← プラトン

ゴルギアス

§452

最大の善としての説得の力と他者の支配

ソクラテスは、医師、体育教師、蓄財家の仮想的な主張を引き合いに出し、ゴルギアスに対して弁論術がもたらす「最大の善」の具体的な定義を促す。ゴルギアスは、それが人々に自由を与え、他者を支配することを可能にする「言葉による説得の力」であると回答する。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
§452

ΣΩ. ὅτι1 εἴ σοι αὐτίκα παρασταῖεν οἱ δημιουργοὶ τούτων ὧν ἐπῄνεσεν2 ὁ τὸ σκολιὸν ποιήσας, ἰατρός τε καὶ παιδοτρίβης καὶ χρηματιστής, καὶ εἴποι πρῶτον μὲν ὁ ἰατρὸς ὅτι ὦ Σώκρατες, ἐξαπατᾷ σε Γοργίας· οὐ γάρ ἐστιν ἡ τούτου τέχνη περὶ τὸ μέγιστον ἀγαθὸν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλʼ ἡ ἐμή —εἰ οὖν αὐτὸν ἐγὼ ἐροίμην· σὺ δὲ τίς ὢν ταῦτα λέγεις; εἴποι ἂν ἴσως ὅτι ἰατρός. τί οὖν λέγεις; ἦ τὸ τῆς σῆς τέχνης ἔργον μέγιστόν ἐστιν ἀγαθόν; πῶς γὰρ οὔ, φαίη ἂν ἴσως, ὦ Σώκρατες, ὑγίεια; τί δʼ ἐστὶν μεῖζον ἀγαθὸν ἀνθρώποις ὑγιείας; εἰ δʼ αὖ μετὰ τοῦτον ὁ παιδοτρίβης εἴποι ὅτι θαυμάζοιμί τἄν, ὦ Σώκρατες, καὶ αὐτὸς εἴ σοι ἔχοι Γοργίας μεῖζον ἀγαθὸν ἐπιδεῖξαι τῆς αὑτοῦ τέχνης ἢ ἐγὼ τῆς ἐμῆς· εἴποιμʼ ἂν αὖ καὶ πρὸς τοῦτον· σὺ δὲ δὴ τίς εἶ, ὦ ἄνθρωπε, καὶ τί τὸ σὸν ἔργον; παιδοτρίβης, φαίη ἄν, τὸ δὲ ἔργον μού ἐστιν καλούς τε καὶ ἰσχυροὺς ποιεῖν τοὺς ἀνθρώπους τὰ σώματα. μετὰ δὲ τὸν παιδοτρίβην εἴποι ἂν ὁ χρηματιστής, ὡς ἐγᾦμαι πάνυ καταφρονῶν ἁπάντων· σκόπει δῆτα, ὦ Σώκρατες, ἐάν σοι πλούτου φανῇ τι μεῖζον ἀγαθὸν ὂν ἢ παρὰ Γοργίᾳ ἢ παρʼ ἄλλῳ ὁτῳοῦν. φαῖμεν ἂν οὖν πρὸς αὐτόν· τί δὲ δή; ἦ σὺ τούτου δημιουργός; φαίη ἄν. τίς ὤν; χρηματιστής. τί οὖν; κρίνεις σὺ μέγιστον ἀνθρώποις ἀγαθὸν εἶναι πλοῦτον; φήσομεν. πῶς γὰρ οὔκ; ἐρεῖ. καὶ μὴν ἀμφισβητεῖ γε Γοργίας ὅδε τὴν παρʼ αὑτῷ τέχνην μείζονος ἀγαθοῦ αἰτίαν εἶναι ἢ τὴν σήν, φαῖμεν ἂν ἡμεῖς. δῆλον οὖν ὅτι τὸ μετὰ τοῦτο ἔροιτʼ ἄν· καὶ τί ἐστιν τοῦτο τὸ ἀγαθόν; ἀποκρινάσθω Γοργίας. ἴθι οὖν νομίσας, ὦ Γοργία, ἐρωτᾶσθαι καὶ ὑπʼ ἐκείνων καὶ ὑπʼ ἐμοῦ, ἀπόκριναι τί ἐστιν τοῦτο ὃ φῂς σὺ μέγιστον ἀγαθὸν εἶναι τοῖς ἀνθρώποις καὶ σὲ δημιουργὸν εἶναι αὐτοῦ. ΓΟΡ. ὅπερ ἐστίν, ὦ Σώκρατες, τῇ ἀληθείᾳ μέγιστον ἀγαθὸν καὶ αἴτιον ἅμα μὲν ἐλευθερίας αὐτοῖς τοῖς ἀνθρώποις, ἅμα δὲ τοῦ ἄλλων ἄρχειν3 ἐν τῇ αὑτοῦ πόλει ἑκάστῳ. ΣΩ. τί οὖν δὴ τοῦτο λέγεις; ΓΟΡ. τὸ πείθειν ἔγωγʼ οἷόν τʼ εἶναι τοῖς λόγοις4 καὶ ἐν δικαστηρίῳ δικαστὰς καὶ ἐν βουλευτηρίῳ βουλευτὰς καὶ ἐν ἐκκλησίᾳ ἐκκλησιαστὰς καὶ ἐν ἄλλῳ συλλόγῳ παντί, ὅστις ἂν πολιτικὸς σύλλογος γίγνηται. καίτοι ἐν ταύτῃ τῇ δυνάμει δοῦλον μὲν ἕξεις τὸν ἰατρόν, δοῦλον δὲ τὸν παιδοτρίβην· ὁ δὲ χρηματιστὴς οὗτος ἄλλῳ ἀναφανήσεται χρηματιζόμενος καὶ οὐχ αὑτῷ, ἀλλὰ σοὶ τῷ δυναμένῳ λέγειν καὶ πείθειν τὰ πλήθη.

ソクラテス:というのも、もし今すぐ君の前に、あの酒宴の歌を作った者が称賛したものの製作者たち、すなわち医師と体育教師と蓄財家が現れて、まず医師がこのように言ったとしたらどうだろう。 「ソクラテス、ゴルギアスはあなたをだましています。彼の技術は、人間にとって最大の善に関するものではなく、私の技術こそがそれに関するものなのです」――そこで、もし私が彼に「では、あなたはどのような者としてそのようなことを言うのですか」と尋ねたなら、彼は恐らく「医師です」と答えるだろう。「では、あなたは何を言おうとしているのですか。あなたの技術の成果が最大の善であるというのですか」と尋ねれば、「ソクラテス、健康がそうでないはずがあるでしょうか。人間にとって健康より大きな善が他にあるでしょうか」と、彼は恐らく答えるだろう。 次に、この医師の後に体育教師がこう言ったとしたらどうだろう。 「ソクラテス、もしゴルギアスが君に、自分の技術が提供する善が、私の提供する善よりも大きいことを示せるというなら、私は驚かざるを得ない」これに対しても、私はこう言うだろう。「ところで、君は一体何者で、君の成果とは何なのかね」「体育教師です」と彼は答えるだろう。「私の成果とは、人々の身体を美しく、かつ強くすることです」体育教師の次には、蓄財家が、私の想像では、他のみんなをすっかり見下しながら、このように言うだろう。 「ソクラテス、ゴルギアスのものであれ、他の誰のものであれ、富より大きな善が存在するように見えるかどうか、よく考えてみるがよい」そこで私たちは彼に言うだろう。「では、君がこの富の製作者なのかね」と尋ねれば、彼は「そうです」と言うだろう。「何者としてかね」「蓄財家としてです」「では、君は富が人間にとって最大の善であると判断するのだね」と私たちが言えば、「もちろんですとも」と彼は答えるだろう。「だがしかし、こちらのゴルギアスは、自分の技術が君の技術よりも大きな善の原因であると主張しているのだよ」と私たちが言ったとする。すると当然、彼はその次にこう尋ねるだろう。 「では、その善とは何なのですか。ゴルギアスに答えてもらいましょう」さあ、ゴルギアス、君も彼らや私から問われていると思って、答えてほしい。君が、人間にとって最大の善であり、自分はその製作者であると主張するそのものとは、一体何なのだ。 ゴルギアス:ソクラテス、それこそは真に最大の善であり、人間たち自身にとっては自由の原因であり、同時にまた各人にとっては自分の国において他者を支配することの原因であるものだ。 ソクラテス:では、君はそれを一体何であると言うのだ。 ゴルギアス:言葉によって、裁判所では裁判官を、評議会では評議員を、民会では民会員を、そしてその他すべての政治的な集会となる集会において説得できることだ。実に、この力さえ手に入れれば、君は医師を奴隷とし、体育教師を奴隷とすることになる。そして、あの蓄財家も、自分自身のためではなく、他の誰か、すなわち言葉を用いて大衆を説得できる君のために富を稼いでいたことが明らかになるだろう。

構文注4 件
  1. 452aὅτι

    直前のゴルギアスの質問「πρὸς τί τοῦτο λέγεις;(なぜそのことを言うのですか)」に対する回答の文頭に置かれ、理由・説明を導く接続詞(「〜だからだ」)。文法的には、直前の疑問文に対する応答文の主節の省略を伴う構文を形成している。

  2. 452aτούτων ὧν ἐπῄνεσεν

    関係代名詞の同化(attraction)。関係代名詞 ὧν は、先行詞である τούτων の属格に引きずられて、本来の対格(ἐπῄνεσεν の直接目的語)から属格 ὧν に変化している。

  3. 452dὅπερ ἐστίν... αἴτιον ἅμα μὲν ἐλευθερίας... ἅμα δὲ τοῦ ἄλλων ἄρχειν

    名詞 αἴτιον(原因)が支配する属格として、名詞の属格 ἐλευθερίας(自由の)と、冠詞付き不定詞(動名詞)の属格句 τοῦ ἄλλων ἄρχειν(他者を支配することの)が ἅμα μὲν ... ἅμα δέ ...(一方では〜、他方では〜)によって並列されている。名詞と不定詞句という異なる文法的カテゴリーが、属格という同一の格関係によって等位接続されている点に注意。

  4. 452eτὸ πείθειν ἔγωγʼ οἷόν τʼ εἶναι τοῖς λόγοις

    中性冠詞 τό を伴う不定詞句が名詞的に用いられ、直前の問いに対する直接の回答(定義)を提示している。οἷόν τʼ εἶναι は「可能であること、能力があること」を表す対格不定詞構文(または独立した表現)で、全体として「言葉によって説得することができるということ」という名詞句を形成している。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(1 件・最終 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校閲 — 注 1 件
urn:cts:greekLit:tlg0059.tlg023.humanitext-grc2:452