§38.56.1multa alia in Scipionis exitu maxime vitae dieque dicta, morte, funere, sepulcro, in diversum trahunt, ut, cui famae, quibus scriptis adsentiar, non habeam. §38.56.2non de accusatore convenit: alii M. Naevium, alii Petillios diem dixisse scribunt, non de tempore, quo dicta dies sit, non de anno, quo mortuus sit, §38.56.3non ubi mortuus aut elatus sit;
스키피오의 생애의 종말, 특히 기소된 날짜, 죽음, 장례식, 무덤에 관한 다른 많은 사실들이 서로 엇갈리고 있어서, 나는 어떤 소문이나 어떤 저술을 믿어야 할지 알지 못한다. 고발자에 대해서도 합의가 없다. 어떤 이들은 M. 나에위우스가, 다른 이들은 페틸리우스 형제가 기소했다고 기록하며, 기소된 시기에 대해서도, 그가 사망한 해에 대해서도 일치된 견해가 없다. 그가 어디에서 죽었거나 상여가 나갔는지에 대해서도 일치하지 않는다.
alii Romae, alii Literni et mortuum et sepultum.
어떤 이들은 로마에서, 다른 이들은 리테르눔에서 그가 죽고 묻혔다고 한다.
utrobique monumenta ostenduntur et statuae;
양쪽 모두에서 기념비와 조각상이 제시된다.
nam et Literni monumentum monumentoque statua superimposita fuit,
왜냐하면 리테르눔에도 기념비가 있었고 그 기념비 위에 조각상이 얹혀 있었기 때문인데, 그것이 폭풍에 의해 쓰러진 것을 최근 나 자신이 직접 보았다.
§38.56.4quam tempestate deiectam nuper vidimus ipsi, et Romae extra portam Capenam in Scipionum monumento tres statuae sunt, quarum duae P. et L. Scipionum dicuntur esse, §38.56.5tertia poetae Q. Ennii.
또한 로마의 카페나 문 밖 스키피오가 기념비에는 세 개의 조각상이 있는데, 그중 두 개는 P.와 L. 스키피오의 것이라고 전해지며, 세 번째 것은 시인 Q. 엔니우스의 것이다.
nec inter scriptores rerum discrepat solum, sed orationes quoque, si modo ipsorum sunt quae feruntur, P. Scipionis et Ti. Gracchi abhorrent inter se. §38.56.6index orationis P. Scipionis nomen M. Naevii tribuni plebis habet, ipsa oratio sine nomine est accusatoris;
역사 서술가들 사이에서만 불일치가 있는 것이 아니라, P. 스키피오와 Ti. 그라쿠스의 연설(만일 유포되고 있는 것들이 정말로 그들 자신의 것이라면)도 서로 모순된다. P. 스키피오 연설의 표제에는 평민 호민관 M. 나에위우스의 이름이 있으나, 연설 자체에는 고발자의 이름이 없다.
modo nebulonem, modo nugatorem appellat. §38.56.7ne Gracchi quidem oratio aut Petilliorum accusatorum Africani aut diei dictae Africano ullam mentionem habet.
그를 때로는 '무뢰한'이라 부르고, 때로는 '허풍쟁이'라 부를 뿐이다. 그라쿠스의 연설조차 아프리카누스의 고발자로서의 페틸리우스 형제나 아프리카누스가 기소된 일에 대해 전혀 언급하지 않는다. 그라쿠스의 연설과 부합하려면 전혀 다른 이야기를 엮어내야 하며, L.
§38.56.8alia tota serenda fabula est Gracchi orationi conveniens, et illi auctores sequendi sunt, qui, cum L. Scipio et accusatus et damnatus sit pecuniae captae ab rege legatum in Etruria fuisse Africanum tradunt; §38.56.9qua post famam de casu fratris adlatam relicta legatione cucurrisse eum Romam et, cum a porta recta ad forum se contulisset, quod in vincula duci fratrem dictum erat, reppulisse a corpore eius viatorem, et tribunis retinentibus magis pie quam civiliter vim fecisse.
스키피오가 왕에게서 돈을 받은 혐의로 고발되어 유죄 판결을 받았을 때 아프리카누스가 에트루리아에 사절로 가 있었다고 전하는 저술가들을 따라야 한다. 그가 동생의 불행에 관한 소식이 전해진 후 사절직을 버려두고 로마로 달려왔으며, 성문에서 광장으로 곧장 향했을 때 동생이 투옥된다는 말을 듣고, 그의 몸에서 하급 관리를 밀쳐냈고, 그를 저지하려는 호민관들에게 시민다운 태도라기보다는 형제애에 이끌려 완력을 행사했다는 것이다. 왜냐하면 Ti.
§38.56.10haec enim ipsa Ti. Gracchus queritur dissolutam esse a privato tribuniciam potestatem, et ad postremum, cum auxilium L. Scipioni pollicetur, adicit tolerabilioris exempli esse a tribuno plebis potius quam a privato victam videri et tribuniciam potestatem et rem publicam esse.
그라쿠스 바로 자신이 이 사실들, 즉 사인에 의해 호민관의 권력이 무력화되었다고 불평하고 있으며, 마지막에 L.
§38.56.11sed ita hanc unam impotentem eius iniuriam invidia onerat, ut increpando quod degenerarit tantum a se ipse, cumulatas ei veteres laudes moderationis et temperantiae pro reprehensione praesenti reddat; §38.56.12castigatum enim quondam ab eo populum ait, quod eum perpetuum consulem et dictatorem vellet facere; prohibuisse statuas sibi in comitio, in Rostris, in curia, in Capitolio, in cella Iovis poni; §38.56.13prohibuisse, ne decerneretur, ut imago sua triumphali ornatu e templo Iovis optimi maximi exiret,
스키피오에게 조력을 약속할 때, 호민관의 권력과 국가가 사인에 의해서라기보다 차라리 평민 호민관에 의해 굴복당한 것처럼 보이는 편이 전례로서 더 묵인할 만하다고 덧붙이고 있기 때문이다. 그러나 그는 그의 이 한 번의 무모한 불법 행위를 너무나 큰 비난으로 덮어씌운 나머지, 그가 과거의 자신으로부터 그토록 전락해 버린 것을 꾸짖으면서도, 현재의 비난을 대신하여 그가 지녔던 절제와 온건함에 대한 과거의 축적된 찬사들을 그에게 되돌려주고 있는 셈이다. 즉, 민중이 그를 종신 집행관이자 독재관으로 삼고자 했을 때 일찍이 그들에 의해 훈계받았다고 말하며, 집회장, 연단(로스트라), 원로원 회의장, 카피톨리움, 유피테르 신전 내실에 자신의 조각상이 세우지는 것을 금지했다는 것, 또한 개선식의 장식을 한 자신의 초상이 지고지대 유피테르 신전에서 나오는 결의가 통과되는 것을 금지했다고 말한다.