§82.1Desii iam de te esse sollicitus.
나는 이제 자네에 대해 걱정하기를 그쳤네.
"Quem," inquis, "deorum sponsorem accepisti?" Eum scilicet, qui neminem fallit, animum recti ac boni amatorem.
"신들 중 누구를 보증인으로 받아들였는가?" 하고 자네는 묻는군. 물론 아무도 속이지 않는 이, 즉 옳고 선한 것을 사랑하는 정신이라네.
In tuto pars tui melior est.
자네의 더 나은 부분은 안전한 곳에 있네.
Potest fortuna tibi iniuriam facere; quod ad rem magis pertinet, non timeo, ne tu facias tibi.
운명이 자네에게 해를 입힐 수는 있겠지만, 더 본질적인 일로서, 자네가 자신에게 해를 입히지 않을까 나는 걱정하지 않네.
I, qua ire coepisti et in isto te vitae habitu conpone placide, non molliter.
자네가 걷기 시작한 길로 가게. 그리고 그 삶의 자세를 평온하게, 그러나 유약하지 않게 가다듬게.
§82.2Male mihi esse malo quam molliter;
나는 유약하게 지내기보다는 차라리 고되게 지내기를 바라네.
male nunc sic excipe, quemadmodum a populo solet dici: dure, aspere, laboriose.
여기서 '고되게'라는 말을 대중이 흔히 쓰는 뜻으로 받아들이게. 즉, 가혹하고, 험난하고, 고생스럽게라는 뜻으로 말이네.
Audire solemus sic quorundam vitam laudari, quibus invidetur: "molliter vivit";
우리는 질시를 받는 어떤 이들의 삶이 "그는 안락하게 사네"라는 식으로 칭송받는 것을 흔히 듣네.
hoc dicunt: "mollis est.
그들은 실상 "그는 유약하다"고 말하고 있는 것이네.
"Paulatim enim effeminatur animus atque in similitudinem otii sui et pigritiae, in qua iacet, solvitur.
정신은 점차 유약해져서, 자신이 누워 있는 여가와 나태의 형상 속으로 풀려버리기 때문이네.
Quid ergo? Viro non vel obrigescere satius est? Deinde idem delicati timent, cui vitam suam fecere similem.
그러면 어떠한가? 사내라면 차라리 굳어버리는 편이 더 낫지 않겠는가? 게다가 이 똑같이 유약한 자들은, 자신들의 삶을 닮게 만든 바로 그것을 두려워하네.
Multum interest inter otium et conditivum. "
한가로운 여가와 무덤 사이에는 큰 차이가 있네.
§82.3Quid ergo?" inquis, "non satius est vel sic iacere quam in istis officiorum verticibus volutari?" Utraque res detestabilis est, et contractio et torpor.
"그렇다면" 하고 자네는 묻는군, "저 의무의 소용돌이 속에서 나뒹구는 것보다 차라리 그렇게 누워 있는 편이 낫지 않습니까?" 두 가지 모두 혐오스러운 일이네. 과도한 긴장도, 마비된 무기력도 말이네.
Puto, aeque qui in odoribus iacet, mortuus est quam qui rapitur unco.
향료 속에 누워 있는 자나 갈고리에 걸려 끌려가는 자나, 똑같이 죽은 자라고 나는 생각하네.
Otium sine litteris mors est et hominis vivi sepultura.
학문이 없는 여가는 죽음이며, 살아 있는 인간의 매장이라네.
§82.4Quid deinde prodest secessisse? Tamquam non trans maria nos sollicitudinum causae persequantur! Quae latebra est, in quam non intret metus mortis? Quae tam emunita et in altum subducta vitae quies, quam non dolor territet? Quacumque te abdideris, mala humana circumstrepent.
그렇다면 은퇴한 것이 무슨 소용이 있겠는가? 마치 걱정거리들이 바다 너머까지 우리를 뒤쫓아오지 않기라도 하듯이 말이네! 죽음의 공포가 들어서지 못할 숨겨진 곳이 어디 있겠는가? 고통이 위협하지 못할 만큼 그토록 요새화되고 높은 곳으로 끌어올려진 삶의 안식이 어디 있겠는가? 자네가 어디에 몸을 숨기든, 인간사의 불행들이 주변에서 떠들썩하게 소란을 피울 것이네.
Multa extra sunt, quae circumeunt nos, quo aut fallant aut urgeant, multa intus, quae in media solitudine exaestuant.
우리를 기만하거나 압박하기 위해 우리 주변을 에워싸고 있는 많은 것들이 밖에 있으며, 고독의 한가운데서도 들끓는 많은 것들이 안에 있네.
§82.5Philosophia circumdanda est, inexpugnabilis murus, quem fortuna multis machinis lacessitum non transit.
철학을 성벽처럼 둘러쳐야 하네. 그것은 난공불락의 장벽이어서, 운명이 수많은 공성무기로 공격할지라도 결코 넘어설 수 없네.
In insuperabili loco stat animus, qui externa deseruit, et arce se sua vindicat;
외적인 것들을 버리고 자신의 성채 속에서 스스로를 지켜내는 정신은 정복할 수 없는 높은 곳에 서 있네.
infra illum omne telum cadit.
모든 무기는 그 아래로 떨어질 뿐이네.
Non habet, ut putamus, fortuna longas manus;
우리가 생각하는 것처럼 운명의 손이 길지는 않네.
neminem occupat nisi haerentem sibi.
자신에게 매달려 있는 자가 아니면 누구도 붙잡지 못하네.
§82.6Itaque quantum possumus, ab illa resiliamus;
그러므로 우리는 가능한 한 그녀에게서 멀리 도망쳐야 하네.
quod sola praestabit sui naturaeque cognitio.
이 일은 오직 자신과 자연에 대한 앎만이 보장해 줄 것이네.
Sciat, quo iturus sit, unde ortus, quod illi bonum, quod malum sit, quid petat, quid evitet, quae sit illa ratio, quae adpetenda ac fugienda discernat, qua cupiditatum mansuescit insania, timorum saevitia conpescitur.
정신은 자신이 어디로 가려 하는지, 어디서 태어났는지, 자신에게 무엇이 선이고 무엇이 악인지, 무엇을 추구하고 무엇을 피해야 하는지, 추구해야 할 것과 피해야 할 것을 분별하는 저 이성이란 무엇인지, 그것을 통해 욕망의 광기가 온순해지고 공포의 잔혹함이 억제되는 저 이성이 무엇인지를 알아야 하네.
§82.7Haec quidam putant ipsos etiam sine philosophia repressisse.
어떤 이들은 자신들이 철학 없이도 이런 것들을 억제했다고 생각하네.
Sed, cum securos aliquis casus expertus est, exprimitur sera confessio.
그러나 방심하고 있는 그들을 어떤 뜻밖의 사건이 시험할 때, 뒤늦은 고백이 쥐어짜져 나오게 되네.
Magna verba excidunt, cum tortor poposcit manum, cum mors propius accessit.
고문관이 손을 내밀라고 요구할 때, 죽음이 더 가까이 다가올 때, 호기롭던 말들은 사라져 버리네.
Possis illi dicere: facile provocabas mala absentia;
자네는 그에게 이렇게 말할 수 있을 것이네. "자네는 눈앞에 없는 불행들을 쉽게도 도발했군.
ecce dolor, quem tolerabilem esse dicebas, ecce mors, quam contra multa animose locutus es;
보게, 자네가 견딜 만하다고 말하던 고통이네. 보게, 자네가 그에 대항해 용기 있게 많은 말을 쏟아내던 죽음이네.
sonant flagella, gladius micat:
"
Nunc animis opus, Aenea, nunc pectore firmo.
채찍 소리가 울리고, 칼끝이 번뜩이는군.
" §82.8Faciet autem illud firmum adsidua meditatio, si non verba exercueris, sed animum, si contra mortem te praeparaveris, adversus quam non exhortabitur nec adtollet, qui cavillationibus tibi persuadere temptaverit mortem malum non esse.
'이제 용기가 필요하네, 아이네아스여, 이제 굳센 마음이 필요하네.'" 그러나 끊임없는 명상이 그 마음을 확고하게 만들어 줄 것이네, 만약 자네가 말이 아니라 정신을 단련한다면, 그리고 죽음에 맞서 스스로를 대비한다면 말이네. 죽음에 맞서 자네를 고무하거나 고양하지 못할 것이네, 궤변으로 죽음이 악이 아니라고 자네를 설득하려는 자는 말이네.
Libet enim, Lucili virorum optime, ridere ineptias Graecas, quas nondum, quamvis mirer, excussi.
가장 훌륭한 사람인 루킬리우스여, 실로 나는 그리스인들의 어리석음을 비웃고 싶어지네. 비록 감탄하긴 하지만 아직 털어버리지 못한 어리석음이라네.
§82.9Zenon noster hac collectione utitur: "nullum malum gloriosum est;
우리 제논은 다음과 같은 추론을 사용하네. "어떤 악도 영광스럽지 않네.
mors autem gloriosa est;
그러나 죽음은 영광스러운 것이네.
mors ergo non est malum. "Profecisti;
그러므로 죽음은 악이 아니네." 대단한 진전을 이루었군!
liberatus sum metu;
나는 두려움에서 벗어났네.
post hoc non dubitabo porrigere cervicem.
이제는 목을 내밀기를 주저하지 않을 것이네.
Non vis severius loqui nec moritura risum movere? Non mehercules facile tibi dixerim, utrum ineptior fuerit, qui se hac interrogatione iudicavit mortis metum extinguere, an qui hoc, tamquam ad rem pertineret, conatus est solvere.
더 엄숙하게 말하여 죽어가는 자들에게 웃음을 자아내지 않기를 바라지는 않는가? 헤라클레스에 대고 맹세하건대, 이런 질문으로 자신이 죽음의 공포를 없앨 수 있다고 판단한 자와, 마치 그것이 중요한 일이라도 되는 듯 이를 해결하려 시도한 자 중 누가 더 어리석은지 나는 쉽게 말할 수 없네.
§82.10Nam et ipse interrogationem contrariam opposuit ex eo natam, quod mortem inter indifferentia ponimus, quae ἀδιάφορα Graeci vocant.
왜냐하면 그 자신 역시 우리가 죽음을 그리스인들이 아디아포라(adiaphora)라고 부르는 '무관심사' 사이에 놓는다는 사실에서 비롯된 반대 질문을 대치시켰기 때문이네.
"Nihil," inquit, "indifferens gloriosum est;
"그는 이렇게 말하네. '무관심한 것 중 어떤 것도 영광스럽지 않네.
mors autem gloriosum est;
그러나 죽음은 영광스러운 것이네.
ergo mors non est indifferens. "Haec interrogatio vides ubi obrepat: mors non est gloriosa, sed fortiter mori gloriosum est.
그러므로 죽음은 무관심한 것이 아니네.' 이 질문이 어디로 살며시 기어드는지 보이나? 죽음은 영광스러운 것이 아니며, 용감하게 죽는 것이 영광스러운 것이라네.
Et cum dicis: "indifferens nihil gloriosum est," concedo tibi ita, ut dicam nihil gloriosum esse nisi circa indifferentia.
그리고 자네가 '무관심한 것 중 어떤 것도 영광스럽지 않네'라고 말할 때, 나는 그것을 인정하되, '무관심한 것들에 관한 것이 아니면 어떤 것도 영광스럽지 않네'라고 말하는 한에서만 동의하겠네.
Tamquam indifferentia esse dico, id est nec bona nec mala, morbum, dolorem, paupertatem, exilium, mortem.
내가 무관심한 것들, 즉 선도 악도 아닌 것이라고 말하는 것은 질병, 고통, 가난, 유배, 죽음 같은 것들이라네.