[ULPIANUS libro decimo ad legem Iuliam et Papiam. ] §37.14.16.prSi libertus minorem se centenario in fraudem legis fecerit, ipso iure non ualebit id quod factum est, et ideo quasi in centenarii liberti bonis locum habebit patronus: quidquid igitur quaqua ratione alienauit, ea alienatio nullius momenti est.
[울피아누스, 『율리우스·파피우스법』 제10권 주해] 만약 해방노예가 법을 회피할 목적으로 자신을 10만 세스테르티우스 미만의 자산가로 만들었다면, 행해진 법률행위는 법 자체에 의해 당연히 효력을 가지지 못하며, 따라서 파트로누스는 마치 10만 세스테르티우스의 자산을 가진 해방노예의 재산에 대해서와 같은 지위를 가질 것이다. 그러므로 그가 어떠한 방식으로든 처분한 것은 무엇이든 그 처분은 무효이다.
plane si qua alienauerit in fraudem patroni, adhuc tamen post alienationem maior centenario remaneat, alienatio quidem uires habebit, uerumtamen per Fauianam et Caluisianam actionem reuocabuntur ea quae per fraudem sunt alienata: et ita Iulianus saepissime scribit eoque iure utimur.
분명히 파트로누스를 해할 목적으로 무언가를 처분하였더라도, 처분 후에도 여전히 10만 세스테르티우스를 초과하는 상태로 남아있다면, 처분 자체는 효력을 가지겠지만, 사해로 처분된 것들은 파비아누스 소권과 칼비시아누스 소권에 의해 취소될 것이다. 그리고 이에 대해 율리아누스는 매우 자주 쓰고 있으며 우리는 이 법을 따르고 있다.
diuersitatis autem ea ratio est.
이러한 차이의 이유는 다음과 같다.
quotiens in fraudem legis fit alienatio, non ualet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem centenario facit ad hoc, ut legis praeceptum euertat.
법을 회피할 목적으로 처분이 행해질 때마다 행해진 행위는 효력을 가지지 못한다. 반면 법을 회피하는 사해는 법의 규정을 뒤엎기 위해 자신을 10만 미만의 자산가로 만들 때 일어난다.
at cum alienatione facta nihilo minus centenarius est, non uidetur in fraudem legis factum, sed tantum in fraudem patroni: idcirco Fauiano uel Caluisiano iudicio reuocabitur id quod alienatum est.
그러나 처분이 행해진 후에도 여전히 10만 자산가인 때에는 법을 회피하여 행해진 것으로 보지 않고 오직 파트로누스를 해하기 위해 행해진 것으로만 본다. 따라서 처분된 것은 파비아누스 또는 칼비시아누스 소송에 의해 취소될 것이다.
§37.14.16.1Si quis plures res simul alienando minorem se centenario fecerit, quarum una reuocata uel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum reuocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? magisque est, ut omnium rerum alienatio facta nullius momenti sit.
만약 누군가가 여러 재산을 동시에 처분함으로써 자신을 10만 미만으로 만들었는데, 그 중 하나를 취소하거나 모든 재산의 일부씩에 의해 그가 10만 초과로 되는 경우, 우리는 전부를 취소해야 하는가, 아니면 그를 10만 자산가로 만들기 위해 각 재산으로부터 비율에 따라 취소해야 하는가? 오히려 모든 재산에 대해 행해진 처분이 무효라고 보는 것이 더 타당하다.
§37.14.16.2Si quis plane non semel alienauerit, sed quasdam res ante, quasdam postea, alienatio earum rerum quae postea alienatae sunt ipso iure non reuocabitur, sed priorum: in posterioribus Fauianae locus erit.
만약 누군가가 분명히 한 번에 처분하지 않고, 어떤 재산은 이전에, 어떤 재산은 나중에 처분했다면, 나중에 처분된 재산들의 처분은 당연히 취소되는 것이 아니라 이전의 처분들이 취소된다. 후자의 처분들에 대해서는 파비아누스 소권의 여지가 있을 것이다.