Humanitext Reader

欧几里得 · 几何原本 §1.prop.14-1.prop.15

成一直线的条件与对顶角相等

第 10 段,共 316 段 · 希腊语

内容简介

在命题14中证明了若两个相邻角之和等于两个直角,则它们的外侧两边在同一直线上;在命题15中证明了两条直线相交时其对顶角相等。

§1.prop.14ἐὰν πρός τινι εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ δύο εὐθεῖαι μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιῶσιν, ἐπʼ εὐθείας ἔσονται ἀλλήλαις αἱ εὐθεῖαι.
若在任意直线上且在其上的一点,不在同一侧的两条直线作出的相邻角等于两个直角,则这两条直线彼此在同一直线上。
πρὸς γάρ τινι εὐθείᾳ τῇ ΑΒ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Β δύο εὐθεῖαι αἱ ΒΓ, ΒΔ μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΒΓ, ΑΒΔ δύο ὀρθαῖς ἴσας ποιείτωσαν·
因为,在某条直线AB上且在其上的点B,设不在同一侧的两条直线BC、BD作出的相邻角ABC、ABD等于两个直角;我说,BD与 CB在同一直线上。
λέγω, ὅτι ἐπʼ εὐθείας ἐστὶ τῇ ΓΒ ἡ ΒΔ. εἰ γὰρ μή ἐστι τῇ ΒΓ ἐπʼ εὐθείας ἡ ΒΔ, ἔστω τῇ ΓΒ ἐπʼ εὐθείας ἡ ΒΕ. ἐπεὶ οὖν εὐθεῖα ἡ ΑΒ ἐπʼ εὐθεῖαν τὴν ΓΒΕ ἐφέστηκεν, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΒΓ, ΑΒΕ γωνίαι δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν·
因为,若BD与BC不在同一直线上,设BE与CB在同一直线上。
εἰσὶ δὲ καὶ αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΑΒΔ δύο ὀρθαῖς ἴσαι· αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΕ ταῖς ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ ἴσαι εἰσίν.
因此,既然直线AB立在直线CBE上,则角ABC、ABE等于两个直角;而角ABC、ABD也等于两个直角;因此,角CBA、ABE等于角CBA、ABD。
κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ ὑπὸ ΓΒΑ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΕ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΑΒΔ ἐστιν ἴση, ἡ ἐλάσσων τῇ μείζονι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον.
让公共的角CBA被减去;因此,余下的角ABE等于余下的角ABD,即较小的等于较大的;这是不可能的。
οὐκ ἄρα ἐπʼ εὐθείας ἐστὶν ἡ ΒΕ τῇ ΓΒ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδὲ ἄλλη τις πλὴν τῆς ΒΔ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΒ τῇ ΒΔ. ἐὰν ἄρα πρός τινι εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ δύο εὐθεῖαι μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιῶσιν, ἐπʼ εὐθείας ἔσονται ἀλλήλαις αἱ εὐθεῖαι·
因此, BE与CB不在同一直线上。 同样地,我们也可以证明,除了BD之外没有其他任何直线[在同一直线上];因此,CB与BD在同一直线上。 因此,若在任意直线上且在其上的一点,不在同一侧的两条直线作出的相邻角等于两个直角,则这两条直线彼此在同一直线上。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
——这就是所要证明的。
§1.prop.15ἐὰν δύο εὐθεῖαι τέμνωσιν ἀλλήλας, τὰς κατὰ κορυφὴν γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιοῦσιν.
若两条直线彼此相交,则它们作出的对顶角彼此相等。
δύο γὰρ εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΓΔ τεμνέτωσαν ἀλλήλας κατὰ τὸ Ε σημεῖον· λέγω, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΑΕΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΒ, ἡ δὲ ὑπὸ ΓΕΒ τῇ ὑπὸ ΑΕΔ. ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖα ἡ ΑΕ ἐπʼ εὐθεῖαν τὴν ΓΔ ἐφέστηκε γωνίας ποιοῦσα τὰς ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν.
因为,设两条直线AB、CD相交于点E;我说,角AEC等于角DEB,且角CEB等于角AED。 因为,既然直线AE立在直线CD上,作出角CEA、AED,则角CEA、AED等于两个直角。
πάλιν, ἐπεὶ εὐθεῖα ἡ ΔΕ ἐπʼ εὐθεῖαν τὴν ΑΒ ἐφέστηκε γωνίας ποιοῦσα τὰς ὑπὸ ΑΕΔ, ΔΕΒ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΕΔ, ΔΕΒ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν.
同样地,既然直线DE立在直线AB上,作出角AED、DEB,则角AED、DEB等于两个直角。
ἐδείχθησαν δὲ καὶ αἱ ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι· αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ ταῖς ὑπὸ ΑΕΔ, ΔΕΒ ἴσαι εἰσίν.
而角CEA、AED也被证明等于两个直角;因此,角CEA、 AED等于角AED、DEB。
κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ ὑπὸ ΑΕΔ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΕΑ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΒΕΔ ἴση ἐστίν·
让公共的角AED被减去;因此,余下的角CEA等于余下的角BED。
ὁμοίως δὴ δειχθήσεται, ὅτι καὶ αἱ ὑπὸ ΓΕΒ, ΔΕΑ ἴσαι εἰσίν.
同样地,也可以证明角CEB、DEA也是相等的。
ἐὰν ἄρα δύο εὐθεῖαι τέμνωσιν ἀλλήλας, τὰς κατὰ κορυφὴν γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιοῦσιν·
因此,若两条直线彼此相交,则它们作出的对顶角彼此相等。
ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
——这就是所要证明的。

词汇与语法注释

  1. 1.prop.14ἐπʼ εὐθείας ἔσονται ἀλλήλαις — 在短语 ἐπʼ εὐθείας ἔσονται ἀλλήλαις αἱ εὐθεῖαι 中,与格 ἀλλήλαις(“彼此”)源自惯用结构 ἐπʼ εὐθείας εἶναί τινι(“与某物在同一直线上”),表示两条直线彼此相接并形成一条连续的直线。
  2. 1.prop.14ἡ ἐλάσσων τῇ μείζονι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. — 这是一个省略句,省略了表示相等的述语 ἴση ἐστίν(“等于”),意为“较小的角[等于]较大的角,这是不可能的”。此处的荒谬性(反证法)源于违背了公理5(“整体大于部分”)。
  3. 1.prop.15τὰς κατὰ κορυφὴν γωνίας — 几何学专业术语,字面意思是“对应顶点的角”,即“对顶角”。介词短语 κατὰ κορυφήν 在此处作定语修饰名词 γωνίας。

引用这一段

欧几里得, 几何原本 §1.prop.14-1.prop.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg1799.tlg001.humanitext-grc2:1.prop.14-1.prop.15

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。