- 底本
- Ausonius, Decimus Magnus. Ausonius, Volume 1. Evelyn-White, Hugh G. (Hugh Gerard), editor. London, Cambridge, MA: William Heinemann, Ltd.; Harvard University Press, 1919.
- 翻译
- AI 生成(gemini-3.5-flash) — 机器翻译,可能包含错误
- 语言
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:stoa0045.stoa018.humanitext-lat2:156-230
- 输出
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
克莱奥布卢斯结束了关于中庸之德的阐述,随后泰勒斯、比阿斯、皮塔科斯和佩里安德相继登台,分别阐释了各自关于担保、人性、时机和深思熟虑的格言并退场。
et noster quidam μηδὲν ἄγαν.2 huc pertinet
而我们的一位诗人也说过“凡事勿过度”。这两者都
uterque sensus, Italus seu Dorius.
关乎这两种意趣,无论是意大利的还是多利斯的。
fandi, tacendi, somni, vigilii is modus,
说话、沉默、睡眠、醒觉,皆有此度,
beneficiorum, gratiarum, iniuriae,
施恩、报恩、侵害,
studii, laborum: vita in omni quidquid est,
钻研、劳作:凡是人生的万事万物,
istum requirit optimae pausae modum.
都需要那最适度节制的度。
Dixi: recedam, sit modus, venit Thales.
我说完了:我将退场,行事须有度,泰勒斯来了。
MILESIUS sum Thales, aquam qui principem
我是米利都的泰勒斯,曾说水是万物创生的
rebus creandis 3 dixi, ut vates Pindarus, 4
本源,正如诗人品达所言;
cuique1 olim iussu Apollinis tripodem aureum 5
曾经,在阿波罗的命令下,渔民们从海中捞出的金三脚炉,
dedere piscatores extractum mari;
被赠予了我;
namque hi iubente Delio me legerant,
因为他们听从德罗斯神的旨意选中了我,
quod ille munus hoc sapienti miserat.
由于神将这份礼物送给“智者”。
ego recusans non recepi et reddidi
我推辞不肯接受,并把它送还,
ferendum ad alios, quos priores crederem.
转交给他人们,那些我认为比我更贤明的人。
dein per omnes septem sapientes viros
随后,在全部七位贤人之间,
missum ac remissum rursus ad me deferunt.
这礼物被推来送去,最终又被送回我这里。
ego receptum consecravi Apollini;
我接受之后,便将它献给阿波罗;
nam si sapientem deligi Phoebus iubet,
因为如果福玻斯要求选出一位智者,
non hominem quemquam, set deum credi decet.
那么不当信任何凡人,而当信神明才是。
Is igitur ego sum. causa set in scaenam fuit
因此,我便是那人。然而,我登上舞台的
mihi prodeundi, quae duobus ante me,
原因,正如在我之前的两位一样,
adsertor ut sententiae fierem meae.
是为了成为我自己格言的代言人。
ea displicebit, non tamen prudentibus,
这格言或许会招致反感,但明智之人不会,
quos docuit usus et peritos reddidit.
因为经验教导了他们,使他们变得老练。
' en ἐγγύα, πάρα δ' ἄτα, graece dicimus:
“看,保证,其旁即是灾祸”,我们在希腊语中这样说:
Latinum est, sponde, noxa set praesto tibi.2
拉丁语则是:“作保吧,但惩罚已等在你面前。”
per mille possem currere exempla, ut probem
我可以列举千百个例子,来证明
praedes vadesque paenitudinis reos.
那些保人与担保人是如何落得悔恨的下场。
sed nolo quemquam nominatim dicere:
但我不想指名道姓地提及任何人:
sibi quisque vestrum dicat et secum putet,
愿你们每个人都对自己诉说,并在心中思索,
spondere quantis damno fuerit et malo.
作保给多少人带来了损失和灾难。
gratum hoc officium maneat ambobus tamen.
然而,愿这一友好的职责依然为双方所乐意接受。
Pars plaudite ergo, pars offensi explodite.
因此,一部分人请鼓掌,一部分感到不快的人请喝倒彩吧。
BIAS Prieneus quod 1 dixi oἱ πλεῖστοι κακοι,3
我,普里埃内的比阿斯,因为说过“绝大多数人皆是恶人”,
Latine dictum suspicor: plures mali.
我想用拉丁语说是:“多数人是恶人”。
dixisse nollem; veritas odium parit.2
我本不想这样说;因为真理招致怨恨。
malos sed imperitos dixi et barbaros,
但我所说的“恶人”是指那些愚昧无知和野蛮粗俗之人,
qui ius et aequum et sacros mores neglegunt.
他们忽视法律、公正与神圣的习俗。
nam populus iste, quo theatrum cingitur,
因为环绕着剧场的这些民众,
totus bonorum est. hostium tellus habet,
全都是善良之人。而敌国之土上才生活着
dixisse quos me creditis, plures malos,
你们以为我所说的那些“多数恶人”,
sed nemo quisquam tam malus iudex fuat,4
但绝不会有任何人是如此糟糕的裁判,
quin iam bonorum partibus se copulet,
以至于他不立即将自己归入善人的一方,
sive ille vere bonus est, seu dici studet.
无论他是真的善良,还是渴望被如此称呼。
iam fugit illud nomen invisum mali.
如今那令人厌恶的“恶人”之名已然消逝。
Abeo. valete et plaudite, plures boni.1
我走了。祝你们安好,并请鼓掌,你们这些占多数的善人们。
MYTILENA ego ortus Pittacus sum Lesbius,
我是出生于米蒂利尼的莱斯博斯人皮塔科斯,
γίνωσκε καιρὸν qui docui sententiam.
曾传授“识得时机”这一格言。
set iste καιρόσ, tempus ut noris, monet
但那“凯罗斯”不仅告诫你要认清时间,
et esse καιρόν, tempestivum quod vocant.
且指明那“凯龙”就是人们所说的“适时”。
Romana sic et est vox: veni in tempore.2
罗马的说法也是如此:“来得正是时候”。
vester quoque iste comicus Terentius
你们的那位喜剧作家泰伦提乌斯也
rerum omnium esse primum tempus autumat,
断言时机是万事中最首要的,
ad Antiphilam quom venerat servus Dromo 3
当奴隶德罗莫来到安提菲拉那里时,
nullo inpeditam, temporis servans vicem.
见她未受任何阻碍,正是顺应了时机。
reputate cuncti, quotiens offensam incidat,
大家且想想,如果一个人未能认清
spectata cui non fuerit opportunitas.
那被注视的适当时机,会落入多少挫折。
Tempus monet, ne sim molestus, plaudite.
时间警告我不要惹人厌烦,请鼓掌。
EPHYRA creatus huc Periander prodeo,
生于埃菲拉的我,佩里安德,在此登台,
μελέτη τὸ πᾶν qui dixi et dictum iam probo,
曾说“深思熟虑乃是全部”,如今我证实这一格言,
meditationis esse, quod recte geras.
你若行事端正,皆因深思熟虑所致。
is quippe solus rei gerendae est efficax,
因为唯有那事先对一切事务
meditatur omne qui prius negotium.
进行过深思熟虑的人,方能有效行事。
adversa rerum vel secunda praedicat
喜剧作家泰伦提乌斯宣称,无论是逆境
meditanda5 cunctis comicus Terentius. 1
还是顺境,都应当被所有人事先思量。
locare sedes, bellum gerere aut ponere,
安置居所、发动战争或平息战争,
magnas modicasque res, etiam parvas quoque
宏图大业与中庸之事,乃至微末之细节,
agere volentem semper meditari decet.
凡欲行事者,皆应当时刻深思熟虑。
nam segniores omnes in coeptis novis,
因为在新的尝试中,所有人都会变得迟缓,
meditatio si rei gerendae defuit.
若是缺少了对将行之事的深思熟虑。
nil est, quod ampliorem curam postulet,
没有什么比思考应当如何行事
quam cogitare, quid gerendum sit. dehinc
需要更多的考量。此后,
incogitantes fors, non consilium regit.
支配那些不假思索之人的,是运气而非计划。
Sed ego me ad partes iam recipio, plaudite,
但我现在要退回到我的角色中去了,请鼓掌,
meditando et vestram rem curetis publicam.
并在深思熟虑中关切你们的国家大事。
- 164acuique
可分解为关系代词与格 cui(先行词为 Thales)和连词 que(“并且”)。与格 cui 作为下一行中动词 dedere(“他们赠予”)的间接宾语起作用。
- 181sponde, noxa set praesto tibi
希腊语格言的拉丁语翻译。sponde 为现在时第二人称单数命令式(“作保!”),set 为 sed(“但是”)的异体字,noxa 为名词主格(“惩罚/损害”)。伴随副词 praesto(“在眼前”),省略了系动词 est,构成了“损害已在你眼前”这一主句。
- 189πλεῖστοι κακοι,
主动词 pertinet 的主语。此处的“两种意趣/格言”是指前文提及的拉丁(意大利)表达(ut ne quid nimis)与希腊(多利斯)表达(μηδὲν ἄγαν)。
- 197fuat
系动词 esse 的古风现在时虚拟式(等同于 sit)。在此处与否定主语 nemo 连用,表示潜在或劝诫语气(“愿没有人是……”)。它与下一行的 quin 从句(quin... copulet)相结合,构成了表示结果的双重否定结构(“没有人会是如此糟糕的裁判,以至于不加入……”)。
- 220meditanda
由动词 praedicat(“宣称”)引导的“对格与不定式(A.C.I.)”结构的一部分(省略了不定式 esse),其逻辑主语为前一行的对格短语 adversa rerum vel secunda。它是动形容词的中性复数对格形式。cunctis 是行为者与格(意为“被所有人”)。
翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(1 处,最近 2026-09-21)
- 2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处
