a pastore ablegatur, uti apum aculeis propter adulterium commissum pungatur: " Te confer ad Idam, confer ad Anchisen, ubi quercus atque cypirus crascit, apum strepit atque domus mellifiua bombis.
それゆえ、テオクリトスにおいては、ヴィーナスが姦通を犯したために蜜蜂の針で刺されるようにと、牧人によってアンキセスの元へと冗談交じりに送り出されている。 「イダ山へ赴くがよい、アンキセスの元へ。 そこにはカシとカヤツリグサが茂り、蜜蜂の巣が甘く流れる羽音でざわめいている。
" Et Pindarus: Parvula favorum fabricatrix, quae Rhoecum pupugisti aculeo, domans illius perfidiam.
」またピンダロスもこう言っている。 「蜜房を作る小さきものよ、汝はライコスを針で刺し、彼の不実を懲らしめた。
§37Cur lupae certo anni tempore omnes intra duodecim dies pariunt? An quia neque cogitatione comprehendere quicquam nec reminisci (quibus solus homo virtutibus valet) potest? itaque quum mente non discernat a quo injuria fuerit illata, id tantum. quod ob oculos minaciter versatur, inimicum esse existimat deque eo vindictam sumere parat.
」なぜ雌オオカミは皆、一年の特定の時期に12日以内に子供を産むのか。 (犬は)思索によって何かを理解することも記憶することもできないからだろうか(これらは人間だけが持つ優れた能力である)。 それゆえ、誰によって危害が加えられたかを理性で区別できないため、目の前で脅威として動いているものだけを敵と見なし、それに対して復讐を果たそうとするからだろうか。
An lapidem, dum per terram mittitur, ferarn aliquam esse autumans, pro ingenio hanc prius capere conatur, deinde quum viderit se opinione sua frustrari, hominem rursus invadit? An quod ad id quod missum fuerit, et hominem ipsum aequaliter odit, et id quod proximius est, insectatur?
あるいは、石が地上を投げられる間、それを何らかの野生動物だと思い込み、その習性に従って、まずこれを捕らえようとするが、後に自分の思い込みが裏切られたと知ると、再び人間を襲うからだろうか。 あるいは、投げられたものと人間自身を等しく憎んでおり、より近くにあるものを追いかけるからだろうか。
§38Quare canes relicto homine qui jecit, lapidum morsu insectantur? Antipater in libro de Animalibus partum lupas projicere adaerit, quum glandiferae arbores fiorem abjiciunt, quo gustato, uteri illarum reserantur: quum ejus copia non est, partum in ipso corpore emori, nec in lucem venire posse: praeterea regiones illas a Iupis non vastari, quae glandium quercuumque feraces non sunt.
なぜ犬は、石を投げた人間を放っておいて、石を噛んで追いかけるのか。 アンティパトロスは『動物について』の中で、ドングリの実る木々が花を落とす時に、雌オオカミが子を産み落とすと主張している。 彼女たちがその花を味わうと、子宮が開くのである。 その花が豊富にないときには、子は体内(子宮内)で死んでしまい、光を見る(生まれる)ことができない。 さらに、ドングリやカシの実が豊かでない地域は、オオカミによって荒らされることがないとも言っている。
Quidam ad fabulam Latonae referunt;
ある人々はこれをラトナの神話に関連付けている。
quae quum uterum ferret nec uspiam tuta prae Junone esae posset, duodecim diebus, quibus in Delum proficiscebatur, in lupum a Iove mutata, ut deinceps omnes lupae eo ipso tempore parere possint, impetravit.
彼女が身重であったとき、ジュノのせいでどこにも安全にいられなかったが、デロス島へと赴く12日間のうちに、ジュピターによってオオカミの姿に変えられ、その結果、それ以後すべての雌オオカミがまさにその時期に出産できるようにという許しを得た、というのである。
§39Cur aqua in summa parte alba, in fundo vero nigra spectatur? An quod profunditae nigredinis mater est, ut quae solis radios prius quam ad eam descendant, obtundat et Iabefactet? Superficies autem, quoniam continuo a sole afficitur, candorem luminis recipiat oportet.
なぜ水は最上部では白く見え、底では黒く見えるのか。 深さが黒さの母だからだろうか。 深さは、太陽の光線が底へと降りていく前に、それを弱め、失わせるからである。 これに対して表面は、絶えず太陽の影響を受けるため、光の白さを受け取るのが当然である。
Quod ipsum et Empedocles approbat: " et niger in fundo fiuvii color exstat ab umbra, atque cavernosis itidem spectatur in antris.
このこと自体をエンペドクレスも認めている。 「川の底の黒い色は影に由来し、同じように、洞窟のような空洞の中でも見られる。
" An limo plerumque oppletus fluminum marisque fundus, talem de se colorem per solis refiexum parit, quali utique is praeditus est? An probabilius est, aquam minime, quae illis est, puram et sinceram esse, sed terrea qualitate (utpote quae continuo, qua currit vel agitatur, aliquid ex ea advehat) imbutam, quum ad fundum residet, turbidiorem et minus perspicuam efficit?
」あるいは、川や海の底はたいてい泥で覆われているため、太陽の反射によって、それ自体が持っているような色を放つからだろうか。 あるいは、水は決して純粋で混じり気のないものではなく、大地の性質(水が流れ、あるいは揺り動かされる際に、常にそこから何かを運んでくるため)に染まっており、それが底に沈殿するとき、より濁り、透明度を低くするから、というのがより確かなのだろうか。

語釈・文法注

  1. §37Cur lupae... — 本テキストの写本伝承において、§37と§38の間でタイトル(疑問文)と本文(回答部分)の順序が互いに入れ替わって混乱している。§37のタイトルは「雌オオカミの出産」についてであるが、その本文(An quia neque...)は「犬が投げられた石を追いかけて噛む理由」を論じている。
  2. §38Quare canes... — §37と同様の混乱により、§38のタイトルは「犬が投げられた石を追う理由」であるが、その本文(Antipater in libro...)は「雌オオカミの出産」およびレト(ラトナ)の神話に関する回答となっている。
  3. §34curramus — ホメロス『イリアス』19.415のラテン語訳引用。接続法現在・一人称複数 `curramus` は、意志または勧誘(「〜走ろう」)を表している。
  4. §35sane quam — 副詞 `sane` と関係詞 `quam` が結合して一つの副詞句として機能し、形容詞 `angustos` を修飾して「極めて」「実に」という強い強調を表す慣用表現。
  5. §39utpote quae ... advehat — 先行詞 `terrea qualitate` に係る関係節。接続法 `advehat` を伴う `utpote qui/quae` 構文は、主節の記述に対する因果的な理由(「〜であるために」「〜なので」)を明示する機能を持つ。
  6. §39quum ad fundum residet, turbidiorem ... efficit — 構文上の主語の判定。時制節 `quum ... residet` および主動詞 `efficit` の意味上の主語は前文の `terrea qualitate`(大地の性質)であり、「土の性質が底に沈殿するとき、水をより濁らせる」と解釈される。校訂案には `efficit` を受動不定詞 `effici` とするものもあるが、直説法能動態のままでも文脈上整合する。

この箇所を引用する

プルタルコス, 自然学的諸問題 §34-39. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0007.tlg125.humanitext-grc2:34-39

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。