§10.36.1in medium sarcinas coniciunt; armati suis quisque ordinibus instruunt aciem.
그들은 중앙에 짐을 모아 던져 넣고, 무장한 이들은 각자 자신의 대열에 맞추어 전열을 정렬한다.
§10.36.2iam exiguum inter duas acies erat spatium, et stabant expectantes, dum ab hostibus prius impetus, prius clamor inciperet.
이제 두 전열 사이에는 미세한 공간만 남아 있었고, 그들은 적들로부터 먼저 공격이, 먼저 함성이 시작되기를 기다리며 서 있었다.
neutris animus est ad pugnandum, §10.36.3diversique integri atque intacti abissent, ni cedenti instaturum alterum timuissent.
어느 쪽도 싸울 마음이 없었으며, 만약 한쪽이 물러설 때 다른 쪽이 들이닥칠까 두려워하지 않았더라면, 그들은 서로 갈라져 다치지 않고 무사히 떠나갔을 것이다.
sua sponte inter invitos tergiversantisque segnis pugna clamore incerto atque inpari coepit;
내키지 않아 하고 머뭇거리는 자들 사이에서 불확실하고 고르지 못한 함성과 함께 지지부진한 전투가 자발적으로 시작되었다.
nec vestigio quisquam movebatur.
아무도 제자리에서 한 걸음도 움직이지 않았다.
§10.36.4tum consul Romanus, ut rem excitaret, equitum paucas turmas extra ordinem inmisit;
그때 로마 집정관은 상황을 타개하기 위해 몇 대의 기병대를 대열 밖으로 투입했다.
quorum cum plerique delapsi ex equis essent et alii turbati, et a Samnitium acie ad opprimendos eos, qui ceciderant, et ad suos tuendos ab Romanis procursum est.
그들 중 대부분이 말에서 떨어지고 다른 이들도 혼란에 빠지자, 쓰러진 자들을 덮치기 위해 사므니움인의 전열로부터, 그리고 아군을 보호하기 위해 로마인들로부터 앞으로 달려 나갔다.
§10.36.5inde paulum inritata pugna est;
이로 인해 전투가 조금 격화되었다.
sed aliquanto et inpigre magis et plures procurrerant Samnites, et turbatus eques sua ipse subsidia territis equis proculcavit.
그러나 상당히 더 활발하고 더 많은 수의 사므니움인들이 달려 나왔고, 혼란에 빠진 기병은 겁에 질린 말들 때문에 자신들의 지원군을 스스로 짓밟았다.
§10.36.6hinc fuga coepta totam avertit aciem Romanam;
여기서 시작된 도주가 로마 전열 전체를 패퇴시켰다.
iamque in terga fugientium Samnites pugnabant, cum consul equo praevectus ad portam castrorum ac statione equitum ibi opposita edictoque,
사므니움인들이 도망치는 자들의 등 뒤에서 싸우고 있을 때, 집정관은 말을 타고 진영 문으로 앞서 달려가 그곳에 기병 초소를 배치하고 다음과 같이 명령했다.
§10.36.7ut, quicumque ad vallum tenderet, sive ille Romanus sive Samnis esset, pro hoste haberetur, haec ipse minitans obstitit effuse tendentibus suis in castra.
방벽을 향해 나아가는 자는 그것이 로마인이든 사므니움인이든 적으로 간주하겠다는 것이었다. 그는 스스로 이같이 위협하며, 진영으로 흩어져 도망쳐 오는 아군을 가로막아 섰다.
§10.36.8“quo pergis” inquit, “miles? et hic arma et viros invenies nec vivo consule tuo nisi victor castra intrabis;
"병사여, 어디로 가는가?"라고 그는 말했다. "여기에도 무기와 장정들이 있으며, 그대의 집정관이 살아 있는 한 승리자가 아니고서는 진영에 들어가지 못할 것이다.
proinde elige, cum cive an hoste pugnare malis. ” §10.36.9haec dicente consule equites infestis cuspidibus circumfunduntur ac peditem in pugnam redire iubent.
그러니 동포와 싸울지 적과 싸울지 선택하라." 집정관이 이 말을 할 때 기병들이 창끝을 겨누고 둘러싸며 보병에게 전투로 돌아가라고 명령했다.
non virtus solum consulem sed fors etiam adiuvit, quod non institerunt Samnites spatiumque circumagendi signa vertendique aciem a castris in hostem fuit.
집정관을 도운 것은 용기뿐만 아니라 행운도 있었으니, 사므니움인들이 추격해오지 않아 군기를 돌리고 전열을 진영으로부터 적을 향해 전환할 공간이 있었기 때문이다.
§10.36.10tum alii alios hortari, ut repeterent pugnam;
그때 그들은 서로 전투를 재개하자고 격려했다.
centuriones ab signiferis rapta signa inferre et ostendere suis paucos et ordinibus inconpositis effuse venire hostes.
백인대장들은 기수들에게서 군기를 빼앗아 전진시키며 아군에게 적들이 소수이고 대열이 흐트러진 채 흩어져 오고 있음을 보여주었다.
§10.36.11inter haec consul manus ad caelum attollens voce clara, ita ut exaudiretur, templum Iovi Statori vovet, si constitisset a fuga Romana acies redintegratoque proelio cecidisset vicissetque legiones Samnitium.
이러한 상황에서 집정관은 하늘을 향해 두 손을 치켜들고 들을 수 있도록 명료한 목소리로, 만약 로마 전열이 도주를 멈추고 전투를 재개하여 사므니움인들의 군단을 무찌르고 승리한다면 유피테르 스타토르에게 신전을 바치겠다고 서약한다.
§10.36.12omnes undique adnisi ad restituendam pugnam, duces milites, peditum equitumque vis.
사방에서 모두가 전투를 복구하기 위해 노력했으니, 장수들과 병사들, 보병과 기병의 전력이 다했다.
numen etiam deorum respexisse nomen Romanum visum;
신들의 신력마저도 로마의 이름을 굽어살핀 듯 보였다.
adeo facile inclinata res repulsique a castris hostes, mox etiam redacti ad eum locum, in quo commissa pugna erat.
그만큼 쉽게 전세가 기울어 적들은 진영으로부터 격퇴되었고, 곧이어 전투가 시작되었던 바로 그 장소로 밀려났다.
§10.36.13ibi obiacente sarcinarum cumulo, quas coniecerant in medium, haesere inpediti;
그곳에는 그들이 중앙에 모아 두었던 짐더미가 가로막고 있어 움직임이 막혔다.
deinde, ne diriperentur res, orbem armatorum sarcinis circumdant.
이어서 물건들이 약탈당하지 않도록 무장병들의 원형 대열로 짐을 둘러쌌다.
§10.36.14tum vero eos a fronte urgere pedites, ab tergo circumvecti equites;
그때 참으로 보병들이 정면에서 그들을 압박하고, 기병들이 뒤로 돌아와 포위했다.
ita in medio caesi captique.
이리하여 그들은 한가운데서 사살되거나 사로잡혔다.
captivorum numerus fuit septem milium octingentorum, qui omnes nudi sub iugum missi;
포로의 수는 7800명에 달했으며, 그들은 모두 벌거벗겨진 채 멍에 아래로 지나가게 되었다.
§10.36.15caesos rettulere ad quattuor milia octingentos.
전사자는 4800명에 달한다고 보고되었다.
ne Romanis quidem laeta victoria fuit;
로마인들에게도 승리는 기쁜 것이 아니었다.
recensente consule biduo acceptam cladem amissorum militum numerus relatus septem milium octingentorum.
집정관이 이틀간 입은 피해를 조사했을 때 잃은 병사들의 수가 7800명으로 보고되었기 때문이다.
dum haec in Apulia gerebantur, §10.36.16altero exercitu Samnites Interamnam, coloniam Romanam, quae ad viam Latinam est, occupare conati urbem non tenuerunt;
이 일들이 아풀리아에서 치러지는 동안, 사므니움인들은 다른 군대로 라티나 가도에 있는 로마 식민시 인테람나를 점령하려 했으나 도시를 장악하지는 못했다.
§10.36.17agros depopulati, cum praedam aliam inde mixtam hominum atque pecudum colonosque captos agerent, in victorem incidunt consulem ab Luceria redeuntem;
그들은 영토를 황폐화하고, 그곳에서 얻은 사람과 가축이 뒤섞인 다른 전리품과 사로잡힌 식민시 주민들을 끌고 가다가, 루케리아에서 돌아오던 승리한 집정관과 마주쳤다.
nec praedam solum amittunt, sed ipsi longo atque inpedito agmine inconpositi caeduntur.
그들은 전리품을 잃었을 뿐만 아니라, 스스로도 길고 거추장스러운 대열을 지어 흐트러진 채 사살당했다.
§10.36.18consul Interamnam edicto dominis ad res suas noscendas recipiendasque evocatis et exercitu ibi relicto comitiorum causa Romam est profectus.
집정관은 포고를 통해 주인들을 인테람나로 소집하여 자신들의 물건을 확인하고 찾아가도록 하고, 군대를 그곳에 남겨둔 채 민회를 위해 로마로 출발했다.
§10.36.19cui de triumpho agenti negatus honos et ob amissa tot milia militum et quod captivos sine pactione sub iugum misisset.
그가 개선식을 요구했을 때, 수천 명의 병사를 잃었다는 점과 포로들을 협정 없이 멍에 아래로 보냈다는 점 때문에 그 영예는 거부당했다.