[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ]
[울피아누스, 고시주해 제29권] 폼포니우스는 다음과 같이 적고 있다.
§15.3.5.prSi res domino non necessarias emerit seruus quasi domino necessarias, ueluti seruos, hactenus uideri in rem eius uersum Pomponius scribit, quatenus seruorum uerum pretium facit, cum, si necessarias emisset, in solidum quanto uenissent teneretur.
노예가 주인에게 필요하지 않은 물건을 마치 필요한 물건인 것처럼 구입한 경우(예컨대 다른 노예들을 구입한 경우), 그 노예들의 진정한 가치에 상당하는 한도 내에서만 주인의 재산으로 유입(전용)된 것으로 간주된다. 반면에, 만약 그가 필요한 물건을 구입했더라면, 그것들이 판매된 가격 전액에 대하여 책임이 지워졌을 것이다.
§15.3.5.1Idem ait, siue ratum habeat serui contractum dominus siue non, de in rem uerso esse actionem.
같은 이는 주인이 노예의 계약을 추인하든 하지 않든 간에, 유익행위(전용)에 관한 소가 인정된다고 말한다.
§15.3.5.2Quod seruus domino emit, si quidem uoluntate eius emit, potest quod iussu agi: sin uero non ex uoluntate, si quidem dominus ratum habuerit uel alioquin rem necessariam uel utilem domino emit, de in rem uerso actio erit: si uero nihil eorum est, de peculio erit actio.
노예가 주인을 위해 구입한 것에 대하여, 만약 주인의 의사에 따라 구입한 것이라면 지시로 인한 소(actio quod iussu)를 제기할 수 있다. 하지만 주인의 의사에 따르지 않은 경우라 하더라도, 만약 주인이 이를 추인했거나 혹은 그렇지 않더라도 주인에게 필요하거나 유용한 물건을 구입했다면 유익행위에 관한 소가 인정될 것이다. 그러나 이 중 어느 것도 아니라면 특유재산(페쿨리움)에 관한 소가 인정될 것이다.
§15.3.5.3Placet non solum eam pecuniam in rem uerti, quae statim a creditore ad dominum peruenerit, sed et quae prius fuerit in peculio.
채권자로부터 즉시 주인에게로 도달한 돈뿐만 아니라, 이전에 특유재산 내에 있었던 돈 역시 주인의 이익으로 전용된 것으로 봄이 합당하다고 여겨진다.
hoc autem totiens uerum est, quotiens seruus rem domini gerens locupletiorem eum facit nummis peculiaribus.
그러나 이것은 노예가 주인의 사무를 처리하면서 특유재산의 돈으로 주인을 더 부유하게 만드는 경우에 한하여 사실이다.
alioquin si seruo peculium dominus adimat uel si uendat eum cum peculio uel rem eius peculiarem et pretium exigat, non uidetur in rem uersum.
그렇지 않고, 만약 주인이 노예로부터 특유재산을 회수하거나, 노예를 특유재산과 함께 매각하거나, 혹은 그의 특유재산인 물건을 매각하고 그 대금을 영수하는 경우에는 주인의 이익으로 전용된 것으로 보지 않는다.