[ULPIANUS libro quinquagensimo quinto ad edictum. ] §40.12.12.prIgitur sciendum est et liberum posse dolo malo in libertate esse et seruum posse sine dolo malo in libertate esse.
[울피아누스, 고시 주해 제55권] 그러므로 자유인도 악의를 가지고 자유로운 상태에 있을 수 있고, 노예도 악의 없이 자유로운 상태에 있을 수 있다는 점을 알아야 한다.
§40.12.12.1Infans subreptus bona fide in seruitute fuit, cum liber esset, deinde, cum de statu ignarus esset, recessit et clam in libertate morari coepit: hic non sine dolo malo in libertate moratur.
유괴된 영아가 실제로는 자유인이었음에도 선의로 노예 상태에 있었는데, 그 후 자신의 신분에 대해 무지한 상태에서 벗어나 비밀리에 자유로운 상태에 머물기 시작했다면, 이 자는 악의 없이 자유로운 상태에 머물고 있는 것이 아니다.
§40.12.12.2Potest et seruus sine dolo malo in libertate morari, ut puta testamento accepit libertatem, quod nullius momenti esse ignorat, uel uindicta ei imposita est ab eo, quem dominum esse putauit, cum non esset, uel educatus est quasi liber, cum seruus esset.
노예 역시 악의 없이 자유로운 상태에 머물 수 있다. 예컨대, 유언에 의해 자유를 얻었으나 그 유언이 무효임을 그가 모르는 경우, 혹은 자신이 주인이라고 믿었던 자(실제로는 주인이 아니었던 자)로부터 해방의 지팡이가 그에게 얹어진 경우, 혹은 실제로는 노예였으나 마치 자유인처럼 양육된 경우이다.
§40.12.12.3Et generaliter dicendum est, quotiens quis iustis rationibus ductus uel non iustis, sine calliditate tamen putauit se liberum et in libertate moratus est, dicendum est hunc in ea causa esse, ut sine dolo malo in libertate fuerit atque ideo possessoris commodo fruatur.
그리고 일반적으로 말해야 하는바, 누구든지 정당한 이유에 이끌렸든 정당하지 않은 이유에 이끌렸든, 교활함 없이 자신을 자유인이라고 생각하고 자유로운 상태에 머물렀다면 언제나, 이 자는 악의 없이 자유로운 상태에 있었던 것이 되어 그에 따라 점유자의 이익을 누릴 지위에 있다고 말해야 한다.
§40.12.12.4Probatio autem ad id tempus referetur, cum sine dolo malo in libertate fuerit, quo primum in ius aditum est.
한편, 악의 없이 자유로운 상태에 있었다는 점에 대한 증명은 처음 소송에 나아간 때를 기준으로 삼는다.
§40.12.12.5Si operae alicui debeantur, is quoque liberali iudicio experiri potest.
만약 누군가에게 부역이 빚어져 있다면, 그 자 역시 자유에 관한 소송으로 다툴 수 있다.
§40.12.12.6Si quod damnum mihi dederit, qui ad libertatem proclamat, illo tempore, quo bona fide mihi seruiebat, ueluti si ego bona fide dominus noxali iudicio conuentus et condemnatus litis aestimationem pro eo optuli: in id mihi condemnabitur.
자유를 주장하는 자가 선의로 나에게 노예로서 봉사하던 기간 동안 나에게 어떤 손해를 입혔다면, 예컨대 선의의 주인인 내가 가해소송으로 소송을 제기당하고 패소하여 그를 대신해 소송물 평가액을 변상한 경우라면, 그는 나에게 그 금액에 대해 지급을 명받을 것이다.