§97.1Erras, mi Lucili, si existimas nostri saeculi esse vitium luxuriam et neglegentiam boni moris et alia, quae obiecit suis quisque temporibus;
나의 루킬리우스여, 만약 그대가 사치와 선한 도덕에 대한 기피, 그리고 사람들이 저마다 자기 시대에 대해 비난하는 다른 일들이 우리 시대의 결점이라고 생각한다면, 그것은 오해다.
hominum sunt ista, non temporum.
그것들은 인간의 결점이지, 시대의 결점이 아니다.
Nulla aetas vacavit a culpa.
어떤 시대도 죄에서 자유롭지 못했다.
Et si aestimare licentiam cuiusque saeculi incipias, pudet dicere, numquam apertius quam coram Catone peccatum est.
그리고 만약 그대가 각 시대의 방종함을 가늠하기 시작한다면, 말하기 부끄러운 일이나, 카토의 안전한 면전에서보다 더 공공연하게 죄가 저질러진 적은 결코 없었다.
§97.2Credat aliquis pecuniam esse versatam in eo iudicio, in quo reus erat P. Clodius ob id adulterium, quod cum Caesaris uxore in operto commiserat violatis religionibus eius sacrificii, quod pro populo fieri dicitur sic summotis extra consaeptum omnibus viris, ut picturae quoque masculorum animalium contegantur? Atqui dati iudicibus nummi sunt et, quod hac etiamnunc pactione turpius est, stupra insuper matronarum et adulescentulorum nobilium stilari loco exacta sunt.
푸블리우스 클로디우스가 카이사르의 아내와 밀실에서 범한 통간으로 인해 피고가 되었던 그 재판에서, 단지 돈만이 오갔다고 믿을 사람이 있겠는가? 그 통간은 온 나라를 위해 거행된다고 하는 그 제사의 종교적 규율을 깨뜨리며 일어난 것이었으니, 당시 모든 남성들은 울타리 밖으로 내쫓겨 수컷 동물의 그림조차 가려질 정도였다. 그러나 재판관들에게 돈이 주어졌을 뿐만 아니라, 이 비열한 거래보다 훨씬 더 수치스럽게도, 귀부인들과 명문가 청년들과의 정조 침해가 장부상의 지급을 대신하여 추가로 요구되었다.
§97.3Minus crimine quam absolutionc peccatum est: adulterii reus adulteria divisit nec ante fuit de salute securus, quam similes sui iudices suos reddidit.
죄 그 자체보다 무죄 방면을 통해 더 많은 죄가 저질러졌다. 통간의 피고인이 도리어 통간을 분배했고, 자신과 닮은 자들로 자신의 재판관들을 만들기 전까지는 자신의 안전을 확신하지 못했다.
Haec in eo iudicio facta sunt, in quo, si nihil aliud, Cato testimonium dixerat.
이러한 일들은, 다른 것은 몰라도 카토가 증언을 했던 바로 그 재판에서 일어났다.
Ipsa ponam verba Ciceronis, quia res fidem excedit
키케로 자신의 말을 그대로 적겠으니, 이 일은 도저히 믿기 어려울 정도이기 때문이다.
§97.4"Accersivit ad se, promisit, intercessit, dedit, Iam vero—o di boni, rem perditam!—etiam noctes certarum mulierum atque adulescentulorum nobilium introductiones nonnullis iudicibus pro mercedis cumulo fuerunt. " §97.5Non vacat de pretio queri, plus in accessionibus fuit.
“그는 사람들을 자기에게 불러들였고, 약속했으며, 중재하고, 돈을 주었다. 그리고 이제는――오, 선하신 신들이시여, 이 무슨 망할 일인가!――어떤 여자들과의 밤이나 명문가 청년들의 주선조차 일부 재판관들에게는 보상의 더미 위에 얹어지는 보너스가 되었다.” 대가에 대해 불평하고 있을 틈이 없다. 더 많은 것이 덤으로 얹혀 있었다.
"Vis se veri illius uxorem? Dabo illam, vis divitis huius? Tibi praestabo concubitum.
“저 엄격한 자의 아내를 원하는가? 그녀를 주겠네. 이 부유한 자의 아내를 원하는가? 그대에게 동침을 보장하겠네.
Adulterium nisi feceris, damna.
통간을 저지르지 않겠다면 유죄 판결을 내리게.
Illa formonsa, quam desideras, veniet.
그대가 갈망하는 저 미인이 올 것이네.
Illius tibi noctem promitto nec differo;
그녀와의 밤을 약속하며 미루지 않겠네.
intra comperendinationem fides promissi mei stabit. "Plus est distribuere adulteria quam facere;
재판 연기 기간 이내에 내 약속의 신용은 확실히 지켜질 것이네.” 통간을 분배하는 것은 그것을 직접 저지르는 것보다 더 심각한 일이다.
hoc vero matribus familiae denuntiare est.
이는 실로 가정의 어머니들에게 수치를 선고하는 일이다.
§97.6Hi iudices Clodiani a senatu petierant praesidium, quod non erat nisi damnaturis necessarium, et inpetraverant.
이 클로디우스의 재판관들은 원로원에 호위를 요청했는데, 이는 유죄 판결을 내리려는 자들에게나 필요한 일이었으며, 그들은 그것을 얻어냈다.
Itaque eleganter illis Catulus absoluto reo, "quid vos," inquit, "praesidium a nobis petebatis? An ne nummi vobis eriperentur? "Inter hos tamen iocos inpune tulit ante iudicium adulter, in iudicio leno, qui damnationem peius effugit quam meruit.
그리하여 피고가 석방된 후 카툴루스는 그들에게 멋지게 꼬집어 말했다. “왜 그대들은 우리에게 호위를 요청했는가? 설마 그대들의 돈을 빼앗길까 봐 두려워서였는가?” 그러나 이러한 농담 속에서, 재판 전에는 통간자였고 재판 중에는 포주였던 그 피고인은 형벌을 면했으니, 그는 자신이 마땅히 받아야 할 처벌보다 훨씬 더 비열한 방식으로 유죄 판결을 모면했다.
§97.7Quicquam fuisse corruptius illis moribus credis, quibus libido non sacris inhiberi, non iudiciis poterat, quibus in ea ipsa quaestione, quae extra ordinem senatusconsulto exercebatur, plus quam quaerebatur, admissum est? Quaerebatur, an post adulterium aliquis posset tutus esse;
그 정욕이 신성한 제사로도, 법정으로도 억제될 수 없었던 시대, 원로원 결의에 의해 특별히 치러진 바로 그 심리에서 본래 조사 대상이었던 것보다 더 많은 죄가 용인되었던 시대의 도덕보다 더 타락한 것이 있었다고 믿는가?
apparuit sine adulterio tutum esse non posse.
당시의 조사는 통간을 저지른 후에 누군가가 안전할 수 있는가였으나, 드러난 결과는 통간 없이는 안전할 수 없다는 것이었다.
§97.8Hoc inter Pompeium et Caesarem, inter Ciceronem Catonemque commissum est, Catonem inquam illum, quo sedente populus negatur permisisse sibi postulare Florales iocos nudandarum meretricum, si credis spectasse tunc severius homines quam iudicasse.
이 일은 폼페이우스와 카이사르 사이에서, 키케로와 카토 사이에서 저질러졌다. 내가 말하는 카토는 바로, 그가 극장에 앉아 있는 동안에는 민중들이 창녀들을 옷 벗기는 플로라 축제의 유희를 요구하는 것을 스스로에게 허용하지 않았다고 전해지는 인물이다. 그대 역시 당시 사람들이 재판할 때보다 구경할 때 더 엄격했다고 믿는다면 말이다.
Et fient et facta sunt ista, et licentia urbium aliquando disciplina metuque, numquam sponte considet.
그런 일들은 앞으로도 일어날 것이고 과거에도 일어났다. 도시의 방종은 때로 규율과 두려움으로 진정될 뿐, 결코 자발적으로 가라앉지 않는다.
§97.9Non est itaque quod credas nos plurimum libidini permisisse, legibus minimum.
그러므로 우리가 정욕에 가장 많은 것을 허용하고 법률에 가장 적은 것을 허용했다고 믿을 이유는 없다.
Longe enim frugalior haec iuventus est quam illa, cum reus adulterium apud iudices negaret, iudices apud reum confiterentur, cum stuprum committeretur rei iudicandae causa, cum Clodius isdem vitiis gratiosus, quibus nocens, conciliaturas exerceret in ipsa causae dictione.
왜냐하면 우리 시대의 청년들이 그 시대보다 훨씬 더 검소하기 때문이다. 당시에는 피고가 재판관들 앞에서 통간을 부인했으나 재판관들은 피고 앞에서 자신들의 통간을 자백했고, 재판 판결을 목적으로 정조 침해가 저질러졌으며, 클로디우스는 자신을 죄인으로 만든 바로 그 악덕들 덕분에 인기를 얻어 판결 변론 도중에 포주 짓을 행하기도 했다.
Credat hoc quisquam? Qui damnabatur uni adulterio, absolutus est multis.
그 누가 이를 믿겠는가? 단 하나의 통간으로 처벌받아야 했던 자가 수많은 통간을 통해 석방된 것이다.