[ULPIANUS libro uicensimo septimo ad edictum. ] §13.5.16.prSi duo quasi duo rei constituerimus, uel cum altero agi poterit in solidum.
[울피아누스, 고시 주석 제27권] 만일 우리 두 사람이 마치 두 명의 연대채무자인 것처럼 약속했다면, 어느 한쪽만을 상대로 전부의 이행을 청구하여 소를 제기할 수 있다.
§13.5.16.1Sed et certo loco et tempore constituere quis potest, nec solum eo loci posse eum petere, ubi ei constitutum est, sed exemplo arbitrariae actionis ubique potest.
그러나 특정한 장소와 시기를 지정하여 약속할 수도 있으며, 약속이 행해진 바로 그 장소에서만 청구할 수 있는 것이 아니라, 재량 소송의 예에 따라 어디에서나 청구할 수 있다.
§13.5.16.2Ait praetor: "si appareat eum qui constituit neque soluere neque fecisse neque per actorem stetit, quo minus fieret quod constitutum est.
법무관은 다음과 같이 말한다.
" §13.5.16.3Ergo si non stetit per actorem, tenet actio, etiamsi per rerum naturam stetit: sed magis dicendum est subueniri reo debere.
"약속을 한 자가 지급하지도 이행하지도 않았고, 약속된 바가 이행되지 않은 것이 원고에게 기인한 바가 아님이 명백하다면." 따라서 원고에게 기인한 바가 아니라면, 설령 사물의 본성에 기인한 바일지라도 소송은 성립한다. 그러나 오히려 피고가 구제받아야 한다고 말해야 할 것이다.
§13.5.16.4Haec autem uerba praetoris "neque fecisse reum quod constituit" utrum ad tempus constituti pertinent an uero usque ad litis contestationem trahimus, dubitari potest: et puto ad tempus constituti.
그런데 법무관의 이 문구 "피고가 약속한 바를 이행하지 않았다"가 약속된 기한에 관한 것인지, 아니면 소송계속에 이르기까지로 소급하여 해석해야 하는지에 대해서는 의문의 여지가 있다. 그리고 나는 약속된 기한에 관한 것이라고 생각한다.