[POMPONIUS libro septimo ad Sabinum. ] §15.1.4.prPeculii est non id, cuius seruus seorsum a domino rationem habuerit, sed quod dominus ipse separauerit suam a serui rationem discernens: nam cum serui peculium totum adimere uel augere uel minuere dominus possit, animaduertendum est non quid seruus, sed quid dominus constituendi seruilis peculii gratia fecerit.
[폼포니우스, 『사비누스 주해』 제7권] 특유재산에 속하는 것은 노예가 주인과 분리하여 독자적으로 회계를 관리한 것이 아니라, 주인 자신이 자신의 회계를 노예의 회계와 구별하여 분리한 것이다. 왜냐하면 주인은 노예의 특유재산 전체를 빼앗거나 늘리거나 줄일 수 있으므로, 노예가 무엇을 하였는지가 아니라 주인이 노예의 특유재산을 설정하기 위해 무엇을 하였는지가 고려되어야 하기 때문이다.
§15.1.4.1Sed hoc ita uerum puto, si debito seruum liberare uoluit dominus, ut, etiamsi nuda uoluntate remiserit dominus quod debuerit, desinat seruus debitor esse: si uero nomina ita fecerit dominus, ut quasi debitorem se seruo faceret, cum re uera debitor non esset, contra puto: re enim, non uerbis peculium augendum est.
그러나 이것이 사실인 경우는 주인이 노예를 채무로부터 면제해 주고자 한 때이며, 그리하여 비록 주인이 단순한 의사만으로 노예가 지고 있던 채무를 면제해 주었을지라도 노예는 채무자이기를 그친다. 반면에 만약 주인이 실제로는 채무자가 아님에도 불구하고 마치 자신이 노예에 대하여 채무자인 것처럼 장부상의 기재를 하였다면, 그 반대라고 나는 생각한다. 왜냐하면 특유재산은 말이 아니라 실질에 의해 늘어나야 하기 때문이다.
§15.1.4.2Ex his apparet non quid seruus ignorante domino habuerit peculii esse, sed quid uolente: alioquin et quod subripuit seruus domino, fiet peculii, quod non est uerum.
이로부터 주인이 모르는 사이에 노예가 가졌던 것이 특유재산이 되는 것이 아니라, 주인이 원하는 바에 따라 가졌던 것이 특유재산이 된다는 점이 명백해진다. 그렇지 않다면 노예가 주인으로부터 훔친 물건조차도 특유재산이 될 것인데, 이는 사실이 아니다.
§15.1.4.3Sed saepe fit, ut ignorante domino incipiat minui serui peculium, ueluti cum damnum domino dat seruus aut furtum facit.
그러나 주인이 모르는 사이에 노예의 특유재산이 감소하기 시작하는 일은 자주 일어나는데, 예컨대 노예가 주인에게 손해를 입히거나 절도를 저지르는 때가 그러하다.
§15.1.4.4Si opem ferente seruo meo furtum mihi feceris, id ex peculio deducendum est, quo minus ob rem subreptam consequi possim.
내 노예가 조력하여 당신이 나에게 절도를 저지른 경우, 훔쳐간 물건에 대해 내가 회수할 수 없는 만큼이 특유재산에서 공제되어야 한다.
§15.1.4.5Si aere alieno dominico exhauriatur peculium serui, res tamen in causa peculiaria manent: nam si aut seruo donasset debitum dominus aut nomine serui alius domino intulisset, peculium suppletur nec est noua concessione domini opus.
만약 주인에 대한 채무로 인해 노예의 특유재산이 고갈되더라도, 그 물건들은 여전히 특유재산의 지위에 머무른다. 왜냐하면 주인이 노예에게 채무를 면제해 주었거나 타인이 노예의 이름으로 주인에게 변제하였다면 특유재산은 보충되며 주인의 새로운 허락은 필요하지 않기 때문이다.
§15.1.4.6Non solum id in peculio uicariorum ponendum est, cuius rei a domino, sed etiam id cuius ab eo¹ cuius in peculio sint seorsum rationem habeant.
하급 노예의 특유재산에는 주인으로부터 분리하여 회계가 관리되는 것뿐만 아니라, 자신들이 그 특유재산에 속해 있는 자로부터 분리하여 회계가 관리되는 것 또한 산입되어야 한다。