[POMPONIUS libro octauo decimo ad Quintum Mucium. ] §40.7.29.prStatuliberi a ceteris seruis nostris nihilo paene differunt.
[폼포니우스, 『퀸투스 무키우스 주석』 제18권] 조건부 자유 노예는 우리의 다른 노예들과 거의 아무런 차이가 없다.
et ideo quod ad actiones uel ex delicto uenientes uel ex negotio gesto contractu pertinet, eiusdem condicionis sunt statuliberi cuius ceteri.
그러므로 불법행위로부터 발생하는 소송이든, 사무관리나 계약으로부터 발생하는 소송이든 간에, 소송과 관련된 한 조건부 자유 노예는 다른 노예들과 동일한 법적 지위에 있다.
et ideo in publicis quoque iudiciis easdem poenas patiuntur, quas ceteri serui.
그러므로 형사 재판에서도 그들은 다른 노예들과 동일한 형벌을 받는다.
§40.7.29.1Quintus Mucius scribit: pater familias in testamento scripserat 'si Andronicus seruus meus heredi meo dederit decem, liber esto'.
퀸투스 무키우스는 다음과 같이 기록하고 있다. 어떤 가장이 유언장에 “내 노예 안드로니쿠스가 내 상속인에게 10을 준다면, 그는 자유롭게 될지어다”라고 기록했다.
deinde de his bonis coeperat controuersia esse: qui se lege heredem aiebat esse, is eam hereditatem ad se pertinere dicebat, alter, qui hereditatem possidebat, aiebat testamento se heredem esse.
그 후 이 상속재산에 대해 분쟁이 발생하기 시작했다. 법률에 의해 자신이 상속인이라고 주장하던 자는 그 상속재산이 자신에게 귀속된다고 말했고, 상속재산을 점유하고 있던 다른 자는 유언에 의해 자신이 상속인이라고 주장했다.
secundum eum sententia dicta erat, qui testamento aiebat se heredem esse.
판결은 유언에 의해 자신이 상속인이라고 주장한 자의 승소로 선고되었다.
deinde Andronicus quaerebat, si ipsi uiginti dedisset, quoniam secundum eum sententia dicta est, futurusne esset liber an nihil uideatur sententia, qua uicit, ad eam rem ualere? quapropter si uiginti heredi scripto dedisset et res contra possessorem iudicata esset, illum in seruitute fore.
그러자 안드로니쿠스는, 그 사람의 승소로 판결이 선고되었으므로 그에게 20을 주었다면 자신이 자유롭게 될 것인지, 아니면 그가 승소한 판결은 이 사안에 대해 아무런 효력도 없는 것으로 보아야 하는지 물었다. 그러므로 만약 그가 지정상속인에게 20을 주었는데 점유자에게 패소 판결이 내려졌다면, 그는 노예 상태에 머물게 될 것이다.
Labeo hoc, quod Quintus Mucius scribit, ita putat uerum esse, si re uera lege ab intestato heres fuit is qui uicit: nam si iniuria iudicis uictus esset scriptus uerus heres ex testamento, nihilo minus eum paruisse condicioni ei dando et liberum fore.
라베오는 퀸투스 무키우스가 쓴 이것이, 승소한 자가 실제로 무유언 상속법에 따른 상속인이었을 경우에만 타당하다고 생각한다. 왜냐하면 만약 유언에 따른 진정한 지정상속인이 재판관의 잘못된 판결로 패소한 것이라 하더라도, 그는 그에게 줌으로써 조건에 순응한 것이 되며 그럼에도 불구하고 자유롭게 될 것이기 때문이다.
sed uerissimum est, quod et Aristo Celso rescripsit, posse dari pecuniam heredi ab intestato, secundum quem sententia dicta est;
그러나 아리스토가 켈수스에게 답변서에서 썼듯이, 승소 판결을 받은 무유언 상속인에게 돈을 줄 수 있다는 것이 가장 올바르다.
quoniam lex duodecim tabularum emptionis uerbo omnem alienationem complexa uideretur: non interesse, quo genere quisque dominus eius fieret et ideo hunc quoque ea lege contineri, secundum quem sententia dicta est, et liberum futurum eum, qui ei dedisset pecuniam.
왜냐하면 12표법은 '매수'라는 단어로 모든 양도를 포함하는 것으로 보이기 때문이다. 즉, 누가 어떤 방식으로 그의 주인이 되는지는 중요하지 않으며, 따라서 승소 판결을 받은 자 역시 그 법의 적용을 받고, 그에게 돈을 준 자는 자유롭게 될 것이다.
hunc autem, id est possessorem hereditatis, cui data esset summa, si uictus esset hereditatis petitione, cum ceteris hanc quoque pecuniam uictori restituere debere.
한편 이 사람, 즉 금액을 지급받은 상속재산 점유자는, 상속재산 회수소송에서 패소할 경우 다른 재산들과 함께 이 돈 역시 승소자에게 반환해야 한다.