§1.16.1his inmortalibus editis operibus cum ad exercitum recensendum contionem in campo ad Caprae paludem haberet, subito coorta tempestatas cum magno fragore tonitribusque tam denso regem operuit nimbo, ut conspectum eius contioni abstulerit;
이러한 불멸의 업적들을 완수한 후, 그가 군대를 사열하기 위해 카프라의 늪 근처 광장에서 집회를 열고 있을 때, 갑자기 큰 천둥소리와 번개를 동반한 폭풍우가 일어나 왕을 매우 짙은 구름으로 덮어버렸기에 집회의 사람들로부터 그의 모습을 감추어 버렸다.
nec deinde in terris Romulus fuit.
그리고 그 후로 로물루스는 지상에 존재하지 않았다.
§1.16.2Romana pubes sedato tandem pavore, postquam ex tam turbido die serena et tranquilla lux rediit, ubi vacuam sedem regiam vidit, etsi satis credebat patribus, qui proxumi steterant, sublimem raptum procella, tamen velut orbitatis metu icta maestum aliquamdiu silentium obtinuit.
마침내 공포가 가라앉고, 그토록 거칠었던 하루 뒤에 맑고 평온한 빛이 돌아왔을 때, 로마의 젊은이들은 비어 있는 왕좌를 보고서, 비록 바로 곁에 서 있었던 원로원 의원들이 '그가 폭풍에 실려 고공으로 채어 올라갔다'고 말하는 것을 충분히 믿기는 했으나, 마치 부모를 잃은 듯한 공포에 사로잡혀 한동안 슬픈 침묵을 지켰다.
§1.16.3deinde a paucis initio facto deum deo natum, regem parentemque urbis Romanae salvere universi Romulum iubent;
이어서 몇몇 사람에 의해 시작되어, 모든 이가 로물루스를 신에게서 태어난 신이며 로마 시의 왕이자 아버지로 받들며 그의 안녕을 빌었다.
pacem precibus exposcunt, uti volens propitius suam semper sospitet progeniem.
그들은 그가 기꺼이 자비롭게 자신의 후손들을 항상 보호해 주기를 기도로써 평화를 간구했다.
fuisse credo tum quoque aliquos,
나는 그때 역시 다음과 같은 부류의 사람들도 있었다고 믿는다.
§1.16.4qui discerptum regem patrum manibus taciti arguerent;
즉, 왕이 원로원 의원들의 손에 의해 갈기갈기 찢겨 죽었다고 넌지시 주장하는 이들이다.
manavit enim haec quoque, sed perobscura fama; illam alteram admiratio viri et pavor praesens nobilitavit.
왜냐하면 이 소문 역시 퍼졌으나 극히 희미했기 때문이며, 다른 한편의 소문은 그 인물에 대한 경외심과 눈앞의 공포로 인해 더 널리 알려지게 되었다.
§1.16.5et consilio etiam unius hominis addita rei dicitur fides.
그리고 단 한 사람의 계책에 의해서도 이 일에 신뢰성이 더해졌다고 전해진다.
namque Proculus Iulius, sollicita civitate desiderio regis et infensa patribus, gravis, ut traditur, quamvis magnae rei auctor, in contionem prodit.
왜냐하면 왕에 대한 그리움으로 시민들이 불안해하고 원로원 의원들에게 적대감을 품고 있을 때, 전하는 바에 따르면 아무리 중대한 일이라도 그 보증인으로서 무게가 있는 인물인 프로쿨루스 율리우스가 집회에 나타났기 때문이다.
§1.16.6“Romulus” inquit, “Quirites, parens urbis huius, prima hodierna luce caelo repente delapsus se mihi obvium dedit.
그는 말했다. "시민 여러분, 이 도시의 아버지이신 로물루스께서 오늘 새벽녘에 갑자기 하늘에서 내려와 제 앞을 가로막으셨습니다.
cum perfusus horrore venerabundus adstitissem, petens precibus, ut contra intueri fas esset, §1.16.7“abi, nuntia” inquit “Romanis caelestes ita velle;
제가 경외감에 휩싸여 경건히 서서, 대면하여 그분을 직접 뵙는 것이 허락되기를 간청하고 있었을 때," "그분은 말씀하셨습니다. '가서 로마인들에게 천상의 신들이 이와 같이 원한다고 전하라.
ut mea Roma caput orbis terrarum sit;
나의 로마가 세계의 수도가 되기를 말이니라.
proinde rem militarem colant sciantque et ita posteris tradant nullas opes humanas armis Romanis resistere posse. ” §1.16.8“haec” inquit “locutus sublimis abiit. ” mirum, quantum illi viro nuntianti haec fidei fuerit quamque desiderium Romuli apud plebem exercitumque facta fide inmortalitatis lenitum sit.
그러니 그들은 군사력을 기르고, 어떠한 인간의 힘도 로마의 무력에 대항할 수 없음을 스스로 알고 또한 후손들에게 이대로 전하도록 하라.'" "그는 '이 말을 남기고 높은 곳으로 떠나가셨습니다'라고 말했다." 이 일을 고하는 그 인물에게 얼마나 큰 믿음이 주어졌는지, 그리고 그의 불멸성에 대한 믿음이 확립됨으로써 평민들과 군대 사이에 로물루스에 대한 그리움이 얼마나 완화되었는지는 실로 놀라운 일이다.