- 底本
- Tertullian. Quinti Septimi Florentis Tertulliani opera, Pars III (Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, Volume 47). Kroymann, Emil, editor. Prague, Vienna, Leipzig: F. Tempsky, G. Freytag, 1906.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.5-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa008.humanitext-lat2:21-24
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
デミウルゴスの無知についての批判が続けられ、ウァレンティノス派における悪魔や世界構造(プレローマ、中間地帯、七重天)の配置、および人間創造の欺瞞的な物質論が皮肉交じりに暴露される。
interim tenendum Sophiam cognominari et Terram et Matrem et, quod magis rideas, etiam Spiritum Sanctum, quasi marem [terram]. ita omnem illi (masculi) honorem contulerunt feminae, puto et barbam, ne dixerim cetera. alioquin Demiurgus adeo rerum non erat compos, de animalis scilicet census inualitudine spiritalia accedere,1 ut se solum ratus contionaretur: ego deus, et absque me non est. certe tamen non fuisse se retro sciebat. ergo et factum intellegebat et factitatorem facti esse quemcumque. quomodo ergo solus sibi uidebatur, etsi non certus, saltim suspectus de aliquo factitatore?
とりあえず、ソピアーが「大地」とも「母」とも、そして――さらに君が笑うであろうことには――あたかも男性であるかのように「聖霊」とさえ名付けられていることを覚えておかねばならない。このように彼らは、女性に対して男性のあらゆる栄誉を、そして(その他のことは言わないまでも)おそらくは髭までも与えたのである。ところで、デミウルゴスは、動物的な格付けの弱さのゆえに霊的なものに近づくことが極めてできなかったので、自分だけが存在すると思って、「私は神であり、私のほかに神はない」と演説したほどであった。しかし、彼はかつて自分が存在しなかったことは確かに知っていた。それゆえ、自分が造られた者であること、そしてその造られたものには誰かしら造り手が存在することを理解していた。では、どうして彼は自分だけであるかのように思えたのだろうか。たとえ確信はしていなくとも、少なくとも誰か造り手がいるのではないかと疑ってさえいたはずなのに。
Tolerabilior infamia est apud illos in diabolum, uel quia origo sordidior capit. ex nequitia enim maeroris illius deputatur, ex qua angelorum et daemonum et omnium spiritalium malitiarum genituras notant. et tamen diabolum quoque opus Demiurgi adfirmant et Munditenentem appellant et superiorum magis gnarum defendunt, ut spiritalem natura, quam Demiurgum, ut animalem. meretur ab illis praelationem cui omnes haereses procurantur.
彼らの間では、悪魔に対する悪評のほうがまだ受け入れやすい。あるいは、その起源がより汚らわしいものとして受け取られるからである。なぜなら、悪魔はあの(ソピアーの)悲哀の邪悪さに帰せられ、彼らはそこから天使や悪霊、あらゆる霊的な悪の誕生を記録しているからである。それにもかかわらず、彼らは悪魔をもデミウルゴスの作品であると主張し、「世界の支配者」と呼び、彼が性質において霊的であることから、動物的であるデミウルゴスよりも、天上の事柄をよりよく知っていると主張する。すべての異端が彼のために調えられているのだから、彼は彼らから優先されるに値する。
Singularium autem potestatum arces his finibus collocant: in summis summitatibus praesidet tricenarius Pleroma, Horo signante lineam extremam. inferius illum metatur medietatem Achamoth, filium calcans. subest enim Demiurgus in Hebdomade sua. magis diabolus in isto nobiscum conuenit mundo, coelementato et concorporificato, ut supra editum est. ex Sophiae utilissimis casibus, qua nec aerem haberet, reciporcandi spiritus spatium, teneram omnium corporum uestem, colorum omnium indicem, organum temporum, si non et istum Sophiae maestitia colasset,2 sicut animalia metus, sicut conuersio eius ipsum Demiurgum. his omnibus elementis atque corporibus ignis inflabellatus est. cuius originalem Sophiae passionem quia nondum ediderunt, ego interim argumentabor motiunculis eius excussum. credas enim illam in tantis uexationibus etiam febricitasse.
個々の権能の牙城は、これらの境界内に配置される。すなわち、最高峰には三十重のプレローマが君臨し、ホロスがその極限の境界線を画している。その下では、アハモートがその子を踏みつけながら中間地帯を占めている。なぜなら、デミウルゴスはその下の七重の中にいるからである。悪魔はむしろ、上に述べられたように、我々とともに、この元素を共有し肉体化された世界に合致している。ソピアーのこの上なく有益な災難から、もしソピアーの悲しみが、恐れが動物的なものを、また彼女の転向がデミウルゴス自身を(濾し出した)ように、この空気(息を吸い吐きする空間であり、すべての物体の柔らかい被覆であり、すべての色の指標であり、時間の器官である)をも濾し出していなかったならば、空気さえ存在しなかったであろう。これらすべての元素と物体のうちに、火が煽り立てられた。彼らはこの火の根源となったソピアーの情念をまだ公表していないので、私はとりあえず、それが彼女の微熱から振り落とされたのだと論じることにしよう。なぜなら、彼女はあれほどの煩悶の中で、熱を出してさえいたと信じられるからである。
Cum talia de deo uel de diis, qualia de homine figmenta? molitus enim mundum Demiurgus ad hominem manus confert et substantiam ei capit non ex ista, inquiunt, arida, quam nos unicam nouimus, terra, — quasi non, etsi arida postmodum, adhuc tamen tunc, aquis * ante segregatis, superstite limo succida fuerit3 — sed ex inuisibili corpore materiae, illius scilicet philosophicae, de fluxili et fusili eius, quod unde fuerit audeo aestimare, quia nusquam * est. si enim fusile et fluxile liquoris est qualitas, liquor autem omnis de Sophiae fletibus fluxit, sequitur, ut limum ex pituitis et gramis Sophiae constitisse credamus, quae lacrimarum proinde sunt faeces, sicut aquarum quod desidet limus est. figulat ita(que) hominem Demiurgus et de afflatu suo animat. sic erit et choicus et animalis, ad imaginem et similitudinem factus, quadruplex res, ut imago quidem choicus deputetur, — materialis scilicet, etsi non ex materia. Demiurgus — similitudo autem animalis; hoc enim et Demiurgus. habes duos interim. carnalem superficiem postea aiunt choico supertextam, et hanc esse pelliceam tunicam obnoxiam sensui.
神あるいは神々についてこのような作り話があるのだから、人間についての作り話はどのようなものであろうか。なぜなら、世界を築き上げたデミウルゴスは、人間へと手を下し、彼らの言うところによれば、我々が唯一知っているこの乾いた大地からではなく、――もっとも、後に乾いたとはいえ、当時は水が先に分離された後、残された泥によってまだ湿っていたのではなかったかのように――、物質の不可視の本体から、すなわちあの哲学的な物質の、その流動的で溶解的な部分から、彼の本質を取り出したからである。それがどこから来たものなのか、私はあえて推測する。なぜなら、それはどこにも存在しないからである。というのも、溶解性と流動性が液体の性質であり、すべての液体がソピアーの涙から流出したのであれば、泥はソピアーの鼻汁や目脂から成り立っていたと信じるべきことになるからである。それらは、水が沈殿したものが泥であるのと同様に、涙の澱なのである。こうしてデミウルゴスは人間を形作り、自らの吹き込みによって命を与える。こうして彼は、塵の者にして動物的な者となり、イメージと似姿に作られた四重の存在となる。すなわち、「イメージ」とは塵の者、つまり(デミウルゴスは物質からではないにせよ)物質的な者と見なされ、「似姿」とは動物的な者である。なぜなら、デミウルゴスもそうだからである。とりあえず君は二つのものを得た。肉の表面が後に塵の者の上に重ねて織られ、これが感覚に支配される皮の衣なのだと彼らは言う。
- 21de animalis scilicet census inualitudine spiritalia accedere
不定詞 accedere は、名詞句 de animalis scilicet census inualitudine(動物的格付けの弱さのゆえに)を伴う文脈において、程度や結果を表す ut 節、あるいは non erat compos に意味上結びつく形容詞的/副詞的修飾。ここでは「霊的なものに近づく(理解する)にあたって、動物的性質の弱さのせいで能力がなかった」というデミウルゴスの認知的限界を表す。
- 23ex Sophiae utilissimis casibus, qua nec aerem haberet... si non et istum Sophiae maestitia colasset
この文は非常に複雑な仮定法条件文であり、si non... colasset が条件節、nec aerem haberet が帰結節である。関係副詞/代名詞 qua は文脈上「それによって(その災難を通じて)」あるいは「〜なところの(状態)」を意味し、空気の様々な機能を表す同格の名詞句が挿入されているため、文の骨格を掴むのが難しい。
- 24quasi non, etsi arida postmodum, adhuc tamen tunc, aquis ante segregatis, superstite limo succida fuerit
quasi non で導かれる譲歩的・反語的な挿入節。主語は省略されているが terra(大地)であり、fuerit が接続法完了(quasi による仮定)として結ばれる。途中に etsi... や奪格絶対(aquis ante segregatis)などが挿入され、ウァレンティノス派の「乾いた大地」という主張に対するテルトゥリアヌス自身の聖書解釈に基づいた反論を構成している。
