Humanitext Reader

欧几里得 · 几何原本 §1.prop.19-1.prop.21

大角对大边与三角不等式及内部折线

第 12 段,共 316 段 · 希腊语

内容简介

本章节证明了在三角形中,较大的角所对的边也较大(命题19),任何两边相加都大于其余的一边(命题20),以及从底边两端向三角形内部建设的两条直线虽然小于其余两边之和,但所夹的角更大(命题21)。

§1.prop.19παντὸς τριγώνου ὑπὸ τὴν μείζονα γωνίαν ἡ μείζων πλευρὰ ὑποτείνει.
在任何三角形中,较大的角所对的边也较大。
ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ μείζονα ἔχον τὴν ὑπὸ ΑΒΓ γωνίαν τῆς ὑπὸ ΒΓΑ· λέγω, ὅτι καὶ πλευρὰ ἡ ΑΓ πλευρᾶς τῆς ΑΒ μείζων ἐστίν.
设ABC为角ABC大于BCA的三角形;我说,边AC也大于边AB。
εἰ γὰρ μή, ἤτοι ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΑΒ ἢ ἐλάσσων·
因为,如果不是这样,AC或者等于AB,或者小于[AB]。
ἴση μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ἡ ΑΓ τῇ ΑΒ· ἴση γὰρ ἂν ἦν καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΑΓΒ· οὐκ ἔστι δέ·
现在,AC并不等于AB;因为[如果相等],角ABC也就会等于角ACB;但事实并非如此;因此AC不等于AB。
οὐκ ἄρα ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΑΒ. οὐδὲ μὴν ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΑΒ· ἐλάσσων γὰρ ἂν ἦν καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ τῆς ὑπὸ ΑΓΒ· οὐκ ἔστι δέ·
AC也决不小于AB;因为[如果小于],角ABC也就会小于角ACB;但事实并非如此;因此AC不小于AB。
οὐκ ἄρα ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΑΒ. ἐδείχθη δέ, ὅτι οὐδὲ ἴση ἐστίν.
而它已被证明也不相等。
μείζων ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΑΒ. παντὸς ἄρα τριγώνου ὑπὸ τὴν μείζονα γωνίαν ἡ μείζων πλευρὰ ὑποτείνει·
因此, AC大于AB。 因此,在任何三角形中,较大的角所对的边也较大。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
——这就是所要证明的。
§1.prop.20παντὸς τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι.
在任何三角形中,任何两边相加都大于其余的一边。
ἔστω γὰρ τρίγωνον τὸ ΑΒΓ· λέγω, ὅτι τοῦ ΑΒΓ τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι, αἱ μὲν ΒΑ, ΑΓ τῆς ΒΓ, αἱ δὲ ΑΒ, ΒΓ τῆς ΑΓ, αἱ δὲ ΒΓ, ΓΑ τῆς ΑΒ. διήχθω γὰρ ἡ ΒΑ ἐπὶ τὸ Δ σημεῖον, καὶ κείσθω τῇ ΓΑ ἴση ἡ ΑΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΓ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΔΑ τῇ ΑΓ, ἴση ἐστὶ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΔΓ τῇ ὑπὸ ΑΓΔ· μείζων ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΓΔ τῆς ὑπὸ ΑΔΓ·
因为,设ABC为三角形;我说,在三角形ABC中,任何两边相加都大于其余的一边,即BA、AC大于BC,AB、BC大于AC,且BC、CA大于AB。 因为,设BA被延长到点D,且设等于CA的AD被放置,并连接DC。 因此,既然DA等于AC,角ADC也等于角ACD;因此,角BCD大于角ADC。
καὶ ἐπεὶ τρίγωνόν ἐστι τὸ ΔΓΒ μείζονα ἔχον τὴν ὑπὸ ΒΓΔ γωνίαν τῆς ὑπὸ ΒΔΓ, ὑπὸ δὲ τὴν μείζονα γωνίαν ἡ μείζων πλευρὰ ὑποτείνει, ἡ ΔΒ ἄρα τῆς ΒΓ ἐστι μείζων.
且既然DCB是一个三角形,它所持有的角BCD 大于角BDC,而较大的角所对的边也较大,因此DB大于BC。
ἴση δὲ ἡ ΔΑ τῇ ΑΓ· μείζονες ἄρα αἱ ΒΑ, ΑΓ τῆς ΒΓ·
然而DA等于AC;因此,BA、AC大于BC。
ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ αἱ μὲν ΑΒ, ΒΓ τῆς ΓΑ μείζονές εἰσιν, αἱ δὲ ΒΓ, ΓΑ τῆς ΑΒ. παντὸς ἄρα τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι·
类似地,我们也可以证明AB、BC大于CA,而BC、CA大于AB。 因此,在任何三角形中,任何两边相加都大于其余的一边。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
——这就是所要证明的。
§1.prop.21ἐὰν τριγώνου ἐπὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν ἀπὸ τῶν περάτων δύο εὐθεῖαι ἐντὸς συσταθῶσιν, αἱ συσταθεῖσαι τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν ἐλάττονες μὲν ἔσονται, μείζονα δὲ γωνίαν περιέξουσιν.
如果在一个三角形的一边上,从其两端在三角形内建设两条直线,这些建设出来的直线将小于三角形的其余两边,但将包围一个较大的角。
τριγώνου γὰρ τοῦ ΑΒΓ ἐπὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν τῆς ΒΓ ἀπὸ τῶν περάτων τῶν Β, Γ δύο εὐθεῖαι ἐντὸς συνεστάτωσαν αἱ ΒΔ, ΔΓ· λέγω, ὅτι αἱ ΒΔ, ΔΓ τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν τῶν ΒΑ, ΑΓ ἐλάσσονες μέν εἰσιν, μείζονα δὲ γωνίαν περιέχουσι τὴν ὑπὸ ΒΔΓ τῆς ὑπὸ ΒΑΓ. διήχθω γὰρ ἡ ΒΔ ἐπὶ τὸ Ε. καὶ ἐπεὶ παντὸς τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσιν, τοῦ ΑΒΕ ἄρα τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ αἱ ΑΒ, ΑΕ τῆς ΒΕ μείζονές εἰσιν·
因为,在三角形ABC的一边BC上,从两端B、C,设在三角形内建设两条直线BD、DC;我说,BD、DC小于三角形的其余两边BA、AC,但包围着一个较大的角,即BDC 大于BAC。 因为,设BD被延长到E。 且既然在任何三角形中,两边都大于其余的一边,因此在三角形ABE中,两边AB、AE大于BE。
κοινὴ προσκείσθω ἡ ΕΓ· αἱ ἄρα ΒΑ, ΑΓ τῶν ΒΕ, ΕΓ μείζονές εἰσιν.
让公共的EC被加上;因此,BA、AC大于BE、EC。
πάλιν, ἐπεὶ τοῦ ΓΕΔ τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ αἱ ΓΕ, ΕΔ τῆς ΓΔ μείζονές εἰσιν, κοινὴ προσκείσθω ἡ ΔΒ· αἱ ΓΕ, ΕΒ ἄρα τῶν ΓΔ, ΔΒ μείζονές εἰσιν.
再次,既然在三角形CED中,两边CE、ED大于CD,让公共的DB被加上;因此,CE、EB大于CD、DB。
ἀλλὰ τῶν ΒΕ, ΕΓ μείζονες ἐδείχθησαν αἱ ΒΑ, ΑΓ· πολλῷ ἄρα αἱ ΒΑ, ΑΓ τῶν ΒΔ, ΔΓ μείζονές εἰσιν.
然而已证明BA、AC大于BE、EC;因此,BA、AC远大于BD、DC。
πάλιν, ἐπεὶ παντὸς τριγώνου ἡ ἐκτὸς γωνία τῆς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον μείζων ἐστίν, τοῦ ΓΔΕ ἄρα τριγώνου ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΒΔΓ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΓΕΔ. διὰ ταὐτὰ τοίνυν καὶ τοῦ ΑΒΕ τριγώνου ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΓΕΒ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΒΑΓ. ἀλλὰ τῆς ὑπὸ ΓΕΒ μείζων ἐδείχθη ἡ ὑπὸ ΒΔΓ· πολλῷ ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΔΓ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΒΑΓ. ἐὰν ἄρα τριγώνου ἐπὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν ἀπὸ τῶν περάτων δύο εὐθεῖαι ἐντὸς συσταθῶσιν, αἱ συσταθεῖσαι τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν ἐλάττονες μέν εἰσιν, μείζονα δὲ γωνίαν περιέχουσιν·
再次,既然在任何三角形中,外角大于内对角,因此在三角形CDE中,外角BDC大于角CED。 因此基于同样的理由,在三角形ABE中,外角CEB也大于角BAC。 然而已证明BDC大于CEB;因此, BDC远大于BAC。 如果因此在一个三角形的一边上,从其两端在三角形内建设两条直线,这些建设出来的直线将小于三角形的其余两边,但将包围一个较大的角。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
——这就是所要证明的。

词汇与语法注释

  1. §1.prop.19ἴση γὰρ ἂν ἦν καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΑΓΒ — 语气词 `ἄν` 与直陈语气未完成过去时 `ἦν` 结合,构成反事实条件句的主句(“因为角ABC也就会等于角ACB”)。由于该结论与事实不符,从而通过反证法否定了“AC等于AB”的假设。
  2. §1.prop.20πάντῃ μεταλαμβανόμεναι — 动词 `μεταλαμβάνω`(轮流选取、交换)的现在被动分词(阴性复数主格),与主语 `αἱ δύο πλευραὶ`(两边)一致。此处作状语,表示“以任何方式交替组合”或“任意两边相加”。
  3. §1.prop.21ἐὰν τριγώνου ἐπὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν ἀπὸ τῶν περάτων δύο εὐθεῖαι ἐντὸς συσταθῶσιν — 由 `ἐὰν` 与动词 `συνίστημι` 的第三人称复数不定过去时被动虚拟语气 `συσταθῶσιν` 引导的条件从句。由于主句谓语动词为将来时(`ἔσονται` 和 `περιέξουσιν`),这构成了一个对未来或一般情况的假设句结构。
  4. §1.prop.21τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν ἐλάττονες — 比较级形容词 `ἐλάττονες`(以及后文的 `μείζονα`)支配比较属格 `τῶν λοιπῶν ... πλευρῶν`(“小于其余两边”)。其中 `τοῦ τριγώνου` 是修饰 `πλευρῶν` 的所有格属格(“三角形的”)。

引用这一段

欧几里得, 几何原本 §1.prop.19-1.prop.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg1799.tlg001.humanitext-grc2:1.prop.19-1.prop.21

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。