§4Μάλιστ’ οὖν ἐπαινῶ γυμνάσιον, ὃ καὶ σώματος ὑγίειαν ἱκανὸν ἐκπορίζειν καὶ μερῶν εὐαρμοστίαν καὶ ψυχῆς ἀρετήν, ἃ πάντα τῷ διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας ὑπάρχει.
그러므로 나는 무엇보다도 신체의 건강과 여러 부위의 조화, 그리고 영혼의 덕을 제공하기에 충분한 운동을 찬양하는데, 이 모든 것은 소구 운동에 갖추어져 있다.
καὶ γὰρ ψυχὴν εἰς πάντα δυνατὸν ὠφελεῖν καὶ τοῦ σώματος τὰ μέρη δι’ ἴσου πάντα γυμνάζει, ὃ καὶ μάλιστα εἰς ὑγίειαν συμφέρει καὶ συμμετρίαν ἕξεως ἐργάζεται, μήτ’ ἄμετρον πολυσαρκίαν, μήθ’ ὑπερβάλλουσαν ἰσχνότητα φέρον, ἀλλ’ εἴς τε τὰς ἰσχύος δεομένας πράξεις ἱκανόν, καὶ ὅσαι τάχους χρῄζουσιν, ἐπιτήδειον.
왜냐하면 그것은 영혼을 모든 면에서 이롭게 할 수 있으며, 신체의 모든 부위를 균등하게 단련하기 때문이다. 이것은 건강에 가장 크게 기여하고 체질의 균형을 만들어 내며, 과도한 비만도 극단적인 여위기도 초래하지 않고, 근력을 요하는 동작에 충분하며 속도를 필요로 하는 동작에도 적합하다.
οὕτω μὲν οὖν, ὅσον ὲν αὐτῷ σφοδρότατον, οὐδενὸς τῶν πάντων κατ’ οὐδὲν ἀπολείπεται.
이와 같이 그것의 가장 격렬한 형태에 관한 한, 그것은 다른 모든 운동에 어떤 점에서도 뒤지지 않는다.
τὸ δὲ πρᾳότατον ἴδωμεν αὖθις·
다음으로 그 가장 완만한 형태를 살펴보자.
ἔστι γὰρ ὅτε καὶ τούτου δεόμεθα διά θ’ ἡλικίαν ἢ μηδέπω φέρειν ἰσχυροὺς πόνους ἢ μηκέτι δυναμένην, καὶ κάματον ἐπανεῖναι βουληθέντες ἢ ἐκ νόσου ἀνακομιζόμενοι.
왜냐하면 연령 때문에, 아직 격렬한 노고를 견디지 못하거나 혹은 이제 견딜 능력이 없어서 이것을 필요로 할 때가 있기 때문이며, 또한 피로를 풀기를 원하거나 질병에서 회복 중일 때에도 그러하기 때문이다.
δοκεῖ δέ μοι κἀν τούτῳ πλέον ἔχειν ἑτέρου παντός·
이 점에서도 그것은 다른 모든 운동에 비해 우위를 점하고 있다고 나에게 생각된다.
οὐδὲν γὰρ οὕτω πρᾷον, εἰ πρᾴως αὐτὸ μεταχειρίζοιο.
왜냐하면 온화하게 이것을 행한다면 이것만큼 온화한 것은 없기 때문이다.
δεῖ δὲ μέσως μὲν ἔχοντα μηδὲ συμμέτρου ἀποστάντα, τὰ μὲν ἠρέμα προβαίνειν, τὰ δὲ κατὰ χώραν μένειν, μὴ πολλὰ διαγυμνασάμενον, ἐπὶ τῷδε τρίψεσι μαλακαῖς δι’ ἐλαίου καὶ λουτροῖς θερμοῖς χρῆσθαι.
그리고 중용을 유지하며 적절한 정도를 벗어나지 않는 사람은, 어느 정도는 조용히 나아가고 어느 정도는 그 자리에 머물며, 너무 많이 단련하지 않고, 그 위에 오일로 부드럽게 마찰하고 온욕을 사용해야 한다.
τοῦτο μὲν ἁπάντων ἐστὶ πρᾳότατον, ὥστε καὶ ἀναπαύσασθαι δεομένῳ συμφορώτατον εἶναι καὶ ἄρρωστον δύναμιν ἀναλαβεῖν δυνατώτατον καὶ γέροντι καὶ παιδὶ συμφορώτατον.
이것이야말로 모든 것 중에서 가장 완만한 운동이며, 따라서 휴식을 필요로 하는 사람에게 가장 유익하고, 쇠약해진 힘을 회복하는 데 가장 효과적이며, 노인과 어린아이에게도 가장 유익하다.
ὅσα δὲ τούτου μὲν ἰσχυρότερα, τοῦ δ’ ἄκρως σφοδροῦ πρᾳότερα διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας ἐνεργεῖται.
이것보다 더 격렬하면서 극도로 격렬한 것보다는 완만한 모든 중간 정도가 소구를 통해 행해진다.
χρὴ καὶ ταῦτα γιγνώσκειν, ὅστις γ’ ὀρθῶς βούλεται διὰ παντὸς αὐτὰ μεταχειρίζεσθαι.
시종일관 이것을 올바르게 다루고자 하는 사람은 이것들도 알고 있어야 한다.
καὶ γὰρ εἴ ποτε δι’ ἀναγκαῖον ἔργον, οἷον τὰ πολλὰ πολλάκις ἡμᾶς καταλαμβάνει, πονήσειας ἀμέτρως ἢ τοῖς ἄνω μέρεσιν ἢ τοῖς κάτω πᾶσιν, ἢ χερσὶ μόναις ἢ ποσίν, ἔνεστί σοι διὰ τοῦδε τοῦ γυμνασίου τὰ μὲν ἀναπαῦσαι τὰ πρότερον κεκμηκότα, τὰ δ’ εἰς τὴν ἴσην ἐκείνοις κίνησιν καταστῆσαι τὰ πρότερον ἀργὰ παντελῶς μεμενηκότα.
왜냐하면 만일 때때로 우리에게 종종 일어나는 불가피한 일로 인해, 상반신 전체나 하반신 전체, 혹은 손만 또는 발만 불균형하게 단련하게 되었을 때에도, 이 운동을 통해 이전에 피로했던 부위는 쉬게 하는 한편, 이전에는 완전히 놀고 있던 부위를 그것들과 동일한 움직임으로 이끌어 가는 것이 당신에게 가능하기 때문이다.
τὸ μὲν γὰρ ἐκ διαστήματος ἱκανοῦ βαλεῖν εὐτόνως, ἢ οὐδὲν τοῖς σκέλεσιν ἢ παντάπασιν ὀλίγον χρώμενον, ἀναπαύει μὲν τὰ κάτω, τὰ δ’ ἄνω κινεῖ σφοδρότερον.
왜냐하면 충분한 거리에서 다리를 전혀 사용하지 않거나 아주 조금만 사용하여 힘차게 던지는 것은, 하반신은 쉬게 하면서 상반신은 더 격렬하게 움직이게 하기 때문이다.
τὸ δ’ ἐπὶ πλέον διαθέοντα καὶ ὠκέως ἐκ πολλῶν διαστημάτων ὀλιγάκις προσχρῆσθαι τῇ βολῇ τὰ κάτω μᾶλλον διαπονεῖ.
반면에 더 많이 그리고 신속하게 뛰어다니며, 다양한 거리에서 이따금씩만 던지는 것을 가하는 것은 하반신을 더 많이 단련시킨다.
καὶ τὸ μὲν ἠπειγμένον ἐν αὐτῷ καὶ ταχὺ χωρὶς συντονίας ἰσχυρᾶς τὸ πνεῦμα μᾶλλον γυμνάζει, τὸ δ’ εὔτονον, τὸ ἐν ταῖς ἀντιλήψεσι καὶ βολαῖς καὶ λαβαῖς, οὐ μὴν ταχύ γε, τὸ σῶμα μᾶλλον ἐντείνει τε καὶ ῥώννυσιν.
그리고 그 안의 다급하고 빠른 요소는 격렬한 긴장을 동반하지 않는 한 호흡을 더 단련시키지만, 저지나 투구 및 포구에서의 힘찬 요소(단, 빠르지는 않은 것)는 신체를 더 긴장시키고 또한 튼튼하게 한다.
εἰ δ’ εὔτονόν θ’ ἅμα καὶ ἠπειγμένον εἴη, διαπονήσει τοῦτο μεγάλως καὶ τὸ σῶμα καὶ τὸ πνεῦμα καὶ πάντων ἔσται γυμνασίων σφοδρότατον.
만일 힘참과 다급함이 동시에 있다면, 이것은 신체와 호흡 양자를 크게 단련시킬 것이며 모든 운동 중에서 가장 격렬한 것이 될 것이다.
ἐφ’ ὅσον δὲ δεῖ καθ’ ἑκάστην χρείαν ἐπιτείνειν τε καὶ ἀνιέναι, γράψαι μὲν οὐχ οἶόν τε — τὸ γὰρ ἐν ἑκάστῳ ποσὸν ἄρρητον·
하지만 개개의 필요에 따라 어느 정도 긴장시키고 또 이완시켜야 하는지를 기술하는 것은 불가능하다. 왜냐하면 개개의 분량은 말로 표현할 수 없기 때문이다.
— ἐπ’ αὐτῶν δὲ τῶν ἔργων εὑρεῖν τε καὶ διδάξαι δυνατόν, ἐν ᾧ δὴ καὶ μάλιστα τὸ πᾶν κῦρος·
그러나 실제 활동 속에서 그것을 발견하고 가르치는 것은 가능하며, 바로 거기에 모든 결정권이 있다.
οὐδὲ γὰρ ἡ ποιότης ἐστὶ χρήσιμος, εἰ τῷ ποσῷ διαφθείροιτο.
왜냐하면 분량에 의해 손상된다면 성질 역시 유용하지 않기 때문이다.
τούτου μὲν δὴ τῷ παιδοτρίβῃ μετέστω, τῷ μέλλοντι τῶν γυμνασίων ἀφηγεῖσθαι.
이것이야말로 운동을 지도하게 될 체육 교사의 소관이어야 한다.
§5Τὸ δ’ ὑπόλοιπον τοῦ λόγου περαινέσθω.
이제 논의의 남은 부분을 완결 짓도록 하자.
βούλομαι γὰρ ἐφ’ οἷς εἷπον ἀγαθοῖς προσεῖναι τῷδε τῷ γυμνασίῳ, μηδ’ ὡς ἐκτός ἐστι κινδύνων παραλιπεῖν, οἶς τὰ πλεῖστα τῶν ἄλλων περιπίπτει.
나는 지금까지 언급한 장점들에 더하여, 이 운동이 다른 대부분의 운동들이 빠지는 위험으로부터 얼마나 벗어나 있는지를 생략하지 않고 전하고자 하기 때문이다.
δρόμοι μὲν γὰρ ὠκεῖς πολλοὺς ἤδη διέφθειραν, ἀγγεῖον ἐπίκαιρον ῥήξαντες·
왜냐하면 빠른 달리기는 치명적인 혈관을 파열시켜 이미 많은 사람들을 죽음에 이르게 했기 때문이다.
οὕτω δὲ καὶ φωναὶ μεγάλαι θ’ ἅμα καὶ σφοδραὶ καθ’ ἕνα χρόνον ἀθρόως ἐκφωνηθεῖσαι, μεγίστων κακῶν οὐκ ὀλίγοις αἴτιαι γεγένηνται, καὶ ἱππασίαι σύντονοι τῶν τε κατὰ νεφροὺς ἔρρηξάν τι καὶ τῶν κατὰ θώρακα πολλάκις ἔβλαψαν, ἔστι δ’ ὅτε καὶ τοὺς σπερματικοὺς πόρους, ἵνα τὰ τῶν ἵππων ἁμαρτήματα παραλείπω, δι’ οὓς πολλάκις ἐκπεσόντες τῆς ἕδρας οἱ ἱππεῖς παραχρῆμα διεφθάρησαν.
마찬가지로 크고 격렬한 목소리를 한꺼번에 갑자기 내는 것도 적지 않은 사람들에게 가장 큰 재앙의 원인이 되어 왔다. 또한 격렬한 승마는 신장 부근의 무언가를 파열시키고 가슴 부근의 기관들을 종종 상하게 하며, 때로는 정관마저 상하게 하는데, 이는 낙마 사고(이로 인해 기수들이 종종 안장에서 떨어져 즉사하는 일이 있다)는 제쳐 두고서 하는 말이다.
οὕτω δὲ καὶ τὸ ἅλμα πολλοὺς ἔβλαψε καὶ ὁ δίσκος καὶ τὰ διὰ τοῦ κάμπτειν γυμνάσια.
마찬가지로 도약도 많은 사람들을 상하게 했고, 원반던지기와 몸을 굽히는 운동도 그러했다.
τοὺς δ’ ἐκ τῆς παλαίστρας τί δεῖ καὶ λέγειν;
체육관에서 나오는 자들에 대해서는 무슨 말을 더 할 필요가 있겠는가?
ὡς ἅπαντες λελώβηνται τῶν Ὁμηρικῶν Λιτῶν οὐδὲν μεῖον·
그들은 모두 호메로스의 ‘기도의 여신들(리타이)’ 못지않게 불구가 되어 있다.
ὡς γὰρ ἐκεῖνός φησιν ὁ ποιητὴς
χωλαί τε ῥυσαί τε παραβλῶπες τ’ ὀφθαλμώ,
οὕτω τοὺς ἐκ τῆς παλαίστρας ἴδοις ἂν ἢ χωλοὺς ἢ διεστραμμένους ἢ τεθλασμένους ἢ πάντως γέ τι μέρος πεπηρωμένους.
왜냐하면 저 시인이 말하듯이, “절뚝거리고 주름투성이에 사시를 뜨고 있으며,” 그와 같이 체육관에서 나오는 자들은 다리를 절거나 관절이 뒤틀려 있거나 타박상을 입었거나, 혹은 아무튼 신체 어느 부위가 불구가 되어 있는 것을 보게 될 것이기 때문이다.
εἰ δὴ πρὸς οἷς εἷπον ἀγαθοῖς ἔτι καὶ τοῦθ’ ὑπάρχει τοῖς διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας γυμνασίοις, ὡς μηδὲ κινδύνῳ πελάζειν, ἁπάντων ἂν εἴη πρὸς ὠφέλειαν ἄριστα παρεσκευασμένα.
만일 이제껏 언급한 장점들에 더하여, 소구 운동에 위험에 가까이 가지조차 않는다는 점이 한층 더 갖추어져 있다면, 이것은 모든 것 중에서 유익함을 위해 가장 잘 조율되어 있는 셈이 될 것이다.