← 马格努斯·奥索尼乌斯

七贤人剧

§156-230

泰勒斯等其余贤人各自阐释格言

克莱奥布卢斯结束了关于中庸之德的阐述,随后泰勒斯、比阿斯、皮塔科斯和佩里安德相继登台,分别阐释了各自关于担保、人性、时机和深思熟虑的格言并退场。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
156

​et noster quidam μηδὲν ἄγαν.2 huc pertinet

而我们的一位诗人也说过“凡事勿过度”。这两者都

​uterque sensus, Italus seu Dorius.

关乎这两种意趣,无论是意大利的还是多利斯的。

​fandi, tacendi, somni, vigilii is modus,

说话、沉默、睡眠、醒觉,皆有此度,

​beneficiorum, gratiarum, iniuriae,

施恩、报恩、侵害,

160

​studii, laborum: vita in omni quidquid est,

钻研、劳作:凡是人生的万事万物,

​istum requirit optimae pausae modum.

都需要那最适度节制的度。

​Dixi: recedam, sit modus, venit Thales.

我说完了:我将退场,行事须有度,泰勒斯来了。

​MILESIUS sum Thales, aquam qui principem

我是米利都的泰勒斯,曾说水是万物创生的

​rebus creandis 3 dixi, ut vates Pindarus, 4

本源,正如诗人品达所言;

​cuique1 olim iussu Apollinis tripodem aureum 5

曾经,在阿波罗的命令下,渔民们从海中捞出的金三脚炉,

165

​dedere piscatores extractum mari;

被赠予了我;

​namque hi iubente Delio me legerant,

因为他们听从德罗斯神的旨意选中了我,

​quod ille munus hoc sapienti miserat.

由于神将这份礼物送给“智者”。

​ego recusans non recepi et reddidi

我推辞不肯接受,并把它送还,

​ferendum ad alios, quos priores crederem.

转交给他人们,那些我认为比我更贤明的人。

170

​dein per omnes septem sapientes viros

随后,在全部七位贤人之间,

​missum ac remissum rursus ad me deferunt.

这礼物被推来送去,最终又被送回我这里。

​ego receptum consecravi Apollini;

我接受之后,便将它献给阿波罗;

​nam si sapientem deligi Phoebus iubet,

因为如果福玻斯要求选出一位智者,

​non hominem quemquam, set deum credi decet.

那么不当信任何凡人,而当信神明才是。

175

​Is igitur ego sum. causa set in scaenam fuit

因此,我便是那人。然而,我登上舞台的

​mihi prodeundi, quae duobus ante me,

原因,正如在我之前的两位一样,

​adsertor ut sententiae fierem meae.

是为了成为我自己格言的代言人。

​ea displicebit, non tamen prudentibus,

这格言或许会招致反感,但明智之人不会,

​quos docuit usus et peritos reddidit.

因为经验教导了他们,使他们变得老练。

180

' en ἐγγύα, πάρα δ' ἄτα, graece dicimus:

“看,保证,其旁即是灾祸”,我们在希腊语中这样说:

​Latinum est, sponde, noxa set praesto tibi.2

拉丁语则是:“作保吧,但惩罚已等在你面前。”

​per mille possem currere exempla, ut probem

我可以列举千百个例子,来证明

​praedes vadesque paenitudinis reos.

那些保人与担保人是如何落得悔恨的下场。

​sed nolo quemquam nominatim dicere:

但我不想指名道姓地提及任何人:

185

​sibi quisque vestrum dicat et secum putet,

愿你们每个人都对自己诉说,并在心中思索,

​spondere quantis damno fuerit et malo.

作保给多少人带来了损失和灾难。

​gratum hoc officium maneat ambobus tamen.

然而,愿这一友好的职责依然为双方所乐意接受。

​Pars plaudite ergo, pars offensi explodite.

因此,一部分人请鼓掌,一部分感到不快的人请喝倒彩吧。

​BIAS Prieneus quod 1 dixi oἱ πλεῖστοι κακοι,3

我,普里埃内的比阿斯,因为说过“绝大多数人皆是恶人”,

190

​Latine dictum suspicor: plures mali.

我想用拉丁语说是:“多数人是恶人”。

​dixisse nollem; veritas odium parit.2

我本不想这样说;因为真理招致怨恨。

​malos sed imperitos dixi et barbaros,

但我所说的“恶人”是指那些愚昧无知和野蛮粗俗之人,

​qui ius et aequum et sacros mores neglegunt.

他们忽视法律、公正与神圣的习俗。

​nam populus iste, quo theatrum cingitur,

因为环绕着剧场的这些民众,

195

​totus bonorum est. hostium tellus habet,

全都是善良之人。而敌国之土上才生活着

​dixisse quos me creditis, plures malos,

你们以为我所说的那些“多数恶人”,

​sed nemo quisquam tam malus iudex fuat,4

但绝不会有任何人是如此糟糕的裁判,

​quin iam bonorum partibus se copulet,

以至于他不立即将自己归入善人的一方,

​sive ille vere bonus est, seu dici studet.

无论他是真的善良,还是渴望被如此称呼。

200

​iam fugit illud nomen invisum mali.

如今那令人厌恶的“恶人”之名已然消逝。

​Abeo. valete et plaudite, plures boni.1

我走了。祝你们安好,并请鼓掌,你们这些占多数的善人们。

​MYTILENA ego ortus Pittacus sum Lesbius,

我是出生于米蒂利尼的莱斯博斯人皮塔科斯,

γίνωσκε καιρὸν qui docui sententiam.

曾传授“识得时机”这一格言。

​set iste καιρόσ, tempus ut noris, monet

但那“凯罗斯”不仅告诫你要认清时间,

205

​et esse καιρόν, tempestivum quod vocant.

且指明那“凯龙”就是人们所说的“适时”。

​Romana sic et est vox: veni in tempore.2

罗马的说法也是如此:“来得正是时候”。

​vester quoque iste comicus Terentius

你们的那位喜剧作家泰伦提乌斯也

​rerum omnium esse primum tempus autumat,

断言时机是万事中最首要的,

​ad Antiphilam quom venerat servus Dromo 3

当奴隶德罗莫来到安提菲拉那里时,

210

​nullo inpeditam, temporis servans vicem.

见她未受任何阻碍,正是顺应了时机。

​reputate cuncti, quotiens offensam incidat,

大家且想想,如果一个人未能认清

​spectata cui non fuerit opportunitas.

那被注视的适当时机,会落入多少挫折。

​Tempus monet, ne sim molestus, plaudite.

时间警告我不要惹人厌烦,请鼓掌。

​EPHYRA creatus huc Periander prodeo,

生于埃菲拉的我,佩里安德,在此登台,

215

μελέτη τὸ πᾶν qui dixi et dictum iam probo,

曾说“深思熟虑乃是全部”,如今我证实这一格言,

​meditationis esse, quod recte geras.

你若行事端正,皆因深思熟虑所致。

​is quippe solus rei gerendae est efficax,

因为唯有那事先对一切事务

​meditatur omne qui prius negotium.

进行过深思熟虑的人,方能有效行事。

​adversa rerum vel secunda praedicat

喜剧作家泰伦提乌斯宣称,无论是逆境

220

​meditanda5 cunctis comicus Terentius. 1

还是顺境,都应当被所有人事先思量。

​locare sedes, bellum gerere aut ponere,

安置居所、发动战争或平息战争,

​magnas modicasque res, etiam parvas quoque

宏图大业与中庸之事,乃至微末之细节,

​agere volentem semper meditari decet.

凡欲行事者,皆应当时刻深思熟虑。

​nam segniores omnes in coeptis novis,

因为在新的尝试中,所有人都会变得迟缓,

225

​meditatio si rei gerendae defuit.

若是缺少了对将行之事的深思熟虑。

​nil est, quod ampliorem curam postulet,

没有什么比思考应当如何行事

​quam cogitare, quid gerendum sit. dehinc

需要更多的考量。此后,

​incogitantes fors, non consilium regit.

支配那些不假思索之人的,是运气而非计划。

​Sed ego me ad partes iam recipio, plaudite,

但我现在要退回到我的角色中去了,请鼓掌,

230

​meditando et vestram rem curetis publicam.

并在深思熟虑中关切你们的国家大事。

语法注5 条
  1. 164acuique

    可分解为关系代词与格 cui(先行词为 Thales)和连词 que(“并且”)。与格 cui 作为下一行中动词 dedere(“他们赠予”)的间接宾语起作用。

  2. 181sponde, noxa set praesto tibi

    希腊语格言的拉丁语翻译。sponde 为现在时第二人称单数命令式(“作保!”),set 为 sed(“但是”)的异体字,noxa 为名词主格(“惩罚/损害”)。伴随副词 praesto(“在眼前”),省略了系动词 est,构成了“损害已在你眼前”这一主句。

  3. 189πλεῖστοι κακοι,

    主动词 pertinet 的主语。此处的“两种意趣/格言”是指前文提及的拉丁(意大利)表达(ut ne quid nimis)与希腊(多利斯)表达(μηδὲν ἄγαν)。

  4. 197fuat

    系动词 esse 的古风现在时虚拟式(等同于 sit)。在此处与否定主语 nemo 连用,表示潜在或劝诫语气(“愿没有人是……”)。它与下一行的 quin 从句(quin... copulet)相结合,构成了表示结果的双重否定结构(“没有人会是如此糟糕的裁判,以至于不加入……”)。

  5. 220meditanda

    由动词 praedicat(“宣称”)引导的“对格与不定式(A.C.I.)”结构的一部分(省略了不定式 esse),其逻辑主语为前一行的对格短语 adversa rerum vel secunda。它是动形容词的中性复数对格形式。cunctis 是行为者与格(意为“被所有人”)。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(1 处,最近 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处
urn:cts:latinLit:stoa0045.stoa018.humanitext-lat2:156-230