§1.pr.1facturusne operae pretium sim, si a primordio urbis res populi Romani perscripserim, nec satis scio nec, §1.pr.2si sciam, dicere ausim, quippe qui cum veterem tum vulgatam esse rem videam, dum novi semper scriptores aut in rebus certius aliquid allaturos se aut scribendi arte rudem vetustatem superaturos credunt.
내가 건국 시초부터 로마 인민의 역사를 온전히 기록한다면, 과연 수고할 만한 가치가 있는 일을 하게 될 것인지, 나는 충분히 알지 못하며, 설령 안다 할지라도 감히 말하려 하지 않겠으니, 왜냐하면 그것이 오래되었을 뿐만 아니라 이미 널리 알려진 일임을 내가 보고 있는 반면, 새로운 역사가들은 항상 사실에 있어서 더 확실한 무언가를 가져오거나 글쓰기 기술에 있어서 세련되지 못한 고대를 능가할 것이라고 믿기 때문이다.
utcumque erit, §1.pr.3iuvabit tamen rerum gestarum memoriae principis terrarum populi pro virili parte et ipsum consuluisse;
어찌 되었든 간에, 지상 으뜸가는 인민의 업적을 기억하는 일에 나 자신 또한 힘닿는 데까지 이바지한 것은 기쁨이 될 것이다.
et si in tanta scriptorum turba mea fama in obscuro sit, nobilitate ac magnitudine eorum me, qui nomini officient meo, consoler.
그리고 이처럼 수많은 역사가들의 무리 속에서 나의 명성이 어둠 속에 묻힌다 할지라도, 나의 이름을 가릴 그들의 고귀함과 위대함으로 나 자신을 위로하련다.
§1.pr.4res est praeterea et inmensi operis, ut quae supra septingentesimum annum repetatur et quae ab exiguis profecta initiis eo creverit, ut iam magnitudine laboret sua;
게다가 이 작업은 참으로 방대한 노고를 요하는 것이니, 칠백 년이 넘는 세월을 거슬러 올라가야 하고, 미약한 시작에서 출발하여 이제는 스스로의 위대함 때문에 고통받을 정도로 성장했기 때문이다.
et legentium plerisque haud dubito quin primae origines proximaque originibus minus praebitura voluptatis sint festinantibus ad haec nova, quibus iam pridem praevalentis populi vires se ipsae conficiunt;
또한 대다수의 독자들에게는 최초의 기원과 그 기원에 가장 가까운 시대들이 별로 즐거움을 주지 못할 것임을 나는 의심치 않으니, 그들은 이미 오래전부터 강성해진 인민의 힘이 스스로를 파멸시키고 있는 이 새로운 시대로 서둘러 나아가려 하기 때문이다.
§1.pr.5ego contra hoc quoque laboris praemium petam, ut me a conspectu malorum, quae nostra tot per annos vidit aetas, tantisper certe, dum prisca illa tota mente repeto, avertam, omnis expers curae, quae scribentis animum etsi non flectere a vero, sollicitum tamen efficere posset.
이와 반대로 나는 이 노고의 대가를 또한 이것에서 찾고자 하니, 즉 우리 세대가 그토록 오랜 세월 동안 목격해 온 재앙의 조망으로부터, 적어도 내가 온 정신을 다해 저 옛일들을 되새기는 동안만은 나 자신을 멀리하는 것, 그리하여 저술하는 자의 마음을 비록 진실로부터 돌려놓지는 못할지라도 여전히 불안하게 만들 수 있는 온갖 근심으로부터 완전히 자유로워지는 것이다.
§1.pr.6quae ante conditam condendamve urbem poeticis magis decora fabulis quam incorruptis rerum gestarum monumentis traduntur, ea nec adfirmare nec refellere in animo est.
도시가 건국되기 전이나 건국되어야 할 때 이전에, 훼손되지 않은 역사적 업적의 기록보다는 시적인 신화에 더 어울리는 상태로 전해지는 것들에 대해, 나는 긍정하지도 부정하지도 않을 생각이다.
§1.pr.7datur haec venia antiquitati, ut miscendo humana divinis primordia urbium augustiora faciat;
인간적인 것과 신적인 것을 혼합함으로써 도시의 시초를 더욱 엄숙하게 만드는 것은 고대에게 허용된 특권이다.
et si cui populo licere oportet consecrare origines suas et ad deos referre auctores: ea belli gloria est populo Romano, ut, cum suum conditorisque sui parentem Martem potissimum ferat, tam et hoc gentes humanae patiantur aequo animo, quam imperium patiuntur.
그리고 만약 어떤 인민에게든 자신의 기원을 신성화하고 그 창설자를 신들에게로 귀속시키는 것이 허락되어야 한다면, 로마 인민에게는 바로 그러한 전쟁의 영광이 있으니, 그들이 자신들과 자신들의 건국자의 아버지를 다름 아닌 마르스라고 주장할 때, 인류의 여러 민족은 로마의 지배를 감내하는 것과 다름없이 이 주장 또한 너그러운 마음으로 감내할 것이다.
§1.pr.8sed haec et his similia, utcumque animadversa aut existimata erunt, haud in magno equidem ponam discrimine:
그러나 이러한 일들과 이와 유사한 것들은, 어떻게 주목받거나 평가되든지 간에, 나로서는 정녕 대단치 않게 여길 것이다.
§1.pr.9ad illa mihi pro se quisque acriter intendat animum, quae vita, qui mores fuerint, per quos viros quibusque artibus domi militiaeque et partum et auctum imperium sit;
그 대신에 각자는 스스로 다음의 일들에 날카롭게 마음을 기울여 주기 바란다. 어떤 삶과 어떤 도덕이 있었는지, 어떠한 인물들과 어떠한 방책들을 통하여 국내외에서 제국이 획득되고 확장되었는지를.
labente deinde paulatim disciplina velut desidentis primo mores sequatur animo, deinde ut magis magisque lapsi sint, tum ire coeperint praecipites, donec ad haec tempora, quibus nec vitia nostra nec remedia pati possumus, perventum est.
이어서 규율이 점차 해이해짐에 따라 처음에는 도덕이 마치 가라앉듯이 무너져 내린 과정을 마음으로 쫓고, 이어서 그것들이 더욱더 미끄러져 내리다가 마침내 급경사로 떨어지기 시작하여, 결국 우리의 악덕도 그 치료법도 견딜 수 없는 오늘날의 시대에 이르게 된 과정을 보기 바란다.
§1.pr.10hoc illud est praecipue in cognitione rerum salubre ac frugiferum, omnis te exempli documenta in inlustri posita monumento intueri: inde tibi tuaequae rei publicae quod imitere capias, inde foedum inceptu, foedum exitu, quod vites.
역사 인식에서 특히 건전하고 유익한 것은, 온갖 선례의 교훈이 빛나는 기념비 위에 놓여 있는 것을 바라보는 일이다. 그리하여 거기서 그대 자신과 그대의 국가를 위해 모방할 것을 취하고, 거기서 시작도 가증스럽고 끝도 가증스러워 피해야 할 것을 취하는 것이다.
§1.pr.11ceterum aut me amor negotii suscepti fallit, aut nulla umquam res publica nec maior nec sanctior nec bonis exemplis ditior fuit, nec in quam civitatem tam serae avaritia luxuriaque inmigraverint, nec ubi tantus ac tam diu paupertati ac parsimoniae honos fuerit: adeo quanto rerum minus, tanto minus cupiditatis erat;
하지만 내가 떠맡은 일에 대한 사랑이 나를 그르치고 있는 것이 아니라면, 이보다 더 위대하거나 더 성스럽거나 좋은 선례가 더 풍부했던 국가는 일찍이 없었으며, 이토록 늦게 탐욕과 사치가 침투한 시민사회도 없었고, 이토록 오래도록 가난과 절약이 큰 존경을 받았던 곳도 없었다. 참으로 재물이 적으면 적을수록 그만큼 욕심도 적었던 것이다.
§1.pr.12nuper divitiae avaritiam et abundantes voluptates desiderium per luxum atque libidinem pereundi perdendique omnia invexere.
최근에 부는 탐욕을 몰고 왔고, 넘쳐나는 쾌락은 사치와 방탕을 통하여 스스로 파멸하고 모든 것을 파멸시키려는 욕망을 이끌어 들였다.
sed querellae, ne tum quidem gratae futurae, cum forsitan necessariae erunt, ab initio certe tantae ordiendae rei absint;
그러나 아마도 그것들이 필요할 때조차 환영받지 못할 불만들은, 적어도 이토록 위대한 일을 시작하는 당초에는 배제되어야 할 것이다.
§1.pr.13cum bonis potius ominibus votisque et precationibus deorum dearumque, si, ut poetis, nobis quoque mos esset, libentius inciperemus, ut orsis tantum operis successus prosperos darent.
오히려 길한 징조와 신 서약, 그리고 남신들과 여신들을 향한 기도를 드리며, 만약 시인들처럼 우리에게도 그러한 관습이 있다면 더 기쁘게 시작했을 것이니, 이처럼 거대한 일의 착수에 그들이 번창하는 성공을 내려주기를 기원하면서 말이다.