§35.35.1Lacedaemone non urbi vis adferenda, sed tyrannus dolo capiendus erat,
라케다이몬에서는 도시에 무력을 행사할 것이 아니라, 책략으로 찬주를 잡아야 했다.
§35.35.2quem spoliatum maritimis oppidis ab Romanis, tunc intra moenia etiam Lacedaemonis ab Achaeis compulsum qui occupasset occidere, eum totius gratiam rei apud Lacedaemonios laturum.
로마인들에게 해안 도시들을 빼앗기고 당시에는 아카이아인들에게 밀려 라케다이몬의 성벽 안으로까지 내몰려 있던 그를, 누가 선수를 쳐서 살해한다면, 그자가 라케다이몬인들 사이에서 이 모든 일에 대한 감사를 한 몸에 받게 되리라는 것이었다.
§35.35.3causam mittendi ad eum habuerunt, quod fatigabat precibus, ut auxilia sibi, cum illis auctoribus rebellasset, mitterentur.
그에게 사람을 보낼 명분은 충분했는데, 왜냐하면 그가 그들의 부추김으로 반란을 일으켰으니 자신에게 원군을 보내달라고 간청하며 집요하게 매달리고 있었기 때문이다.
§35.35.4mille pedites Alexameno dati sunt et triginta delecti ex iuventute equites.
천 명의 보병과 청년들 중에서 선발된 서른 명의 기병이 알렉사메누스에게 주어졌다.
iis a praetore Damocrito in consilio arcano gentis,
그들에게 행정관 다모크리토스는 민족의 비밀 평의회에서―― ――이에 대해서는 앞에서 언급한 바 있다――다음과 같이 명령했다.
§35.35.5de quo ante dictum est, denuntiatur, ne se ad bellum Achaicum alut rem ullam, quam sua quisque opinione praecipere posset, crederent missos esse; quidquid Alexamenum res monuisset subiti consilii capere, ad id, quamvis inopinatum temerarium audax, oboedienter exequendum parati essent, ac pro eo acciperent, tamquam ad id unum agendum missos ab domo se scirent.
즉, 자신들이 아카이아 전쟁이나 혹은 각자가 지레짐작으로 예상할 수 있는 어떤 일을 위해 파견된 것이라 믿지 말며, 사태의 추이에 따라 알렉사메누스가 어떤 갑작스러운 계획을 세우라고 지시하든 간에, 그것이 비록 뜻밖이고 무모하며 대담한 일일지라도 복종하여 실행할 준비가 되어 있어야 하고, 오직 그 한 가지 일을 실행하기 위해서 자신들이 고국에서 파견된 것임을 알고 있었던 것처럼 그 명령을 받아들여야 한다는 것이었다.
§35.35.6cum his ita praeparatis Alexamenus ad tyrannum venit, quem adveniens extemplo spei implevit:
이러한 준비를 갖춘 자들과 함께 알렉사메누스는 찬주에게 갔고, 도착하자마자 그에게 즉시 희망을 불어넣었다.
§35.35.7antiochum iam transisse in Europam, mox in Graecia fore, terras maria armis viris completurum; non cum Philippo rem esse credituros Romanos;
안티오코스는 이미 유럽으로 건너왔으며 곧 그리스에 당도할 것이고, 육지와 바다를 무기와 군사들로 가득 채울 것이며, 로마인들도 자신들이 상대하는 이가 필리포스가 아님을 믿게 될 것이라고 했다.
numerum iniri peditum equitumque ac navium non posse; elephantorum aciem conspectu ipso debellaturam.
보병과 기병과 군함의 수는 헤아릴 수 없으며, 전투 코끼리들의 대열은 그 모습 자체만으로도 전쟁을 끝내버릴 것이라고 했다.
§35.35.8Aetolos toto suo exercitu paratos esse venire Lacedaemonem, cum res poscat, sed frequentis armatos ostendere advenienti regi voluisse.
아이톨리아인들도 사태가 요구할 때에는 전 군력을 이끌고 라케다이몬으로 올 준비가 되어 있으나, 도래하는 왕에게 무장한 수많은 군사들을 보여주고 싶어 했다는 것이다.
§35.35.9Nabidi et ipsi faciendum esse, ut quas haberet copias non sineret sub tectis marcescere otio, sed educeret et in armis decurrere cogeret, simul animos acueret et corpora exerceret;
나비스 자신 또한 자신이 보유한 부대를 지붕 밑에서 게으름 피우며 썩어 가도록 내버려 두지 말고, 밖으로 이끌어 내어 무장을 갖춘 채 훈련하게 함으로써, 동시에 사기를 북돋우고 체력을 단련해야 한다는 것이었다.
§35.35.10consuetudine leviorem laborem fore, et comitate ac benignitate ducis etiam non iniucundum fieri posse.
습관이 되면 노고가 가벼워질 것이고, 지휘관의 친근함과 자애로움 덕분에 심지어 불쾌하지 않게 될 수도 있다는 것이었다.
educi inde frequenter ante urbem in campum ad Eurotan amnem coepere.
그리하여 그 이후로 군사들은 자주 도시 앞 에우로타스강 강가의 평원으로 이끌려 나오기 시작했다.
§35.35.11satellites tyranni in media fere acie consistebant; tyrannus cum tribus summum equitibus, inter quos plerumque Alexamenus erat, ante signa vectabatur, cornua extrema invisens;
찬주의 호위병들은 대체로 대열의 중앙에 위치해 있었고, 찬주는 많아야 세 명의 기병과 함께 군기 앞을 말을 타고 나아갔는데, 그 기병들 중에는 대개 알렉사메누스가 포함되어 있었으며, 찬주는 양쪽 날개의 끝자락을 시찰했다.
§35.35.12in dextro cornu Aetoli erant, et qui ante auxiliares tyranni fuerant, et qui venerant mille cum Alexameno.
우익에는 아이톨리아인들이 있었는데, 여기에는 이전에 찬주의 보조병이었던 자들과 알렉사메누스와 함께 온 천 명의 군사들이 포함되어 있었다.
§35.35.13fecerat sibi morem Alexamenus nunc cum tyranno inter paucos ordines circumeundi monendique eum, §35.35.14quae in rem esse videbantur, nunc in dextrum cornu ad suos adequitandi, mox inde velut imperato, quod res poposcisset, recipiendi se ad tyrannum.
알렉사메누스는 한편으로는 찬주와 함께 소수의 대열 사이를 돌며 그에게 조언하고, 유익하다고 여겨지는 사항들을 일러주는 한편, 다른 한편으로는 우익에 있는 자신의 부하들에게 말을 달려갔다가, 이내 사태가 요구하는 지시를 내린 것처럼 다시 찬주에게로 돌아오는 행동을 습관으로 삼았다.
§35.35.15sed quem diem patrando facinori statuerat, eo paulisper cum tyranno vectatus cum ad suos concessisset,
그러나 그가 범행을 실행하기로 정해 둔 날에, 그는 잠시 동안 찬주와 함께 말을 타고 다니다가 자신의 부하들이 있는 곳으로 물러갔고, 그때 고국에서 자신과 함께 파견된 기병들에게 말했다.
§35.35.16tum equitibus ab domo secum missis “agenda” inquit “res est, iuvenes, audendaque, quam me duce impigre exequi iussi estis;
"젊은이들이여, 일이 실행되어야 하고 결행되어야 하네. 그대들이 나의 지휘 아래 지체 없이 완수하라고 명령받은 바로 그 일이네.
§35.35.17parate animos dextras, ne quis in eo, quod me viderit facientem, cesset;
마음과 오른손을 준비하게.
qui cunctatus fuerit et suum consilium meo interponet, sciat sibi reditum ad penates non esse.
내가 행동하는 것을 보고 누구도 주저해서는 안 되네.
” §35.35.18horror cunctos cepit, et meminerant, cum quibus mandatis exissent.
주저하며 나의 계획에 자신만의 생각을 끼워 넣으려는 자는, 고향의 신들에게 돌아갈 길은 없음을 알아야 할 것이네." 모두에게 전율이 일었고, 그들은 자신들이 어떤 명령을 띠고 출발했는지를 상기했다.
tyrannus ab laevo cornu veniebat;
찬주는 좌익에서 오고 있었다.
ponere hastas equites Alexamenus iubet et se intueri;
알렉사메누스는 기병들에게 창을 낮추고 자신을 주목하라고 명령했다.
colligit et ipse animum confusum tantae cogitatione rei.
그 자신 역시 이 엄청난 일에 대한 생각으로 혼란스러워진 마음을 가다듬었다.
postquam appropinquabat, impetum facit et transfixo equo tyrannum deturbat;
찬주가 가까이 다가오자, 그는 돌격하여 말의 몸통을 꿰뚫어 찬주를 말에서 떨어뜨렸다.
§35.35.19iacentem equites confodiunt;
기병들은 쓰러져 있는 그를 찔러댔다.
multis frustra in loricam ictibus datis tandem in nudum corpus vulnera pervenerunt, et priusquam a media acie succurreretur, exspiravit.
갑옷 위로 가해진 수많은 타격이 헛되이 돌아간 끝에 마침내 맨살에 상처가 닿았고, 대열의 중앙에서 구원병이 당도하기도 전에 찬주는 숨을 거두었다.