[AFRICANUS libro octauo quaestionum. ] §19.5.24.prTitius Sempronio triginta dedit pactique sunt, ut ex reditu eius pecuniae tributum, quod Titius pendere deberet, Sempronius praestaret computatis usuris semissibus, quantoque minus tributorum nomine praestitum foret, quam earum usurarum quantitas esset, ut id Titio restitueret, quod amplius praestitum esset, id ex sorte decederet, aut, si sortem et usuras summa tributorum excessisset, id quod amplius esset Titius Sempronio praestaret: neque de ea re ulla stipulatio interposita est.
[아프리카누스, 『질문집』 제8권으로부터] 티티우스는 셈프로니우스에게 30을 주었고, 그들은 셈프로니우스가 그 돈의 수익으로부터 티티우스가 납부해야 할 세금을 연 6푼의 이자로 계산하여 지급하되, 세금 명목으로 지급된 금액이 그 이자의 액수보다 적은 만큼을 티티우스에게 반환하고, (이자를) 초과하여 지급된 금액은 원금에서 차감하며, 만약 세금의 총액이 원금과 이자를 초과하는 경우에는 그 초과하는 금액을 티티우스가 셈프로니우스에게 지급하기로 합의하였다. 그리고 이 일에 관하여 아무런 문답계약도 체결되지 않았다.
Titius consulebat, id quod amplius ex usuris Sempronius redegisset, quam tributorum nomine praestitisset, qua actione ab eo consequi possit.
티티우스는 셈프로니우스가 이자로부터 거두어들인 금액 중 세금 명목으로 지급한 금액을 초과하는 부분을 어떤 소송으로써 그로부터 받아낼 수 있는지 자문하였다.
respondit pecuniae quidem creditae usuras nisi in stipulationem deductas non deberi: uerum in proposito uidendum, ne non tam faenerata pecunia intellegi debeat, quam quasi mandatum inter eos contractum, nisi quod ultra semissem consecuturus esset: sed ne ipsius quidem sortis petitionem pecuniae creditae fuisse, quando, si Sempronius eam pecuniam sine dolo malo uel amisisset uel uacuam habuisset, dicendum nihil eum eo nomine praestare debuisse.
아프리카누스는 다음과 같이 답변하였다. 즉, 대여금의 이자는 문답계약으로 약정되지 않는 한 지급 의무가 없다. 그러나 본 사안에서는 금전의 대여라기보다는 오히려 그들 사이에 체결된 준위임 계약과 같은 것으로 이해해야 하지 않는지 살펴보아야 한다(다만 그가 연 6푼을 초과하여 얻었을 부분은 제외한다). 나아가 원금 자체의 청구조차도 대여금 청구가 아니었다고 보아야 하는데, 왜냐하면 만약 셈프로니우스가 고의 없이 그 돈을 분실하였거나 혹은 활용하지 않고 묵혀두었을 경우, 그가 그 명목으로 아무것도 지급할 의무가 없었다고 말해야 하기 때문이다.
quare tutius esse praescriptis uerbis in factum actionem dari, praesertim cum illud quoque conuenisset, ut quod amplius praestitum esset, quam ex usuris redigeretur, sorti decederet: quod ipsum ius et causam pecuniae creditae excedat.
그러므로 처방문구가 있는 사실에 기한 소송이 주어지는 것이 더 안전한데, 특히 이자로부터 회수된 것보다 더 많이 지급된 부분이 원금에서 감해진다는 점 또한 합의되었기 때문이며, 이것 자체가 대여금의 법과 성격을 넘어서는 것이기 때문이다.