§4.35.1εἰς τὴν οἰκείαν, οἱ δʼ ἐξ ἀρχῆς αἴτιοι γεγονότες τῆς κινήσεως, οὐδαμῶς εἶξαι δυνάμενοι τοῖς παροῦσιν, αὖτις ἐπεβάλοντο πρᾶγμα ποιεῖν πάντων ἀσεβέστατον, φθείραντές τινας τῶν νέων. §4.35.2κατὰ γάρ τινα θυσίαν πάτριον ἔδει τοὺς μὲν ἐν ταῖς ἡλικίαις μετὰ τῶν ὅπλων πομπεύειν ἐπὶ τὸν τῆς Ἀθηνᾶς τῆς Χαλκιοίκου νεών, τοὺς δʼ ἐφόρους συντελεῖν τὰ περὶ τὴν θυσίαν, αὐτοῦ περὶ τὸ τέμενος διατρίβοντας. §4.35.3ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῶν πομπευόντων ἐν τοῖς ὅπλοις τινὲς νεανίσκων ἄφνω προσπεσόντες θύουσι τοῖς ἐφόροις ἀπέσφαξαν αὐτούς.
귀국했다. 그러나 처음부터 선동의 원인이 되었던 자들은 현재의 상황에 도저히 굴복할 수 없었기에, 다시 한번 가장 불경한 일을 꾸며 젊은이들 중 일부를 포섭하였다. 조상 대대로 내려오는 어떤 제사에서, 군 복무 연령의 청년들은 무장을 하고 '청동의 집'의 아테나 신전으로 행진해야 했고, 에포로이(감독관들)는 신역 주변에 머무르며 제사에 관한 임무를 수행하게 되어 있었기 때문이다. 이때 무장을 하고 행진하던 젊은이들 중 몇 명이 갑자기 제사를 지내고 있던 에포로이들에게 달려들어 그들을 학살했다.
καίτοι πᾶσι τοῖς καταφυγοῦσι τὴν ἀσφάλειαν παρεσκεύαζε τὸ ἱερόν, κἂν θανάτου τις ᾖ κατακεκριμένος· §4.35.4τότε δὲ διὰ τὴν ὠμότητα τῶν τολμώντων εἰς τοῦτʼ ἦλθε καταφρονήσεως ὥστε περὶ τὸν βωμὸν καὶ τὴν τράπεζαν τῆς θεοῦ κατασφαγῆναι τοὺς ἐφόρους ἅπαντας. §4.35.5ἑξῆς δὲ τούτου τἀκόλουθον τῇ προθέσει ποιοῦντες ἀνεῖλον μὲν τοὺς περὶ Γυρίδαν τῶν γερόντων, ἐφυγάδευσαν δὲ τοὺς ἀντειπόντας τοῖς Αἰτωλοῖς, εἵλοντο δʼ ἐξ αὑτῶν ἐφόρους, συνέθεντο δὲ πρὸς τοὺς Αἰτωλοὺς τὴν συμμαχίαν. §4.35.6ἐποίουν δὲ ταῦτα, καὶ τήν τε πρὸς Ἀχαιοὺς ἀπέχθειαν καὶ τὴν πρὸς Μακεδόνας ἀχαριστίαν καὶ καθόλου τὴν πρὸς πάντας ἀλογίαν ὑπέμενον — οὐχ ἥκιστα δὲ διὰ Κλεομένη καὶ τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὔνοιαν — ἐπελπίζοντες ἀεὶ καὶ προσδοκίαν ἔχοντες τῆς ἐκείνου παρουσίας ἅμα καὶ σωτηρίας. §4.35.7οὕτως οἱ δυνάμενοι τῶν ἀνθρώπων ἐπιδεξίως ὁμιλεῖν τοῖς συμπεριφερομένοις οὐ μόνον παρόντες, ἀλλὰ καὶ μακρὰν ἀφεστῶτες ἐγκαταλείπουσί τινα καὶ λίαν ἰσχυρὰ τῆς πρὸς αὑτοὺς εὐνοίας αἰθύγματα. §4.35.8οἵ γε χωρὶς τῶν ἄλλων καὶ τότε, πολιτευόμενοι κατὰ τὰ πάτρια σχεδὸν ἤδη τρεῖς ἐνιαυτοὺς μετὰ τὴν Κλεομένους ἔκπτωσιν, οὐδʼ ἐπενόησαν οὐδέποτε βασιλεῖς καταστῆσαι τῆς Σπάρτης· §4.35.9ἅμα δὲ τῷ τὴν φήμην ἀφικέσθαι περὶ τῆς Κλεομένους τελευτῆς εὐθέως ὥρμησαν ἐπὶ τὸ βασιλεῖς καθιστάναι τά τε πλήθη καὶ τὸ τῶν ἐφόρων ἀρχεῖον. §4.35.10καὶ κατέστησαν οἱ κοινωνοῦντες ἔφοροι τῆς αἱρέσεως τοῖς στασιώταις, οἱ καὶ τὴν πρὸς Αἰτωλοὺς συνθέμενοι συμμαχίαν, ὑπὲρ ὧν τὸν ἄρτι λόγον ἐποιησάμην, τὸν μὲν ἕνα νομίμως καὶ καθηκόντως, Ἀγησίπολιν, ὄντα μὲν παῖδα τὴν ἡλικίαν, υἱὸν δʼ Ἀγησιπόλιδος τοῦ Κλεομβρότου· §4.35.11τὸν δὲ συνέβαινε βεβασιλευκέναι καθʼ οὓς καιροὺς ἐξέπεσε Λεωνίδης ἐκ τῆς ἀρχῆς, διὰ τὸ κατὰ γένος ὑπάρχειν ἔγγιστα τῆς οἰκίας ταύτης. §4.35.12ἐπίτροπον δὲ τοῦ παιδὸς εἵλοντο Κλεομένη, Κλεομβρότου μὲν υἱόν, Ἀγησιπόλιδος δʼ ἀδελφόν. §4.35.13ἀπὸ δὲ τῆς ἑτέρας οἰκίας, ὄντων ἐκ τῆς Ἱππομέδοντος θυγατρὸς Ἀρχιδάμῳ δυεῖν παίδων, ὃς ἦν υἱὸς Εὐδαμίδου, ζῶντος δὲ καὶ Ἱππομέδοντος ἀκμήν, ὃς ἦν υἱὸς Ἀγησιλάου τοῦ Εὐδαμίδου, καὶ ἑτέρων δὲ πλειόνων ἀπὸ τῆς οἰκίας ὑπαρχόντων, ἀπωτέρω μὲν τῶν προειρημένων, προσηκόντων δὲ κατὰ γένος, §4.35.14τούτους μὲν ἅπαντας ὑπερεῖδον, Λυκοῦργον δὲ βασιλέα κατέστησαν, οὗ τῶν προγόνων οὐδεὶς ἐτετεύχει τῆς προσηγορίας·
본래 그 신전은 비록 사형 선고를 받은 자라 할지라도 그곳으로 피신한 모든 이들에게 안전을 보장해 주던 곳이었음에도 불구하고 말이다. 그러나 당시에는 폭거를 저지른 자들의 잔혹함으로 인해, 신성한 성역이 심한 모독을 받아 에포로이 전원이 여신전의 제단과 제물대 주변에서 살해당하는 지경에 이르렀다. 뒤이어 그들은 자신들의 계획에 따라 행동하여, 장로들 중 기리다스 일파를 살해하고 아이톨리아인들에게 반대한 자들을 추방하였으며, 자신들 중에서 에포로이를 선출하고 아이톨리아인들과 동맹을 맺었다. 그들이 이 일을 행하고, 아카이아인들에 대한 적대감과 마케도니아인들에 대한 배은망덕, 그리고 전반적으로 모든 이들에 대한 무도함을 기꺼이 감수한 것은, 특히 클레오메네스와 그에 대한 호의 때문이었으며, 그의 귀환과 동시에 구원을 언제나 고대하고 희망했기 때문이었다. 이와 같이 사람들과 능숙하게 어울릴 수 있는 능력을 가진 이들은, 그 자리에 있을 때뿐만 아니라 멀리 떠나 있을 때조차 자신들을 향한 매우 강한 호의의 불꽃을 남겨두는 법이다. 다른 일은 차치하고라도 그때 그들은 클레오메네스의 추방 이후 거의 3년 동안 조상의 법에 따라 국정을 운영하면서 스파르타에 왕을 옹립할 생각은 전혀 하지 않았었다. 그러나 클레오메네스의 죽음에 관한 소문이 도달하자마자, 민중과 에포로이 관청은 즉시 왕을 옹립하는 쪽으로 나아갔다. 그리고 모반자들과 함께 선출에 가담한 에포로이들, 즉 내가 방금 언급한 아이톨리아인들과 동맹을 맺은 자들은, 한쪽 왕으로 합법적이고 마땅한 절차에 따라 나이는 어렸으나 클레옴브로토스의 아들 아게시폴리스의 아들인 아게시폴리스를 옹립하였다. 이 아게시폴리스는 레오니다스가 관직에서 축출되었던 시기에 이 가문에 혈통상 가장 가까웠기 때문에 왕위에 올랐던 인물이다. 그리고 그들은 그 어린아이의 후견인으로 클레옴브로토스의 아들이자 아게시폴리스의 형제인 클레오메네스를 선출했다. 반면 다른 가문에서는 에우다미다스의 아들인 아르키다모스가 히포메돈의 딸과의 사이에서 낳은 두 아이가 있었고, 에우다미다스의 아들 아게실라오스의 아들인 히포메돈 자신도 아직 살아 있었으며, 그 가문에는 앞서 언급한 이들보다 멀기는 하지만 혈통상 관계가 있는 다른 이들도 여럿 있었음에도 불구하고, 그들은 이 모든 이들을 무시하고, 선조들 중 누구도 왕의 칭호를 얻지 못했던 리쿠르고스를 왕으로 옹립했다.
ὃς δοὺς ἑκάστῳ τῶν ἐφόρων τάλαντον Ἡρακλέους ἀπόγονος καὶ βασιλεὺς ἐγεγόνει τῆς Σπάρτης. §4.35.15οὕτως εὔωνα πανταχῇ τὰ καλὰ γέγονε.
그는 에포로이들 각자에게 1탈란톤을 줌으로써 헤라클레스의 후손이자 스파르타의 왕이 되었다. 이처럼 고귀한 것들이 어디서나 헐값에 팔리게 되었다.
τοιγαροῦν οὐ παῖδες παίδων, ἀλλʼ αὐτοὶ πρῶτοι τῆς ἀνοίας ἀπέτισαν τοὺς μισθοὺς οἱ καταστήσαντες.
그리하여 그들의 자손들이 아니라, 그를 옹립한 장본인들이 자신들의 어리석음에 대한 대가를 가장 먼저 치르게 되었다.