← 小セネカ

ヘルクレス

§541-631

冥界についての合唱隊の歌とヘルクレスの帰還

合唱隊は凍てつく北方の地や冥界の様子、そしてかつてエウリュディケーを連れ戻そうとしたオルペウスの悲劇を歌う。その後、冥界からケルベロスを伴って帰還したヘルクレスが神々に許しを請うが、地上で家族が僭主リュコスの脅威に晒されている惨状を知る。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
541

​navem nunc facilis nunc equitem pati.1

ある時は船を、ある時は騎兵を容易に通すのだ。

​illic quae viduis gentibus imperat,

そこでは、夫なき民を支配する女が、

​aurato religans ilia balteo,

黄金の帯でその腰を締め、

​detraxit2 ^ spolium nobile corpori

膝を屈して勝利者を仰ぎ見ながら、

545

​et peltam et nivei vincula pectoris.​victorem posito suspiciens genu.

半月の盾と雪のように白い胸の帯という、気高い戦利品をその体から差し出した。

​Qua spe praecipites actus ad inferos,

いかなる希望に駆り立てられて、引き返すことのできない道を敢えて進み、

​audax ire vias inremeabiles,

冥界へと急ぎ、

​vidisti Siculae regna Proserpinae?

シチリアのプロセルピナの王国を見たのか。

550

​illic nulla noto nulla favonio

そこでは、南風によっても西風によっても、

​consurgunt tumidis fluctibus aequora:

膨らんだ波とともに海面が立ち上がることはない。

​non illic geminum Tyndaridae genus

そこでは、ティンダレオスの子らなる双子の星が、

​succurrunt timidis sidera navibus:

怯える船を救うことはない。

​stat pigro pelagus gurgite languidum,

海は不活性な渦を伴って緩慢に静止し、

555

​et cum Mors avidis pallida dentibus

そして、青白い死が貪欲な歯で

​gentes innumeras manibus intulit,

無数の人々を死者のもとへと連れて行くとき、

​uno tot populi remige transeunt.3

これほど多くの人々が、たった一人の漕ぎ手によって渡っていく。

​Evincas utinam iura ferae Stygis

あなたが、残忍なステュクスの法と、

​Parcarumque colos non revocabiles.

パルカの呼び戻すことのできない紡ぎ糸に打ち勝ちますように。

560

​hic qui rex populis pluribus imperat,

多くの民を支配するここの王は、

​bello cum peteres Nestoream Pylon,

あなたが戦いにおいてネストールのピュロスを襲ったとき、

​tecum conseruit pestiferas manus

三叉の矛を突き出し、

​telum tergemina cuspide praeferens:

あなたと不吉な戦いを交えた。

​effugit tenui vulnere saucius

彼はかすかな傷を負って逃れ、

565

​et mortis dominus pertimuit mori.

死の支配者でありながら、死ぬことをひどく恐れた。

​fatum rumpe manu, tristibus inferis

あなたの手で運命を切り裂け。陰鬱な冥界に

​prospectus pateat lucis et invius

光の展望が開かれ、通行不能な境界が、

​limes det faciles ad superos vias.

天上の世界への容易な道を与えますように。

​Immites potuit flectere cantibus

オルペウスは、自らのエウリュディケーを取り戻そうとしたとき、

570

​umbrarum dominos et prece supplici

歌と哀願の祈りによって、

​Orpheus, Eurydicen dum repetit suam.

影たちの無慈悲な支配者たちを和らげることができた。

​quae silvas et aves saxaque traxerat

森や鳥や岩を引き寄せたその技、

​ars, quae praebuerat fluminibus moras,

川の流れを滞らせたその技、

​ad cuius sonitum constiterant ferae,

その音に野獣たちが立ち止まったその技が、

575

​mulcet non solitis vocibus inferos

尋常ならぬ声で冥界の者たちを宥め、

​et surdis resonat clarius in locis,

耳の聞こえぬ場所でより澄み渡って響き渡る。

​deflent Eurydicen Threiciae nurus,

トラキアの嫁たちがエウリュディケーのために涙を流し、

​deflent et lacrimis difficiles dei,

容易には涙を流さぬ神々も彼女のために涙を流す。

​et qui fronte nimis crimina tetrica

そして、極めて険しい額で罪を糾問し、

580

​quaerunt ac veteres excutiunt reos

昔の被告たちを審問する裁判官たちも、

​flentes Eurydicen iuridici sedent,

エウリュディケーのために涙を流しながら座っている。

​tandem mortis ait 'vincimur' arbiter,

ついに死の裁定者は言った。「我々は敗れた。」

'evade ad superos, lege tamen data:

「上界へと立ち去るがよい。ただし、与えられた条件のもとで。」

​tu post terga tui perge viri comes,

「お前は夫の背後について伴侶として進め。」

585

​tu non ante tuam respice coniugem,

「お前は、明るい昼の光が神々を現し、

​quam cum4 clara deos obtulerit dies

スパルタとタイナロスの門が間近に迫るまでは、

​Spartam que aderit ianua Taenari.'

妻の方を振り返ってはならぬ。」

​odit verus amor nec patitur moras:

真実の愛は遅延を嫌い、待つことに耐えられない。

​munus dum properat cernere, perdidit.

彼は贈り物(妻)を急いで見ようとして、失ってしまった。

590

​Quae vinci potuit regia carmine.

歌によって屈服させられ得たあの王宮は、

​haec vinci poterit regia viribus.

力によって屈服させられ得るだろう。

​O lucis almae rector et caeli decus,

おお、恵み深い光の支配者にして天の誉れよ、

​qui alterna curru spatia flammifero ambiens

火を吹く戦車で交互の空間を巡りながら、

​inlustre latis exeris terris caput,

広大な大地に向けて輝かしい頭を現すお方よ、

595

​da, Phoebe, veniam, si quid inlicitum tui

フォイボスよ、もしあなたの顔が何か不法なものを見たのなら、許しを与えたまえ。

​videre vultus: iussus in lucem extuli

私は命令されて世界の秘密を光の中へ引き出したのだ。

​arcana mundi, tuque, caelestum arbiter​parensque, visus fulmine opposito tege;

そして天上の者たちの裁定者にして父よ、稲妻を遮るものとして用いて眼差しを覆いたまえ。

​et tu, secundo maria qui sceptro regis,

そして第二の王笏で海を支配するあなたよ、深き波底へと退きたまえ。

600

​imas pete undas, quisquis ex alto aspicit5

天上から地上のものを見る者は誰であれ、

​terrena, facie pollui metuens nova,

新たな光景によって汚されることを恐れて、

​aciem reflectat oraque in caelum erigat

視線をそらし、空へ顔を向け、怪異から逃れるように。

​portenta fugiens: hoc nefas cernant duo,

この不敬な光景は二人だけが見ればよい、

​qui advexit et quae iussit, in poenas meas

それを連れてきた者と、それを命じた女だけが。

605

​atque in labores non satis terrae patent

ユーノーの憎しみによる私の罰と労役のために、

​Iunonis odio: vidi inaccessa omnibus,

地上は十分に広くはなかった。私はすべての人にとって到達不能で、

​ignota Phoebo quaeque deterior polus

フォイボスにも知られず、劣った天球が

​obscura diro spatia concessit Iovi;

恐るべきユーピテルに譲り渡した薄暗い空間を見たのだ。

​et, si placerent tertiae sortis loca,

そして、もし第三のくじの場所が気に入っていたなら、

610

​regnare potui: noctis aeternae chaos

私は君臨することもできたのだ。永遠の夜のカオスと、

​et nocte quiddam gravius et tristes deos

夜よりもさらに重苦しい何か、そして陰鬱な神々と

​et fata vidi, morte contempta redi.

運命を私は見た。そして死を侮蔑して、私は戻ってきたのだ。

​quid restat aliud? vidi et ostendi inferos.

ほかに何が残されていようか。私は冥界を見て、そしてそれを(地上に)示したのだ。

​da si quid ultra est, iam diu pateris manus

もしこれ以上のものがあるなら、それを与えよ。ユーノーよ、あなたはすでに長いこと私の手を

615

​cessare nostras, Iuno; quae vinci iubes?

遊ばせている。あなたは次に何が征服されることを命じるのか。

​Sed templa quare miles infestus tenet

だが、なぜ敵意に満ちた兵士が神殿を占拠し、

​limenque, sacrum terror armorum obsidet?

神聖な敷居を兵器の恐怖が取り囲んでいるのか。

​Vtrumne visus vota decipiunt meos.

私の願いが、私の目を欺いているのだろうか。

​an ille domitor orbis et Graium decus

それとも、あの世界の征服者にしてギリシアの誉れは、

620

​tristi silentem nubilo liquit domum?

悲しい暗雲とともに静まり返った家を去ってしまったのか。

​estne ille natus? membra laetitia stupent.

あれは我が息子なのか。喜びで四肢が麻痺するようだ。

​o nate. certa at sera Thebarum salus,

おお、息子よ。テーバイの確実ではあるが遅すぎた救いよ、

​teneone in auras editum an vana fruor

私は空中に現れ出たお前を抱きしめているのか、それとも欺かれて

​deceptus umbra? tune es? agnosco toros

虚しい影を享受しているのか。お前なのか。私はその筋肉の隆起と、

625

​umerosque et alto nobilem trunco manum.

肩、そして高いこん棒で高名なその手を認める。

​Vnde iste, genitor, squalor et lugubribus

父よ、この汚れはどこから来たのか。そしてなぜ

​amicta coniunx? unde tam foedo obsiti

妻は喪服に身を包んでいるのか。なぜ子供たちはこれほど不潔な

​paedore nati? quae domum clades gravat?

垢に覆われているのか。いかなる災厄が我が家を苦しめているのか。

​Socer est peremptus, regna possedit Lycus,

義父が殺され、リュコスが王権を手に入れ、

630

​natos parentem coniugem leto petit.

子供たちとお前の父、そして妻を死に追いやろうとしている。

​Ingrata tellus, nemo ad Herculeae domus

恩知らずな大地よ、ヘルクレスの家の

構文注5 件
  1. 541pati

    前行の stat pontus(海は静止している)を受け、海が「船や騎兵を通す(耐える)」ことを表す説明的不定詞(epexegetic infinitive)です。形容詞 facilis(〜しやすい、容易に受け入れる)に係る形で使われています。

  2. 544detraxit

    主語は 542 行目の関係代名詞 quae(アマゾーンの女王ヒッポリュテー)です。546 行目の suspiciens(仰ぎ見ながら)という現在分詞と呼応し、ヘルクレスに屈服して自ら戦利品(帯と盾)を差し出した、あるいは剥ぎ取られた状況を示しています。

  3. 555–557cum Mors ... transeunt

    555〜556 行目の cum 節(死が無数の人々を冥界に連れて行くとき)が長く挿入されており、557 行目の uno tot populi remige transeunt(これほど多くの民がたった一人の漕ぎ手によって渡っていく)が主節となる構造です。

  4. 585–586tu non ante ... quam cum

    non ante ... quam cum(〜するときまでは…ない)という相関表現です。禁止・命令を表す表現として、通常 ne + 接続法が用いられるところ、ここでは非古典的な詩的表現として non + 命令法(non ante tuam respice coniugem)が用いられています。

  5. 600quisquis ex alto aspicit

    quisquis(〜する者は誰でも)は、実質的に仮定・条件節(「もし誰かが高いところから地上のものを見るならば」)の役割を果たしており、後続の 602 行目の接続法現在(reflectat, erigat:そらすように、上げるように)へと論理的につながっています。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)urn:cts:latinLit:phi1017.phi001.humanitext-lat2:541-631