[IDEM libro trigensimo secundo ad edictum. ] §18.3.4.prSi fundus lege commissoria uenierit, hoc est ut, nisi intra certum diem pretium sit exsolutum, inemptus fieret, uideamus, quemadmodum uenditor agat tam de fundo quam de his, quae ex fundo percepta sint, itemque si deterior fundus effectus sit facto emptoris.
[같은 사람, 고시 주석 제32권] 토지가 해제약관(lex commissoria)부로 매도된 경우, 즉 특정일 내에 대금이 지급되지 않으면 매매가 성립하지 않았던 것으로 된다는 조건일 때, 매도인이 토지 자체에 대해서나 토지로부터 수취한 과실에 대해서, 그리고 매수인의 행위로 인해 토지가 훼손된 경우에 어떻게 소를 제기해야 하는지 살펴보자.
et quidem finita est emptio: sed iam decisa quaestio est ex uendito actionem competere, ut rescriptis imperatoris Antonini et diui Seueri declaratur.
그리고 실제로 매매는 종료되었다. 그러나 황제 안토니누스와 신군 세베루스의 칙답에 의해 명백히 밝혀진 바와 같이, 매도인의 소가 인정된다는 문제는 이미 해결되었다.
§18.3.4.1Sed quod ait Neratius habet rationem, ut interdum fructus emptor lucretur, cum pretium quod numerauit perdidit: igitur sententia Neratii tunc habet locum, quae est humana, quando emptor aliquam partem pretii dedit.
그러나 네라티우스가 말하는 것에는 일리가 있다. 즉 매수인이 이미 지급한 대금을 잃게 될 때에는 때로 그 과실을 매수인이 취득한다는 점이다. 따라서 인도적인 주의를 담고 있는 네라티우스의 견해는 매수인이 대금의 일부를 지급한 경우에 적용된다.
§18.3.4.2Eleganter Papinianus libro tertio responsorum scribit, statim atque commissa lex est statuere uenditorem debere, utrum commissoriam uelit exercere an potius pretium petere, nec posse, si commissoriam elegit, postea uariare.
파피니아누스는 답변록 제3권에서 명쾌하게 쓰고 있다. 약관의 조건이 성취되자마자 매도인은 해제약관을 행사할 것인지 아니면 대금을 청구할 것인지를 결정해야 하며, 일단 해제약관을 선택했다면 나중에 번복할 수 없다고 한다.
§18.3.4.3In commissoriam etiam hoc solet conuenire, ut, si uenditor eundem fundum uenderet, quanto minoris uendiderit, id a priore emptore exigat: erit itaque aduersus eum ex uendito actio.
해제약관에서는 또한 매도인이 동일한 토지를 재매도할 경우에 얼마나 더 저렴하게 매도했는지 그 차액을 이전 매수인에게 청구할 수 있다는 약정을 맺는 것이 일반적이다. 따라서 이전 매수인에 대하여 매매에 기한 소가 인정된다.
§18.3.4.4Marcellus libro uicensimo dubitat, commissoria utrum tunc locum habet, si interpellatus non soluat, an uero si non optulerit.
마르켈루스는 제20권에서 해제약관이 최고를 받았음에도 지급하지 않은 경우에 적용되는지, 아니면 스스로 제공하지 않은 경우에 적용되는지 의문을 제기한다.
et magis arbitror offerre eum debere, si uult se legis commissoriae potestate soluere: quod si non habet cui offerat, posse esse securum.
그리고 나는 매수인이 해제약관의 구속력으로부터 스스로 벗어나고자 한다면 대금을 스스로 제공해야 한다고 생각한다. 다만 제공할 대상이 없는 경우라면 안전할 수 있다.