[POMPONIUS libro septimo ex Plautio. ] §31.0.11.prStatuliberum ab herede ne tunc quidem, cum dubia sit eius ex testamento libertas, legatum sine libertate accipere posse Labeo ait, quia seruus eius esset: sed si heres eandem condicionem legato inserat, quae libertati a testatore datae praeposita fuerit, ualet legatum: nam et si, cum moreretur heres, seruus liber esse iussus esset, recte sine libertate ci ab herede legari posse constitit, quia superuacuum sit ei libertatem dare, quam ex testamento heredis capturus non sit, sed ex testatoris habet.
[폼포니우스, 플라우티우스 주석 제7권] 라베오는 조건부 해방노예가 유언에 따른 그의 해방이 불확실한 때조차도 해방의 부여 없이는 상속인으로부터 유증을 받을 수 없다고 말하는데, 왜냐하면 그는 상속인의 노예이기 때문이다. 그러나 만약 상속인이 유증에 유언자가 부여한 해방에 부과했던 것과 동일한 조건을 삽입한다면, 유증은 유효하다. 왜냐하면 상속인이 사망할 때 그 노예가 해방되도록 명해진 경우에도, 상속인으로부터 그에게 해방 없이 정당하게 유증이 행해질 수 있다는 점이 확립되어 있기 때문이다. 이는 그에게 해방을 주는 것이 불필요하기 때문인데, 그는 그 해방을 상속인의 유언으로부터 얻을 예정이 아니라, 유언자의 유언으로부터 얻고 있기 때문이다.
§31.0.11.1'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato, dum, utrum uelit dare, eo die, quo testamentum meum recitatum erit, dicat'. si non dixerit heres, Pamphilum an Stichun dare malit, perinde obligatum eum esse puto, ac si Stichum aut Pamphilum dare damnatus esset, utrum legatarius elegerit.
“나의 상속인이 원하는 쪽으로 스티쿠스 또는 판필루스를 티티우스에게 주어라. 다만 상속인은 어느 쪽을 주기를 원하는지 나의 유언장이 낭독되는 그날에 밝혀야 한다.” 만약 상속인이 판필루스와 스티쿠스 중 어느 쪽을 주기를 더 원하는지 밝히지 않았다면, 나는 상속인이 수증자가 선택하는 바에 따라 스티쿠스 또는 판필루스를 주도록 의무지워진 것과 다름없이 의무를 진다고 생각한다.
si dixerit se Stichum dare uelle, Sticho mortuo liberari eum: si ante diem legati cedentem alter mortuus fuerit, alter qui supererit in obligatione manebit.
만약 그가 스티쿠스를 주기를 원한다고 밝혔다면, 스티쿠스가 사망했을 때 그는 의무에서 벗어난다. 만약 유증의 효력발생일 전에 한 쪽이 사망했다면, 살아남은 다른 쪽이 채무의 대상으로 남을 것이다.
cum autem semel dixerit heres, utrum dare uelit, mutare sententiam non poterit.
그러나 상속인이 일단 어느 쪽을 주기를 원하는지 밝힌 이상, 의사를 변경할 수는 없다.
et ita et Iuliano placuit.
그리고 이와 같이 율리아누스도 합의하였다.