[ULPIANUS libro quinquagesimo primo ad edictum. ] §30.1.71.prSi domus alicui simpliciter sit legata neque adiectum quae domus, cogentur heredes quam uellent domum ex his, quas testator habebat, legatario dare: quod si nullas aedes reliquerit, magis derisorium est quam utile legatum.
[울피아누스, 『지방 고시 주석』 제51권] 만약 어떤 사람에게 가옥이 단순히 유증되고 그 가옥이 어느 것인지 덧붙여지지 않은 경우, 상속인들은 유언자가 소유하고 있던 가옥들 중에서 자신들이 원하는 가옥을 수증자에게 주도록 강제된다. 그러나 만약 그가 아무런 가옥도 남기지 않았다면, 유증은 유익하기보다는 차라리 조롱에 가까운 것이다.
§30.1.71.1De euictione an cauere debeat is, qui seruum praestat ex causa legati, uideamus.
유증을 원인으로 노예를 인도하는 자가 추탈에 대해 보증을 서야 하는지 살펴보자.
et regulariter dicendum est, quotiens sine iudicio praestita res legata euincitur, posse eam ex testamento peti: ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.
그리고 원칙적으로, 재판 없이 인도된 유증물이 추탈될 때마다 유언에 기하여 그것을 청구할 수 있다고 말해야 한다. 그러나 만약 그것이 소송에 의해 청구된다면, 약정에 기한 소송이 가능하도록 재판관의 직권에 의한 보증이 필요하다.
§30.1.71.2In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est nec urguendum ad suscipiendum iudicium: quod quidem tempus ex bono et aequo praetorem obseruare oportebit.
유증된 금전의 경우, 채무를 자인하는 상속인에게는 지급을 위한 적당한 기간이 주어져야 하며, 소송을 수락하도록 재촉받아서는 안 된다. 진정 이러한 기간은 법무관이 선과 형평에 따라 준수해야 할 것이다.
§30.1.71.3Qui confitetur se quidem debere, iustam autem causam adfert, cur utique praestare non possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata sit negetque dominum eam uendere uel immensum pretium eius rei petere adfirmet, aut si seruum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum uel matrem uel fratres naturales: aequissimum est enim concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.
자신에게 채무가 있음은 인정하면서도, 아무튼 이를 이행할 수 없는 정당한 이유를 제시하는 자는 그 주장이 받아들여져야 한다. 예컨대 타인의 물건이 유증되었는데 그 소유자가 그것을 팔지 않으려고 하거나 그 물건에 대해 터무니없는 가격을 요구한다고 주장하는 경우, 혹은 상속재산에 속하는 노예에 대해 예컨대 자신의 아버지나 어머니 또는 친형제라는 이유로 자신이 이를 인도해서는 안 된다고 주장하는 경우이다. 왜냐하면 이러한 사유로 인해 그에게 재판관의 직권에 의해 평가액을 지급하는 것이 허용되는 것은 매우 공평하기 때문이다.
§30.1.71.4Cum alicui poculum legatum esset uelletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat id separari a se, non impetrauit id a praetore: alia enim condicio est hominum, alia ceterarum rerum: in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probauimus.
어떤 사람에게 잔이 유증되었고 상속인이 그것이 자신에게서 분리되는 것은 부당하다고 주장하면서 평가액을 지급하고자 했을 때, 그는 법무관으로부터 이를 허가받지 못했다. 왜냐하면 인간(노예)의 처지와 그 밖의 다른 물건들의 처지는 다르기 때문이다. 과연 인간에 있어서는 온정주의적 이유에 따라 그것이 수용되었으니, 이는 우리가 위에서 인정한 바와 같다.
§30.1.71.5Si fundus municipum uectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat petique possit, uidcamus.
자치시의 공납부담지가 그 자치시 자체에 유증된 경우, 유증이 성립하고 청구될 수 있는지 살펴보자.
et Iulianus libro trigensimo octauo digestorum scribit, quamuis fundus uectigalis municipum sit, attamen quia aliquod ius in eo is qui legauit habet, ualere legatum.
그리고 율리아누스는 『학설휘찬』 제38권에서, 비록 공납부담지가 자치시의 것일지라도, 유증을 한 자가 그 토지에 대해 어떤 권리를 가지고 있었기 때문에 유증이 유효하다고 기술한다.
§30.1.71.6Sed et si non municipibus, sed alii fundum uectigalem legauerit, non uideri proprietatem rei legatam, sed id ius quod in uectigalibus fundis habemus.
그러나 자치시가 아니라 다른 사람에게 공납부담지를 유증했더라도, 물건의 소유권이 유증된 것이 아니라 우리가 공납부담지에 대해 가지는 그 권리가 유증된 것으로 보아야 한다.