← 维吉尔

埃涅阿斯纪

§9.441-9.515

尼苏斯之死与尤里亚路斯之母的哀恸

尼苏斯在杀死沃尔肯斯为尤里亚路斯报仇后壮烈牺牲。敌军挑着两人的头颅游街,这在特洛伊人特别是尤里亚路斯的母亲心中引起了极大的悲痛,随后拉丁军队开始向特洛伊城墙发起猛烈进攻。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
441

​proturbant. Instat non setius ac1 rotat ensem

他们将他推开。但他同样紧追不舍,并挥舞着

​fulmineum, donec Rutuli clamantis in ore

如闪电般的宝剑,直到他将其刺入那大声叫喊的

​condidit adverso et moriens animam abstulit hosti.

鲁图利人的迎面而来的口中,并在垂死之际夺走了仇敌的生命。

​Tum super exanimum sese proiecit amicum

接着,全身被刺穿的他,将自己投在已断气的友人身上,

445

​confossus placidaque ibi demum morte quievit.

并终于在那里,在安详的死亡中得到了安息。

​Fortunati ambo! Siquid mea carmina possunt,

幸运的两个人啊!如果我的诗歌有任何力量,

​nulla dies umquam memori vos eximet aevo,

没有任何一天会将你们从铭记的岁月中抹去,

​dum domus Aeneae Capitoli immobile saxum

只要埃涅阿斯的家族还居住在卡皮托林那不可动摇的岩石旁,

​accolet imperiumque pater Romanus habebit.

而罗马的父辈还掌握着帝国的统治权。

450

​Victores praeda Rutuli spoliisque potiti

胜利的鲁图利人获得了战利品和夺取物,

​Volcentem exanimum flentes in castra ferebant.

哭泣着将死去的沃尔肯斯抬回营地。

​Nec minor in castris luctus Rhamnete reperto

营地里的悲伤也同样不减,因为人们发现拉姆内斯

​exsangui et primis una tot caede peremptis,

血已流尽而死,许多首领在一次屠杀中一同丧生,

​Serranoque Numaque. Ingens concursus ad ipsa

还有塞拉努斯和努马。大批人群聚集到这些遗体旁,

455

​corpora seminecisque viros tepidaque recentem

以及那些半死的人们、和那因温热的屠杀而新鲜的场所,

​caede locum et plenos spumanti sanguine rivos.

以及充满泡沫鲜血的溪流。

​Agnoscunt spolia inter se galeamque nitentem

他们互相认出了战利品,梅萨普斯那闪亮的头盔,

​Messapi et multo phaleras sudore receptas.

以及用许多汗水才夺回的马饰。

​Et iam prima novo spargebat lumine terras

而此时,清晨的奥罗拉正用崭新的光芒洒向大地,

460

​Tithoni croceum linquens Aurora cubile:

离开了提托诺斯那藏红花色的床榻:

​iam sole infuso, iam rebus luce retectis

太阳已经普照,万物已被光芒重新显现,

​Turnus in arma viros, armis circumdatus ipse,

图尔努斯自己披挂整齐,唤醒众人武装起来,

​suscitat, aeratasque acies in proelia cogit

并将披甲的军队集结投入战斗,

​quisque suas variisque acuunt rumoribus iras.

每个指挥官率领各自的队伍,并用各种流言磨砺他们的怒火。

465

​Quin ipsa arrectis (visu miserabile) in hastis

甚至,他们还将(令人惨不忍睹地)枪尖上

​praefigunt capita et multo clamore sequuntur

挑着尤里亚路斯和尼苏斯的头颅,

​Euryali et Nisi.

在大声喧嚣中跟随其后。

​Aeneadae duri murorum in parte sinistra

坚毅的埃涅阿斯部下在城墙的左侧

​opposuere aciem, nam dextera cingitur amni,

布下了阵列——因为右侧被河流环绕——

470

​ingentisque tenent fossas et turribus altis

他们扼守着巨大的战壕,并在高高的塔楼上

​stant maesti; simul ora virum praefixa movebant,

悲伤地站立着;同时,被挑在枪尖上的那些男人们的头颅触动了他们,

​nota nimis miseris atroque fluentia tabo.

那对不幸的人们来说过于熟悉、正滴落着黑色腐血的头颅。

​Interea pavidam volitans pennata per urbem

与此同时,长着双翼的使者传闻在惊恐的城中飞翔,

​nuntia Fama ruit matrisque adlabitur auris

疾驰而去,并传入了尤里亚路斯的母亲的

475

​Euryali. At subitus miserae calor ossa reliquit,

耳中。突然间,温热离开了那可怜女人的骨髓,

​excussi manibus radii revolutaque pensa.

织梭从手中滑落,纺好的线卷也散落开来。

​Evolat infelix et femineo ululatu,

不幸的她飞奔而出,发出女人的嚎哭,

​scissa comam,2 muros amens atque agmina cursu

撕扯着头发,发疯般地奔向城墙和

​prima petit, non illa virum, non illa pericli

最前线的队伍,她不顾男人们,也不顾危险

480

​telorumque memor; caelum dehinc questibus implet:

和武器;接着她用哀歌填满了天空:

​Hunc ego te, Euryale, aspicio? Tune illa senectae

“尤里亚路斯,我就是这样看着你吗?你,我晚年

​sera meae requies, potuisti linquere solam,

迟来的慰藉,你竟能把我独自留下,

​crudelis? Nec te, sub tanta pericula missum,

残忍的人啊?在送你涉入如此巨大的危险时,

​adfari extremum miserae data copia matri?

难道不曾给不幸的母亲留下对你最后诀别的机会吗?

485

​Heu, terra ignota canibus data praeda Latinis

哀哉,你躺在未知的土地上,成了拉丁猎犬和

​alitibusque iaces, nec te, tua funera3 mater

飞鸟的猎物,而我,你的母亲,既未能为你送葬,

​produxi pressive oculos aut volnera lavi,

也未能合上你的双眼或清洗你的伤口,

​veste tegens, tibi quam noctes festina diesque

未能用那件衣裳覆盖你——为了你,我日夜匆忙地

​urgebam et tela curas solabar anilis.

在织机前赶制,借以宽慰我老年的忧虑。

490

​Quo sequar, aut quae nunc artus avolsaque membra

我该去何处追寻?现在又是哪片土地保留着你被撕裂的肢体、

​et funus lacerum tellus habet? Hoc mihi de te,

残缺的遗骸和残破的躯壳?我儿,这就是你带回给我的、

​nate, refers? Hoc sum terraque marique secuta?

关于你的全部吗?这就是我走过陆地和海洋所追寻的吗?

​Figite me, siqua est pietas, in me omnia tela

刺穿我吧,如果还有任何仁慈,把所有的投枪都向我

​conicite, o Rutuli, me primam absumite ferro:

掷来,鲁图利人啊,用利剑先将我消灭吧!

495

​aut tu, magne pater divom, miserere tuoque

或者你,伟大的众神之父,怜悯我吧,用你的

​invisum hoc detrude caput sub Tartara telo,

武器将我这令人厌恶的头颅打入塔尔塔罗斯的深渊,

​quando aliter nequeo crudelem abrumpere vitam.

因为除此之外,我无法断绝这残酷的生命。”

​Hoc fletu concussi animi, maestusque per omnis

众人的心被这哭泣所震撼,悲伤的

​it gemitus: torpent infractae ad proelia vires.

呻吟传遍了所有人:他们投入战斗的破碎力量陷于麻痹。

500

​Illam incendentem luctus Idaeus et Actor

当她激起众人的悲痛时,伊达埃乌斯和阿克托尔,

​Illionei monitu et multum lacrimantis Iuli

听从伊利奥纽斯和痛哭流涕的尤路斯的指示,

​corripiunt interque manus sub tecta reponunt.

将她抱起,用双手抬回了屋舍内。

​At tuba terribilem sonitum procul aere canoro

然而,军号在远处用嘹亮的青铜发出了可怕的声音;

​increpuit; sequitur clamor caelumque remugit.

呐喊随之而来,天空在回响。

505

​Adcelerant acta pariter testudine Volsci

沃尔斯基人整齐地推着龟甲阵加速前进,

​et fossas implere parant ac vellere vallum.

准备填平战壕,并拔掉工事。

​Quaerunt pars aditum et scalis ascendere muros,

一部分人寻找突破口,并用梯子攀爬城墙,

​qua rara est acies interlucetque corona

在防守薄弱、城墙包围圈看起来并不那么

​non tam spissa viris. Telorum effundere contra

拥挤的地方。面对此景,特洛伊人倾泻出

510

​omne genus Teucri ac duris detrudere contis,

各种武器,并用坚硬的撑杆将他们推下去,

​adsueti longo muros defendere bello.

因为他们早已习惯在长期的战争中守卫城墙。

​Saxa quoque infesto volvebant pondere, siqua

他们还滚落下具有极大杀伤力的石块,试图

​possent tectam aciem perrumpere: cum tamen omnis

砸碎那被掩护的阵列;然而,敌人乐于

​ferre iuvat subter densa testudine casus;

在密集的龟甲阵下承受所有的危险。

515

​nec iam sufficiunt. Nam qua globus imminet ingens,

但现在这也难以为继了。因为在一个巨大的兵团压境的地方,

语法注3 条
  1. 9.441non setius ac

    non setius 作为副词短语,意为“尽管如此”(等同于 non secus),而 ac 作为并列连词(“并且”)连接 instat 和 rotat。虽然 non setius ac 整体可表示“不亚于/正如”,但此处作为上下文的独立转折更为合理。

  2. 9.478scissa comam

    完成被动分词 scissa(scindo“撕裂”的阴性单数主格)后接表示关涉范围的希腊式宾格(关系宾格)comam(“头发”的单数宾格)。亦可理解为分词具有中间/反身语态意义(“撕扯她自己的头发”)。

  3. 9.486tua funera

    作为 te(“你”)的同格语,或作为 produxi(“送至墓地/送葬”)的直接宾语,意为“你的葬礼/遗体”。中性复数 funera 为诗歌复数,指代丧葬仪式或遗体本身。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(2 处,最近 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 2 处
urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:9.441-9.515