[IDEM libro uicensimo ad edictum. ] §45.1.72.prStipulationes non diuiduntur earum rerum, quae diuisionem non recipiunt, ueluti uiae itineris actus aquae ductus ceterarumque seruitutium.
[같은 책, 고시 주해 제20권] 분할을 허용하지 않는 사물들, 예컨대 통행권(우이아), 보행권(이테르), 마차통행권(악투스), 도수권(아쿠아이 독투스) 및 기타 지역권의 약정은 분할되지 않는다.
idem puto et si quis faciendum aliquid stipulatus sit, ut puta fundum tradi uel fossam fodiri uel insulam fabricari, uel operas uel quid his simile: horum enim diuisio corrumpit stipulationem.
나는 누군가 무언가를 행할 것(작위)을 약정한 경우에도 마찬가지라고 생각한다. 예를 들어, 토지가 인도되거나, 도랑이 파이거나, 건물(인술라)이 건설되거나, 또는 노역이나 이와 유사한 것들이다. 왜냐하면 이것들을 분할하는 것은 약정을 무효로 만들기 때문이다.
§45.1.72.1Celsus tamen libro trigensimo octauo digestorum refert Tuberonem existimasse, ubi quid fieri stipulemur, si non fuerit factum, pecuniam dari oportere ideoque etiam in hoc genere diuidi stipulationem: secundum quem Celsus ait posse dici iusta aestimatione facti dandam esse petitionem.
그러나 켈수스는 『학설집』 제38권에서 투베로가 다음과 같이 생각했다고 전한다. 즉, 우리가 어떤 일을 행할 것을 약정하였는데 그것이 행해지지 않았다면, 금전이 지급되어야 하며 따라서 이러한 종류의 약정에서도 약정이 분할된다는 것이다. 이 투베로의 의견에 따라 켈수스는 행위에 대한 정당한 평가액에 기초하여 청구권이 주어져야 한다고 말할 수 있다고 기술한다.
§45.1.72.2Si quis ita stipulatus sit: 'si ante kalendas Martias primas opus perfectum non erit, tum quanti id opus erit, tantam pecuniam dari?', diem promissionis cedere non ex quo locatum est opus, sed post kalendas Martias, quia nec conueniri ante kalendas Martias reus promittendi poterat.
만약 누군가 다음과 같이 약정했다면, 즉 "만약 첫 번째 3월 1일 전에 공사가 완성되지 않았다면, 그때 그 공사의 가치만큼의 금전이 지급되는가?", 약정에 따른 채권의 발생 기일(diem cedere)은 공사가 도급된 때부터가 아니라, 3월 1일 이후부터 시작된다. 왜냐하면 약정한 채무자는 3월 1일 전에는 제소될 수 없었기 때문이다.
§45.1.72.3Plane si 'insulam fulciri' quis stipulatus sit, non est exspectandum, ut insula ruat, sic deinde agi possit: nec 'insulam fieri', ut tantum temporis praetereat, quanto insula fabricari possit: sed ubi iam coepit mora faciendae insulae fieri, tunc agetur diesque obligationi cedit.
분명히, 만약 누군가 "건물이 보강될 것"을 약정했다면, 건물이 붕괴하여 그 후에야 비로소 제소할 수 있게 되는 것을 기다려서는 안 된다. 또한 "건물이 지어질 것"을 약정한 경우에도, 건물이 건설될 수 있을 정도의 시간이 그냥 흘러가기를 기다려서는 안 된다. 오히려 건물을 건설하는 데 있어서 지체(mora)가 발생하기 시작한 때에, 그때 제소되며 의무에 대한 기일이 도래하게 된다.