[ULPIANUS libro trigesimo tertio ad edictum. ] §24.3.24.prSi constante matrimonio propter inopiam mariti mulier agere uolet, unde exactionem dotis initium accipere ponamus? et constat exinde dotis exactionem competere, ex quo euidentissime apparuerit mariti facultates ad dotis exactionem non sufficere.
[울피아누스, 고시 주해 제33권] 만약 혼인이 지속되는 동안 남편의 빈곤을 이유로 여성이 소를 제기하고자 한다면, 지참금 청구의 시작을 언제로 가정해야 하겠는가? 그리고 남편의 자력이 지참금 상환에 충분하지 않음이 가장 명백히 드러난 때로부터 지참금 청구권이 인정된다는 점은 합의된 견해이다.
§24.3.24.1Si exheredato marito mulier agat, magis est, ut ex die aditae patris hereditatis incipiat ei dotis exactio.
만약 상속인에서 제외된 남편을 상대로 여성이 소를 제기한다면, 그 남편의 아버지가 소유했던 유산의 상속이 개시된 날부터 그녀에게 지참금 청구가 시작된다고 보는 것이 더 타당하다.
§24.3.24.2Quotiens mulieri satisdandum est de solutione dotis post certum tempus, si maritus satisdare non possit, tunc deducto commodo temporis condemnatio residui repraesentatur: sed si, cum maritus satisdare posset, nollet, in solidum eum condemnandum Mela ait non habita ratione commodi temporis.
일정한 기간이 지난 후의 지참금 지급에 대해 여성에게 담보를 제공해야 할 때마다, 만약 남편이 담보를 제공할 수 없다면, 그때는 기한의 이익을 공제한 후 남은 액수에 대해 즉시 지급 판결이 내려진다. 그러나 남편이 담보를 제공할 수 있음에도 이를 원하지 않는 경우에는 기한의 이익을 고려함이 없이 전액을 지급하도록 남편에게 판결을 내려야 한다고 멜라는 말한다.
iudicis igitur officio conuenit, ut aut satisdatione interposita absoluat maritum aut habita ratione compensationis eum condemnet, quod quidem hodie magis usurpatur: nec ferenda est mulier, si dicat magis se uelle dilationem pati quam in repraesentatione deductionem.
따라서 담보가 제공됨으로써 남편을 면책하든가, 아니면 상쇄를 고려하여 그에게 지급 판결을 내리는 것이 심판인의 직무에 부합하며, 실제로 오늘날에는 후자가 더 많이 이용된다. 또한 여성이 "즉시 지급 시의 공제를 감수하기보다 차라리 지연을 감내하는 편이 낫다"고 말한다 하더라도 이를 용인해서는 안 된다.
§24.3.24.3Siue autem mariti siue uxoris periculo dos fuit, nihilo minus legitimo tempore debet soluere maritus.
지참금이 남편의 위험 하에 있었든 여성이 위험 하에 있었든 간에, 그럼에도 불구하고 남편은 법정 기간 내에 지급해야 한다.
§24.3.24.4Si uir uoluntate mulieris seruos dotales manumiserit, si quidem donare ei mulier uoluit, nec de libertatis causa impositis ei praestandis tenebitur: quod si negotium inter eos gestum est, utique tenebitur, ut officio iudicis caueat restituturum se mulieri, quidquid ad eum ex bonis liberti uel ex obligatione peruenisset.
만약 남편이 여성의 의사에 따라 지참금인 노예를 해방했다면, 여성이 진정 그에게 이를 증여하고자 한 경우라면, 해방의 원인으로 자신에게 부과된 것들을 급부할 의무를 남편은 지지 않는다. 그러나 만약 그들 사이에 거래가 이루어졌다면, 그는 해방노예의 재산이나 채무로부터 자신에게 귀속된 모든 것을 여성에게 반환할 것을 심판인의 직무에 따라 담보할 의무를 확실히 진다.
§24.3.24.5Si maritus saeuus in seruos dotales fuit, uidendum, an de hoc possit conueniri.
만약 남편이 지참금인 노예들에게 잔인하게 굴었다면, 이것에 대해 소송이 제기될 수 있는지 검토해야 한다.
et si quidem tantum in seruos uxoris saeuus fuit, constat eum teneri hoc nomine: si uero et in suos est natura talis, adhuc dicendum est immoderatam eius saeuitiam hoc iudicio coercendam: quamuis enim diligentiam uxor eam demum ab eo exigat, quam rebus suis exiget, nec plus possit, attamen saeuitia, quae in propriis culpanda est, in alienis coercenda est, hoc est in dotalibus.
그리고 만약 그가 단지 아내의 노예들에게만 잔인했다면, 그가 이 명목으로 책임이 있다는 점은 명백하다. 그러나 만약 자신의 노예들에게도 천성이 그러하다면, 여전히 그의 과도한 잔학 행위는 이 재판에 의해 억제되어야 한다고 말해야 한다. 비록 여성이 남편에게 자기 재산에 대해 기울이는 만큼의 주의만을 요구할 수 있고 그 이상은 요구할 수 없다 하더라도, 자기 소유물에서 비난받아야 마땅한 잔악 행위는 타인의 소유물, 즉 지참금인 노예에게서는 억제되어야 하기 때문이다.
§24.3.24.6Si uxor uiri rem commodauerit eaque perierit, uidendum, an compensationem hoc nomine pati possit.
만약 아내가 남편의 물건을 빌려주었고 그것이 멸실되었다면, 그녀가 이 명목으로 상쇄를 감수해야 하는지 검토해야 한다.
et puto, si quidem prohibuit eam maritus commodare, statim deductionem fieri: si uero non prohibuit eam commodare, arbitrio iudicis modicum tempus ei indulgeri cautionem praebenti.
그리고 나는 생각한다. 만약 남편이 그녀에게 빌려주는 것을 금지했다면 즉시 공제가 이루어질 것이고, 만약 그가 빌려주는 것을 금지하지 않았다면 담보를 제공하는 그녀에게 심판인의 재량에 따라 적당한 기한이 허용될 것이다.
§24.3.24.7Si bona mulieris pro parte sint publicata, superest mulieri reliquae partis dotis exactio: plus puto: et si post litem contestatam publicata sit pro parte dos, sufficiet arbitrium iudicis ad partis condemnationem faciendam.
만약 여성의 재산이 부분적으로 몰수되었다면, 여성에게는 지참금의 남은 부분에 대한 청구가 남는다. 나는 한 걸음 더 나아가 생각한다. 만약 소송계속 후에 지참금이 부분적으로 몰수되었다 하더라도, 남은 부분의 지급 판결을 내리는 데는 심판인의 재량으로 충분할 것이다.
quod si tota dos publicata sit, exspirabit iudicium.
그러나 지참금 전부가 몰수되었다면 이 소송은 소멸할 것이다.