[ULPIANUS libro octauo decimo ad edictum. ]
[울피아누스, 『고시주해』 제18권] 마찬가지로 멜라는 다음과 같이 쓰고 있다.
§9.2.11.prItem Mela scribit, si, cum pila quidam luderent, uehementius quis pila percussa in tonsoris manus eam deiecerit et sic serui, quem tonsor habebat, gula sit praecisa adiecto cultello: in quocumque eorum culpa sit, eum lege Aquilia teneri.
만일 사람들이 공놀이를 하고 있을 때, 누군가가 공을 너무 강하게 쳐서 이발사의 손으로 떨어뜨렸고, 그로 인해 이발사가 데리고 있던 노예의 목이 면도칼이 밀려들어 감으로써 베였다면, 그들 중 과실이 있는 자는 누구든지 아퀼리아법에 따라 책임을 진다.
Proculus in tonsore esse culpam: et sane si ibi tondebat, ubi ex consuetudine ludebatur uel ubi transitus frequens erat, est quod ei imputetur: quamuis nec illud male dicatur, si in loco periculoso sellam habenti tonsori se quis commiserit, ipsum de se queri debere.
프로쿨루스는 과실이 이발사에게 있다고 본다. 실제로 만일 이발사가 습관적으로 공놀이가 행해지던 곳이나 왕래가 빈번한 곳에서 면도를 하고 있었다면, 그에게 귀책사유가 있다고 할 수 있다. 비록 위험한 곳에 의자를 두고 있는 이발사에게 자신을 맡긴 자의 경우, 그 스스로가 자신에 대해 불평해야 한다는 말 역시 틀린 말은 아니지만 말이다.
§9.2.11.1Si alius tenuit, alius interemit, is qui tenuit, quasi causam mortis praebuit, in factum actione tenetur.
만일 한 사람이 붙잡고 다른 사람이 죽였다면, 붙잡은 사람은 말하자면 죽음의 원인을 제공한 자로서 사실에 기한 소송으로 책임을 진다.
§9.2.11.2Sed si plures seruum percusserint, utrum omnes quasi occiderint teneantur, uideamus.
그러나 만일 여러 사람이 노예를 때렸다면, 모두가 죽인 자로서 책임을 져야 하는지 살펴보자.
et si quidem apparet cuius ictu perierit, ille quasi occiderit tenetur: quod si non apparet, omnes quasi occiderint teneri Iulianus ait, et si cum uno agatur, ceteri non liberantur: nam ex lege Aquilia quod alius praestitit, alium non releuat, cum sit poena.
그리고 만일 누구의 타격으로 죽었는지가 명백하다면, 그자가 죽인 자로서 책임을 진다. 그러나 명백하지 않다면, 모두가 죽인 자로서 책임을 진다고 율리아누스는 말하며, 비록 한 사람에 대해 소송이 제기되더라도 나머지 사람들은 면책되지 않는다. 왜냐하면 아퀼리아법에 따라 다른 사람이 이행한 것은, 그것이 벌인 한, 다른 사람을 면책시키지 않기 때문이다.
§9.2.11.3Celsus scribit, si alius mortifero uulnere percusserit, alius postea exanimauerit, priorem quidem non teneri quasi occiderit, sed quasi uulnerauerit, quia ex alio uulnere periit, posteriorem teneri, quia occidit.
첼수스는 다음과 같이 쓰고 있다. 만일 한 사람이 치명상을 입혔고, 다른 사람이 나중에 숨을 거두게 했다면, 이전 사람은 죽인 자로서가 아니라 상해를 입힌 자로서 책임을 지는데, 왜냐하면 노예는 다른 상처로 인해 죽었기 때문이다. 그리고 나중 사람은 죽였기 때문에 책임을 진다.
quod et Marcello uidetur et est probabilius.
이는 마르첼루스도 동의하는 바이며 더 설득력이 있다.
§9.2.11.4Si plures trabem deiecerint et hominem oppresserint, aeque ueteribus placet omnes lege Aquilia teneri.
만일 여러 사람이 들보를 떨어뜨려 사람을 깔려 죽게 했다면, 마찬가지로 모두가 아퀼리아법에 따라 책임을 진다는 것이 옛 법학자들의 견해이다.
§9.2.11.5Item cum eo, qui canem irritauerat et effecerat, ut aliquem morderet, quamuis eum non tenuit, Proculus respondit Aquiliae actionem esse: sed Iulianus eum demum Aquilia teneri ait, qui tenuit et effecit ut aliquem morderet: ceterum si non tenuit, in factum agendum.
마찬가지로, 개를 자극하여 누군가를 물게 만든 사람에 대해서는, 비록 그 개를 붙잡고 있지 않았더라도 아퀼리아법상의 소송이 가능하다고 프로쿨루스는 답변했다. 그러나 율리아누스는 개를 붙잡고 있었고 또 누군가를 물게 만든 자만이 아퀼리아법에 따라 책임을 지며, 그렇지 않고 만일 붙잡고 있지 않았다면 사실에 기한 소송을 제기해야 한다고 말한다.
§9.2.11.6Legis autem Aquiliae actio ero competit, hoc est domino.
한편 아퀼리아법상의 소송은 주인, 즉 소유자에게 귀속된다.
§9.2.11.7Si in eo homine, quem tibi redhibiturus essem, damnum iniuria datum esset, Iulianus ait legis Aquiliae actionem mihi competere meque, cum coepero redhibere, tibi restituturum.
만일 내가 당신에게 반환하기로 되어 있던 그 노예에게 불법적인 손해가 가해졌다면, 아퀼리아법상의 소송은 나에게 귀속되며, 내가 반환하기 시작할 때 당신에게 그것을 반환하게 된다고 율리아누스는 말한다.
§9.2.11.8Sed si seruus bona fide alicui seruiat, an ei competit Aquiliae actio? et magis in factum actio erit danda.
그러나 만일 노예가 선의로 누군가를 섬기고 있다면, 그에게 아퀼리아법상의 소송이 귀속되겠는가? 오히려 사실에 기한 소송이 주어져야 할 것이다.
§9.2.11.9Eum, cui uestimenta commodata sunt, non posse, si scissa fuerint, lege Aquilia agere Iulianus ait, sed domino eam competere.
의류를 대여받은 자는 의류가 찢어졌더라도 아퀼리아법에 따라 소송을 제기할 수 없으며, 그 소송은 소유자에게 귀속된다고 율리아누스는 말한다.
§9.2.11.10An fructuarius uel usuarius legis Aquiliae actionem haberet, Iulianus tractat: et ego puto melius utile iudicium ex hac causa dandum.
용익권자나 사용권자가 아퀼리아법상의 소송을 가질 수 있는지에 대해 율리아누스는 논하고 있다. 그리고 나는 이 원인으로부터 유용한 소송이 주어져야 한다고 생각하는 편이 더 낫다고 본다.