[IDEM libro nono quaestionum. ]
[동인, 질문집 제9권] 적령기 전의 아들을 상속인으로 지정한 자가, 스티쿠스가 자신의 관리 하에 있던 은기류의 결산을 한 후에 자유롭게 될 것을 명령하였다.
§40.4.22.prQui filium impuberem heredem instituit, Stichum ratione argenti, quod sub cura eius esset, reddita liberum esse iusserat: is seruus parte argenti subtracta cum tutore diuisit atque ita tutor ei parem rationem adscripsit.
이 노예는 은기류의 일부를 횡령하여 후견인과 나누어 가졌고, 후견인은 이에 따라 그에게 계산이 맞아떨어졌다고 기록해 주었다.
consultus, an Stichus liber esset, respondit non esse liberum: nam quod alioquin placeat, si statuliber pecuniam dare iussus tutori det uel per tutorem stet, quo minus condicioni pareatur, peruenire eum ad libertatem, ita accipiendum, ut bona fide et citra fraudem statuliberi et tutoris id fiat, sicut et in alienationibus rerum pupillarium seruatur.
스티쿠스가 자유로운 신분인지 여부에 관해 자문을 받고, 그는 자유롭지 않다고 답변하였다. 왜냐하면 다른 경우에 인정되는 규칙, 즉 조건부 자유를 얻을 노예가 돈을 지급하라는 명령을 받고 후견인에게 지급하거나, 후견인의 탓으로 인하여 조건이 이행되지 못한 경우에 그가 자유를 얻는다는 것은, 피후견인의 재산 처분에서 준수되는 바와 마찬가지로, 그것이 조건부 자유를 얻을 노예와 후견인의 기망(악의) 없이 선의로 행해지는 경우에 한하여 인정되는 것으로 해석되어야 하기 때문이다.
itaque et si offerente statulibero pecuniam tutor in fraudem pupilli accipere nolit, non aliter libertatem contingere, quam si seruus fraude careat.
따라서 조건부 자유를 얻을 노예가 돈을 제공함에도 후견인이 피후견인을 기망할 목적으로 받기를 거부하는 경우라 하더라도, 노예에게 기망(악의)이 없는 경우에 한하여 자유가 인정된다.
eademque et de curatore dicenda.
그리고 동일한 내용이 보사인에 대해서도 적용되어야 한다.
item quaesitum est, rationem argenti reddere iussus in quem modum intellegendus sit condicioni paruisse, id est an, si quaedam uasa sine culpa eius perierint atque ita reliqua uasa heredi bona fide adsignauerit, perueniat ad libertatem.
또한 은기류의 결산을 하라는 명령을 받은 자가 어떤 방식으로 조건에 부합하게 이행한 것으로 이해되어야 하는지, 즉 만약 일부 그릇들이 그의 과실 없이 멸실되어 잔존하는 그릇들을 상속인에게 선의로 인도하였다면 그가 자유를 얻게 되는지가 질문되었다.
respondit peruenturum: nam sufficere, si ex aequo et bono rationem reddat: denique quam rationem bonus pater familias reciperet, ea heredi reddita impletam condicionem uideri.
그는 자유를 얻을 것이라고 답변하였다. 왜냐하면 그가 공평과 선에 따라 결산을 하면 충분하기 때문이다. 요컨대 선량한 가부라면 받아들였을 결산이 상속인에게 행해졌다면 조건은 이행된 것으로 인정된다.