- 底本
- Ausonius, Decimus Magnus. Ausonius, Volume 1. Evelyn-White, Hugh G. (Hugh Gerard), editor. London, Cambridge, MA: William Heinemann, Ltd.; Harvard University Press, 1919.
- 翻译
- AI 生成(gemini-3.5-flash) — 机器翻译,可能包含错误
- 语言
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:stoa0045.stoa018.humanitext-lat2:80-155
- 输出
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
梭伦讲述了他与克罗伊索斯国王关于必须注视生命终点的著名对话,随后奇伦和克莱奥布卢斯依次登台,分别阐述了关于自省和中庸的警句。
ut in orbe tereti nominum sertum inderet,1
仿佛是在圆环中编入名字的花冠,
ne primus esset, ne vel imus quispiam.
免得任何人成为第一,或成为最末。
eorum e medio prodeo gyro Solon,
我,梭伦,从他们的圆环中央走出来,
ut, quod dixisse Croeso regi existimor,
为的是,我被认为对克罗伊索斯国王说过的话,
id omnis hominum secta sibi dictum putet.
每一个人类群体都认为是对他们自己说的。
Graece coactum est ὅρα τέλος μακροῦ βίου,
希腊语中被精炼为“注意漫长人生的终点”,
quod longius fit, si Latine dixeris:
若用拉丁语说则会变得更长:
spectare vitae iubeo cunctos terminum.
“我命令所有人注视生命的终点。”
proinde miseros aut beatos dicere
因此,避免称人们为不幸或幸福,
evita, quod sunt semper ancipiti in statu.
因为他们总是处于不稳定的状态。
id adeo sic est. si queam, paucis loquar.
事实确是如此。如果可以,我将用寥寥数语来说。
Rex an tyrannus Lydiae, Croesus, fuit
吕底亚的国王或僭主克罗伊索斯,曾是
his in beatis, dives insanum in modum,
这些幸福者中的一员,富有到了疯狂的地步,
lateribus aureis templa qui divis dabat,
他曾用金砖为神明建造神殿,
is me evocavit. venio dicto oboediens,
他召见了我。我顺从他的话而来,
meliore ut uti rege possint Lydii.
为的是吕底亚人能拥有一位更好的国王。
rogat, beatum prodam, si quem noverim.
他请求我指明一位幸福的人,如果我认识这样的人。
Tellena dico civem non ignobilem:
我提到了泰勒斯,一位并非默默无闻的公民:
pro patria pugnans iste vitam obiecerat.
他曾为祖国战斗而献出了生命。
despexit, alium quaerit, inveni Aglaum:
他轻视此人,又寻找另一人;我找到了阿格劳斯:
fines agelli proprii is numquam excesserat.
他从未跨越过自己那块小田地的边界。
at ille ridens: “Quo dein me ponis loco,
而他笑着说:“那么你把我放在什么位置,
beatus orbe toto qui solus vocor?”
我这被全天下公认为唯一幸福的人?”
Spectandum dico terminum vitae prius:
我说必须先注视生命的终点:
tum iudicandum, si manet felicitas.
然后再评判幸福是否能持久。
dictum moleste Croesus accepit: ego
克罗伊索斯不快地接受了这话;我
relinquo regem, bellum ille in Persas parat,
离开了国王;他准备对波斯人发动战争,
profectus, victus, vinctus, regi deditus,
出征、战败、被俘、被交给了波斯国王。
stat ille, captans funeris iam instar sui,
他站在那里,已经感受到了自己葬礼般的场景,
qua flamma totum se per ambitum dabat
那里火焰向着四周蔓延,
volvens in altum tumidos aestu globos.
滚滚的热浪卷起高高的烟团。
ac paene sero Croesus ingenti sono,
几乎快要太迟时,克罗伊索斯发出巨大的声音,
O vere vates, inquit, O Solon, Solon
说道:“啊,真正的预言者,”他说道,“啊,梭伦,梭伦!”
clamore magno ter Solonem nuncupat.
他大声呼喊了三声梭伦的名字。
qua voce Cyrus motus, extingui iubet
居鲁士被这声音打动,下令熄灭
gyrum per omnem et destrui ardentem pyram:
四周的火焰并拆毁燃烧的柴堆:
et commodum profusus imber nubibus
恰在此时,云中倾泻下瓢泼大雨,
repressit ignem. Croesus ad regem illico
压制了火势。克罗伊索斯立刻
per militarem ducitur lectam manum:
被一队精选的士兵押送到国王面前:
interrogatur, quem Solonem diceret
他被审问,他所说的梭伦是谁,
et quam ciendi causam haberet nominis?
以及他呼喊这个名字的原因是什么?
seriem per omnem cuncta regi edisserit.
他向国王详细解释了整件事情的来龙去脉。
miseratur ille vimque fortunae videns
居鲁士怜悯他,并看到了命运的力量,
laudat Solonem: Croesum inde in amicis habet
赞美梭伦:从此将克罗伊索斯列为朋友,
vinctumque pedicis aureis secum iubet,
并下令让他虽然戴着金镣铐,也与自己在一起
reliquum quod esset vitae, totum degere.
度过余生的全部时光。
ego duorum regum testimonio
我因两位国王的见证,
laudatus et probatus ambobus fui.
得到了他们两人的赞美和认可。
quodque uni dictum est, quisque sibi dictum putet.
凡是对一个人说的话,让每个人都认为是对自己说的。
Ego iam peregi, qua de causa huc prodii.
我已经完成了我来这里的目的。
venit ecce Chilon. vos valete et plaudite.
看啊,奇伦来了。祝你们安好,并请鼓掌。
LUMBI sedendo,2 oculi spectando dolent,
坐得腰酸,看得眼痛,
manendo Solonem, quoad ad se se recipiat.1
就在等待梭伦退场的时候。
hui, quam pauca, di, locuntur Attici!
哎呀,天哪,雅典人的话是多么少啊!
unam trecentis versibus sententiam
他终于用三百行诗阐述了一个警句,
tandem peregit meque respectans abit.
然后回头看了我一眼,便离去了。
Spartanus ego sum Chilon, qui nunc prodeo.
我是斯巴达人奇伦,现在走上台来。
brevitate nota, qua Lacones utimur,
用我们拉科尼亚人所惯用的著名简洁,
commendo nostrum γνῶθι σεαυτόν, nosce te,
我向你们推荐我们的“认识你自己”,
quod in columna iam tenetur Delphica.
它已经被刻在德尔斐的石柱上。
labor molestus iste fructi est optimi,3
这一辛勤的努力能带来最甜美的果实,
quid ferre possis, quidve non, dinoscere;
去辨别你能承受什么,不能承受什么;
noctu diuque, quae geras, quae gesseris,
没日没夜地探寻你正在做什么,以及你做过什么,
ad usque puncti tenuis instar quaerere.2
甚至达到最细微之点的程度。
officia cuncta, pudor, honor, constantia
所有的职责、羞耻心、荣誉、坚毅
in hoc, et ulla spreta nobis gloria.
都在其中,世俗的荣耀皆被我们轻视。
Dixi: valete memores, plausum non moror.
我说完了:请牢记在心,祝你们安好,我不等待掌声。
CLEOBULUS ego sum, parvae civis insulae,
我是克莱奥布卢斯,一个小岛的公民,
magnae sed auctor, qua cluo, sententiae:
但我因之闻名的大警句的作者:
ἄριστον μέτρον quem dixisse existimant.
人们认为此人说过了“中庸最善”。
interpretare tu, qui orchestrae proximus
请你来翻译,你这位坐在离乐池最近的
gradibus propinquis in quatuordecim sedes:
靠前台阶上的十四排座位中的人:
ἄριστον μέτρον an sit optimus modus,
“中庸最善”是否就是最好的度,
dic! adnuisti? gratiam habeo, persequar
说吧!你点头了?我感谢你。我将按顺序
per ordinem, iam dixit ex isto loco
继续讲下去,刚才从你的那个位置上,
Afer poeta vester ut ne quid nimis,4 1
你们的那位非洲诗人已经说过了,“凡事勿过度”。
- 80inderet
构成由 ut 引导的虚拟式未完成过去时名词性从句,限定第78行的 suasit(劝告),表示德尔斐神明建议将名字排列在圆环中。
- 131sedendo
动名词(gerund)的夺格,表示原因(“因为坐着”)。并列的 spectando 同样表示因为观看而导致眼睛酸痛的原因。
- 140fructi est optimi
fructi 是第四变格名词 fructus 的古体属格形式,与 est 结合构成性质/价值属格(genitive of quality),意思是“具有产生最完美果实/结果的性质”。
- 155ut ne quid nimis
副词性的 ut(意为“正如……”)直接引导特伦斯喜剧《安德里亚》中的名言 ne quid nimis(凡事勿过度),此处可以理解为省略了诸如 dixerit(说)之类的动词。
翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(1 处,最近 2026-09-22)
- 2026-09-22 AI校阅 — 原文 1 处
