[POMPONIUS libro secundo ad Sabinum. ] §30.1.8.prSi ex toto fundo legato testator partem alienasset, reliquam dumtaxat partem deberi placet, quia etiam si adiecisset aliquid ei fundo, augmentum legatario cederet.
[폼포니우스 『사비누스 주석』 제2권] 만약 유언자가 유증된 토지 전체 중에서 일부를 양도했다면, 오직 남은 부분만이 의무로 남는다고 보아야 한다. 왜냐하면 가령 그가 그 토지에 무언가를 추가했더라도 그 증가분은 수증자에게 귀속되었을 것이기 때문이다.
§30.1.8.1Si ita scriptum sit: 'Lucius Titius heres meus aut Maeuius heres meus decem Seio dato', cum utro uelit, Seius aget, ut, si cum uno actum sit et solutum, alter liberetur, quasi si duo rei promittendi in solidum obligati fuissent.
만약 “나의 상속인 루키우스 티티우스 혹은 나의 상속인 마에비우스는 세이우스에게 십을 줄지어다”라고 기록되어 있다면, 세이우스는 자신이 원하는 쪽을 상대로 소를 제기할 것이다. 이는 한 사람을 상대로 소가 제기되어 변제가 이루어지면, 마치 두 명의 약속채무자가 연대하여 의무를 졌던 것처럼, 다른 쪽도 면책되기 때문이다.
quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere.
그렇다면 만약 그가 어느 한쪽으로부터 일부만을 청구했다면 어떻게 되는가? 어느 쪽으로부터든 남은 부분을 청구하는 것은 그의 자유이다.
idem erit et si alter partem soluisset.
한쪽이 일부를 변제했을 때에도 마찬가지이다.
§30.1.8.2Si ita legatum sit: 'lecticarios octo aut pro his in homines singulos certam pecuniam, utrum legatarius uolet', non potest legatarius partem seruorum uindicare, pro parte nummos petere, quia unum in alterutra causa legatum sit, quemadmodum si olei pondo quinquaginta aut in singulas libras certum aes legatum sit: ne aliter obseruantibus etiam uno homine legato diuisio concedatur.
만약 “가마꾼 여덟 명, 혹은 이들을 대신하여 각 개인당 일정 액수의 돈을 수증자가 원하는 대로”라고 유증되어 있다면, 수증자는 일부 노예의 반환을 청구하고 일부에 대해서는 돈을 청구할 수 없다. 왜냐하면 양자택일 중 어느 한쪽에 있어서 하나의 유증이 이루어진 것이기 때문이며, 이는 기름 오십 파운드 혹은 각 파운드당 일정 액수의 청동화가 유증된 경우와 마찬가지이다. 이와 다르게 취급한다면 한 명의 노예가 유증된 경우에서조차 분할이 허용되는 셈이 되기 때문이다.
nec interest, diuisa ea summa an iuncta ponatur: et certe octo seruis aut pro omnibus certa pecunia legata non posse inuitum heredem partem pecuniae, partem mancipiorum debere.
또한 그 액수가 나누어 기재되어 있는지 합산되어 기재되어 있는지는 중요하지 않다. 그리고 여덟 명의 노예, 혹은 그 모두를 대신하여 일정 액수의 돈이 유증된 경우, 원치 않는 상속인에게 일부는 돈으로, 일부는 노예로 이행할 의무를 지울 수는 없음이 확실하다.