§85.1Peperceram tibi et quicquid nodosi adhuc supererat, praeterieram, contentus quasi gustum tibi dare eorum, quae a nostris dicuntur, ut probetur virtus ad explendam beatam vitam sola satis efficax.
나는 자네를 봐주고 있었고 아직 남아 있던 어려운 점들을 그냥 지나쳤으니, 행복한 삶을 완성하기 위해서는 오직 덕만이 홀로 충분히 효과적이라는 것을 증명하기 위해, 우리 학파 사람들이 말하는 것들의 맛보기만을 자네에게 보여주는 것으로 만족했기 때문이네.
Iubes me quicquid est interrogationum aut nostrarum aut ad traductionem nostram excogitatarum comprendere.
자네는 우리 학파의 것이든 우리를 반박하기 위해 고안된 것이든 온갖 논법들을 다 포함해 달라고 나에게 요구하는군.
Quod si facere voluero, non erit epistula, sed liber.
만약 내가 그렇게 하고자 한다면, 그것은 편지가 아니라 한 권의 책이 될 것이네.
Illud totiens testor, hoc me argumentorum genere non delectari.
나는 이 종류의 논증들을 즐기지 않는다는 점을 여러 번 명백히 해두네.
Pudet in aciem descendere pro dis hominibusque susceptam subula armatum.
신들과 인간들을 위해 치러지는 전장에 구두송곳을 무기로 들고 나가는 것은 부끄러운 일이네.
§85.2"Qui prudens est, et temperans est.
“사려 깊은 자는 절제하는 자이다.
Qui temperans est, et constans.
절제하는 자는 한결같은 자이다.
Qui constans est, inperturbatus est.
한결같은 자는 동요하지 않는 자이다.
Qui inperturbatus est, sine tristitia est.
동요하지 않는 자는 슬픔이 없는 자이다.
Qui sine tristitia est, beatus est;
슬픔이 없는 자는 행복하다.
ergo prudens beatus est et prudentia ad beatam vitam satis est. "
그러므로 사려 깊은 자는 행복하며, 사려 깊음은 행복한 삶을 위해 충분하다.” 이 논법에 대해 어떤 페리파토스 학파 사람들은 다음과 같은 방식으로 대응하여, ‘동요하지 않음’과 ‘한결같음’과 ‘슬픔 없음’을 이렇게 해석하네.
§85.3Huic collectioni hoc modo Peripatetici quidam respondent, ut inperturbatum et constantem et sine tristitia sic interpretentur, tamquam inperturbatus dicatur, qui raro perturbatur et modice, non qui numquam.
즉 결코 동요하지 않는 자가 아니라 드물게 그리고 온건하게 동요하는 자를 ‘동요하지 않는 자’라 부른다는 듯이 말이네.
Item sine tristitia eum dici aiunt, qui non est obnoxius tristitiae nec frequens nimiusve in hoc vitio.
마찬가지로 그들은 슬픔에 얽매이지 않고 이 결점 안에서 자주 혹은 과도하게 빠지지 않는 자를 ‘슬픔 없는 자’라고 부른다고 말하네.
Illud enim humanam naturam negare, alicuius animum inmunem esse tristitia.
누군가의 정신이 슬픔으로부터 완전히 면제되어 있다고 하는 것은 인간 본성을 부정하는 일이기 때문이네.
Sapientem non vinci maerore, ceterum tangi.
현자는 슬픔에 굴복하지는 않지만, 그러나 슬픔에 의해 자극을 받기는 한다네.
Et cetera in hunc modum sectae suae respondentia.
그리고 그들의 학파에 부합하는 다른 것들도 이와 같은 방식이네.
§85.4Non his tollunt adfectus, sed temperant.
이것들로 그들은 감정을 제거하는 것이 아니라 조절하는 것이네.
Quantulum autem sapienti damus, si inbecillissimis fortior est et maestissimis laetior et effrenatissimis moderatior et humillimis maior? Quid, si miretur velocitatem suam Ladas ad claudos debilesque respiciens?
Illa vel intactae segetis per summa volaret Gramina nec cursu teneras laesisset aristas, Vel mare per medium fluctu suspensa tumenti Ferret iter celeres nec tingueret aequore plantas. Haec est pernicitas per se aestimata, non quae tardissimorum conlatione laudatur.
그러나 현자가 가장 약한 자들보다 강하고, 가장 슬픈 자들보다 즐거우며, 가장 방종한 자들보다 절제하고, 가장 비천한 자들보다 위대할 뿐이라면, 우리는 현자에게 얼마나 보잘것없는 것을 부여하고 있는 셈인가? 만약 라다스가 절름발이와 허약한 자들을 돌아보면서 자신의 속도에 감탄한다면 어떻겠는가? “그녀라면 손대지 않은 곡식의 풀끝 위를 날아갔을 것이며, 달리는 중에 연약한 이삭을 손상시키지도 않았으리라. 혹은 부풀어 오르는 파도 위에 떠서 바다 한가운데를 질주하면서도, 빠른 발바닥을 물에 적시지 않았으리라.” 이것이 그 자체로 평가되는 신속함이며, 가장 느린 자들과의 비교를 통해 칭송받는 신속함이 아니네.
Quid, si sanum voces leviter febricitantem? Non est bona valitudo mediocritas morbi. "
만약 미열이 있는 사람을 건강하다고 부른다면 어떻겠는가? 건강함이란 질병의 온건함이 아니네.
§85.5Sic," inquit, "sapiens inperturbatus dicitur, quomodo apyrina dicuntur, non quibus nulla inest duritia granorum, sed quibus minor. "Falsum est.
“마치” 그가 말하기를, “씨 없는 석류가 씨앗의 단단함이 전혀 없는 것이 아니라 더 적기 때문에 그렇게 불리는 것처럼, 현자도 동요하지 않는다고 불리는 것이네.” 이는 잘못된 생각일세.
Non enim deminutionem malorum in bono viro intellego, sed vacationem;
왜냐하면 선한 사람에게서 내가 이해하는 것은 악의 ‘감소’가 아니라 악으로부터의 ‘벗어남’이기 때문이네.
nulla debent esse, non parva.
악은 작은 상태로 있어야 하는 것이 아니라, 전혀 없어야 하네.
Nam si ulla sunt, crescent et interim inpedient.
왜냐하면 만약 조금이라도 악이 존재한다면, 그것들은 자라날 것이고 그동안 방해가 될 것이기 때문이네.
Quomodo oculos maior et perfecta suffusio excaecat, sic modica turbat.
백내장이 더 크고 완전할 때는 눈을 멀게 하지만, 미미할 때도 눈을 흐리게 만드는 것과 같네.
§85.6Si das aliquos adfectus sapienti, inpar illis erit ratio et velut torrente quodam auferetur, praesertim cum illi non unum adfectum des, cum quo conluctetur, sed omnis.
만약 자네가 현자에게 어떤 감정들을 허용한다면, 이성은 그것들을 감당하지 못하고 마치 급류에 휩쓸리듯 쓸려가 버릴 것이네. 특히 자네가 현자에게 맞서 싸워야 할 하나의 감정만을 주는 것이 아니라 모든 감정을 줄 때라면 더욱 그러하네.
Plus potest quamvis mediocrium turba quam posset unius magni violentia.
아무리 온건한 것들이라 해도 그 군중은 단 하나의 거대한 감정의 폭력이 가질 수 있는 것보다 더 큰 힘을 발휘할 수 있네.
§85.7Habet pecuniae cupiditatem, sed modicam.
그는 돈에 대한 욕망을 가지고 있지만 온건하네.
Habet ambitionem, sed non concitatam.
야망을 가지고 있지만 격렬하지 않네.
Habet iracundiam, sed placabilem.
분노를 가지고 있지만 달래기 쉽네.
Habet inconstantiam, sed minus vagam ac mobilem.
변덕스러움을 가지고 있지만 덜 헤매고 덜 흔들리네.
Habet libidinem non insanam.
미치지 않은 정도의 정욕을 가지고 있네.
Melius cum illo ageretur, qui unum vitium integrum haberet, quam cum eo, qui leviora quidem, sed omnia.
비록 가벼울지라도 모든 악덕을 가진 사람보다는, 하나의 온전한 악덕을 가진 사람의 처지가 차라리 더 나을 것이네.
§85.8Deinde nihil interest, quam magnus sit adfectus;
다음으로 감정이 얼마나 큰가는 중요하지 않네.
quantumcumque est, parere nescit, consilium non accipit.
그것이 아무리 작을지라도 복종할 줄 모르며 조언을 받아들이지 않네.
Quemadmodum rationi nullum animal optemperat, non ferum, non domesticum et mite, natura enim illorum est surda suadenti;
야생 동물이든, 길들여지고 온순한 동물이든, 어떤 동물도 이성에 따르지 않는 것과 같네.
sic non secuntur, non audiunt adfectus, quantulicumque sunt.
왜냐하면 그들의 본성은 권유에 귀를 기울이지 않기 때문이네. 그와 같이 감정들도 아무리 작을지라도 따르지 않고 듣지 않네.
Tigres leonesque numquam feritatem exuunt, aliquando summittunt, et cum minime expectaveris, exasperatur torvitas mitigata.
호랑이와 사자는 결코 야수성을 벗어던지지 않으며, 때로 굴복할 뿐이네. 그리고 자네가 전혀 예상하지 못할 때 온순해졌던 사나움이 격화되네.
Numquam bona fide vitia mansuescunt.
악덕은 결코 진실하게 길들여지지 않네.