§32* * * aret.
* * * 이다.
itaque non senatus in ea causa cognoscenda me agente diligentior aut inclementior fuit quam vos universi, cum orbis terrae distributionem atque illum ipsum agrum Campanum animis, manibus, vocibus repudiavistis.
그러므로 세계의 토지 분배와 저 캄파니아 토지 법안을 여러분 모두가 마음과 손과 목소리로 거부했을 때, 나의 상정 하에 원로원이 그 사건을 심리하는 데 있어 여러분 모두보다 더 신중했거나 무자비했던 것은 아니다.
§33idem ego quod is qui auctor huius iudicii est clamo, praedico, denuntio.
나는 이 재판의 기획자가 외치고, 선언하고, 경고하는 것과 똑같은 것을 외치고, 선언하고, 경고한다.
nullus est reliquus rex, nulla gens, nulla natio quam pertimescatis;
여러분이 두려워할 왕도, 종족도, 민족도 이제 더는 남아있지 않다.
nullum adventicium, nullum extraneum malum est quod insinuare in hanc rem publicam possit.
이 국가로 기어들어올 수 있는 그 어떤 외래의, 외부의 재앙도 존재하지 않는다.
si immortalem hanc civitatem esse voltis, si aeternum hoc imperium, si gloriam sempiternam manere, nobis a nostris cupiditatibus, a turbulentis hominibus atque novarum rerum cupidis, ab intestinis malis, a domesticis consiliis est cavendum.
만약 여러분이 이 국가가 불멸하기를, 이 제국이 영원하기를, 그 영광이 불후하기를 바란다면, 우리는 우리 자신의 욕망으로부터, 불온한 자들과 혁명을 갈망하는 자들로부터, 내부의 재앙으로부터, 그리고 국내의 음모로부터 스스로를 지켜야 한다.
§34hisce autem malis magnum praesidium vobis maiores vestri reliquerunt, vocem illam consulis: 'qui rem publicam salvam esse vellent. ' huic voci favete, Quirites, neque vestro iudicio abstuleritis mihi neque eripueritis rei publicae spem libertatis, spem salutis, spem dignitatis.
그러나 이러한 재앙들에 맞서 여러분의 선조들은 위대한 방벽을, 저 집정관의 목소리를 남겨주었다. "국가의 안전을 바라는 자들은 [나를 따르라]." 시민들이여, 이 목소리를 지지하라. 그리고 여러분의 판결로 내게서 희망을 빼앗아 가지 말고, 국가로부터 자유의 희망, 안전의 희망, 존엄의 희망을 가로채지 말라.
§35quid facerem, si T. Labienus caedem civium fecisset ut L. Saturninus, si carcerem refregisset, si Capitolium cum armatis occupavisset? facerem idem quod C. Marius fecit, ad senatum referrem, vos ad rem publicam defendendam cohortarer, armatus ipse vobiscum armato obsisterem.
만약 티투스 라비에누스가 루키우스 사투르니누스처럼 시민의 학살을 저질렀다면, 만약 그가 감옥을 부수고 열었다면, 만약 그가 무장한 자들과 함께 카피톨리움을 점거했다면, 나는 어떻게 했겠는가? 나는 가이우스 마리우스가 했던 것과 똑같이 했을 것이다. 원로원에 자문하고, 국가를 수호하도록 여러분을 고무하며, 나 자신도 무장하여 무장한 그에게 맞섰을 것이다.
nunc quoniam armorum suspicio nulla est, tela non video, non vis, non caedes, non Capitoli atque arcis obsessio est, sed accusatio perniciosa, iudicium acerbum, res tota a tribuno pl. suscepta contra rem publicam, non vos ad arma vocandos esse, verum ad suffragia cohortandos contra oppugnationem vestrae maiestatis putavi.
이제는 무기의 혐의가 전혀 없고, 무기가 보이지 않으며, 폭력도 학살도 카피톨리움과 요새의 포위도 존재하지 않고, 오직 파멸적인 고발과 가혹한 재판, 그리고 호민관에 의해 국가에 대항하여 야기된 일의 전부만 있으므로, 나는 여러분을 무기로 부를 것이 아니라 여러분의 존엄에 대한 공격에 맞서 표를 행사하도록 권고해야 한다고 생각했다.
itaque nunc vos omnis oro atque obtestor hortorque.
그러므로 이제 나는 여러분 모두에게 간청하고, 호소하며, 권고한다.
non ita mos est, consulem es * * *
집정관이 * * * 하는 것은 이 나라의 관습이 아니다.
§36* * * timet;
* * * 두려워하고 있다.
qui hasce ore adverso pro re publica cicatrices ac notas virtutis accepit, is ne quod accipiat famae volnus perhorrescit;
국가를 위해 적과 마주하여 얼굴에 이러한 흉터와 미덕의 흔적을 입은 자가, 자신의 명성에 어떠한 상처라도 입을까 극도로 두려워하고 있다.
quem numquam incursiones hostium loco movere potuerunt, is nunc impetum civium, cui necessario cedendum est, perhorrescit.
적의 침입조차 결코 제자리에서 움직이게 할 수 없었던 그가, 이제는 반드시 굴복해야만 하는 시민들의 습격을 극도로 두려워하고 있다.
§37Neque a vobis iam bene vivendi sed honeste moriendi facultatem petit, neque tam ut domo sua fruatur quam ne patrio sepulcro privetur laborat.
그는 이제 여러분에게 잘 살 기회가 아니라 명예롭게 죽을 기회를 청하고 있으며, 자신의 집을 누리기 위함보다는 조상의 무덤을 빼앗기지 않기 위해 애쓰고 있다.
nihil aliud iam vos orat atque obsecrat nisi uti ne se legitimo funere et domestica morte privetis, ut eum qui pro patria nullum umquam mortis periculum fugit in patria mori patiamini.
그는 이제 여러분에게 합법적인 장례와 집에서의 죽음을 빼앗지 말아 달라는 것, 그리하여 조국을 위해 그 어떤 죽음의 위험도 결코 피하지 않았던 그가 조국에서 죽을 수 있게 허락해 달라는 것 외에는 아무것도 청하고 호소하지 않는다.
§38dixi ad id tempus quod mihi a tribuno pl. praestitutum est;
나는 호민관이 내게 미리 정해준 시간까지 연설을 마쳤다.
a vobis peto quaesoque ut hanc meam defensionem pro amici periculo fidelem, pro rei publicae salute consularem putetis.
여러분에게 청하고 애원하건대, 나의 이 변론이 친구의 위험에 대해서는 성실한 것이요, 국가의 안전에 대해서는 집정관다운 것으로 여겨주기를 바란다.
§38bet cum universo populo Romano, tum vero equestri ordini longe carissimus.
그리고 로마 민중 전체는 물론이고, 특히나 승마 계급에게 단연 가장 사랑받는 인물이다.