← 维吉尔

埃涅阿斯纪

§6.827-6.901

罗马的使命与对马尔凯鲁斯的哀悼

安喀塞斯向阿涅阿斯展示了未来在罗马交战的凯撒与庞贝、共和国的英雄们以及罗马帝国的伟大使命。在哀悼了早逝的年轻马尔凯鲁斯之后,他指引阿涅阿斯和西比拉从象牙之门返回人间。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
827

​concordes animae nunc et dum nocte premuntur,

“现在以及被黑夜压制的期间,这些和谐一致的灵魂,

​heu quantum inter se bellum, si lumina vitae

叹啊,如果他们触及生命的光明,他们彼此之间将挑起何等巨大的战争、

​attigerint, quantas acies stragemque ciebunt!

何等惨烈的战线与屠杀!

830

​Aggeribus socer Alpinis atque arce Monoeci

岳父从阿尔卑斯的壁垒和莫诺伊库斯的城堡走下,

​descendens,1 gener adversis instructus Eois.

女婿则率领着对立的东方军队严阵以待。

​Ne, pueri, ne tanta animis adsuescite bella,

孩子们啊,不要,千万不要让你们的心灵习惯于如此重大的战争,

​neu patriae validas in viscera vertite vires;

也不要将祖国强大的力量转向她自己的内脏;

​tuque prior, tu parce, genus qui ducis Olympo,

而你更要首当其冲,你当宽容,你这从奥林匹斯引出世系的人,

835

​proice tela manu, sanguis meus!—

从手中扔下武器吧,我的骨肉!——”

​Ille triumphata Capitolia ad alta Corintho

那一位将在征服科林斯之后,以战胜希腊人的丰功伟绩,

​victor aget currum, caesis insignis Achivis.

作为胜利者驾车驶向高耸的卡皮托林山。

​Eruet ille Argos Agamemnoniasque Mycenas,

那另一位将摧毁阿尔戈斯和阿伽门农的迈锡尼,

​ipsumque Aeaciden, genus armipotentis Achilli,

甚至将埃阿科斯的后裔——那武功赫赫的阿喀琉斯的子嗣铲除,

840

​ultus avos Troiae, templa et temerata Minervae.

从而为特洛伊的先祖复仇,也为被亵渎的弥涅耳瓦神庙雪耻。

​Quis te, magne Cato, tacitum, aut te, Cosse, relinquat?

伟大的卡托啊,谁能对你保持沉默?还有你,科苏斯,谁能遗忘?

​Quis Gracchi genus, aut geminos, duo fulmina belli,

谁会遗漏格拉古的家族,或是那双子星——战争的两道雷霆、

​Scipiadas, cladem Libyae, parvoque potentem

利比亚的克星斯基皮奥家族,以及在贫微中显得强大的法布里基乌斯,

​Fabricium vel te sulco Serrane, serentem?

或是你,塞拉努斯,正在犁沟中播种的你?

845

​quo fessum rapitis, Fabii? Tu Maxumus ille es,

法比乌斯家族啊,你们要把疲惫的我带向何方?你就是那位伟大的马克西穆斯,

​unus qui nobis cunctando restituis rem.

唯有你一人,通过拖延为我们挽救了国家。

​Excudent alii spirantia mollius aera,

其他人将把青铜雕琢得更为柔和、栩栩如生(我确信如此),

​credo equidem, vivos ducent de marmore voltus,

从大理石中引导出活生生的面容,

​orabunt causas melius, caelique meatus

他们能更好地辩护诉讼,用测天仪描绘天空的

850

​describent radio, et surgentia sidera dicent:

运行轨迹,并指明正在升起的星辰:

​tu regere imperio populos, Romane, memento;2

罗马人啊,你当记住用帝国的权能去统治万民;

​hae tibi erunt artes; pacisque imponere morem,

这些将是你的技艺:确立和平的规范,

​parcere subiectis, et debellare superbos.

宽待臣服者,并征服傲慢之人。

​Sic pater Anchises, atque haec mirantibus addit:

父亲安喀塞斯如此说着,又对惊异中的他们补充道:

855

​Aspice, ut insignis spoliis Marcellus opimis

“看啊,马尔凯鲁斯如何佩戴着最崇高的战利品,

​ingreditur, victorque viros supereminet omnes!

神采奕奕地走来,作为胜利者高出所有人之上!

​Hic rem Romanam, magno turbante tumultu,

在巨大的叛乱动摇国本之时,他将稳固罗马的国家,

​sistet, eques sternet Poenos Gallumque rebellem,

作为骑兵击溃迦太基人和反叛的高卢人,

​tertiaque arma patri suspendet capta Quirino.

并将夺来的第三套武器奉献给父神奎里努斯。”

860

​Atque hic Aeneas; una namque ire videbat

这时阿涅阿斯说——因为他看到一位

​egregium forma iuvenem et fulgentibus armis,

容貌极美、甲胄闪耀的青年与他同行,

​sed frons laeta parum, et deiecto lumina voltu:

但他的面容缺乏喜色,双目低垂,神色沮丧:

​Quis, pater, ille, virum qui sic comitatur euntem?

“父亲啊,那一位伴随着行进中的长者同行的人是谁?

​Filius, anne aliquis magna de stirpe nepotum?

是他的儿子,还是他伟大血统中的某位后裔?

865

​Quis strepitus circa comitum! Quantum instar in ipso!

他周围扈从的喧嚣声何等响亮!他本人展现出何等伟大的尊仪!

​Sed nox atra caput tristi circumvolat umbra.

然而,漆黑的夜正带着忧伤的阴影笼罩在他的头顶。”

​Tum pater Anchises, lacrimis ingressus obortis:

于是父亲安喀塞斯流着泪开始说道:

​O gnate, ingentem luctum ne quaere tuorum;

“哦,儿子,不要探问你族人的巨大哀痛;

​ostendent terris hunc tantum fata, neque ultra

命运只将他向大地展示一瞬间,而不允许他

870

​esse sinent. Nimium vobis Romana propago

继续存活。上天之神啊,如果这些赐予能永久保留,

​visa potens, Superi, propria haec si dona fuissent.3

那么在你们看来,罗马的子孙也未免太强大了。

​Quantos ille virum magnam Mavortis ad urbem

在战神那伟大的城市旁,那片原野将为多少男儿

​campus aget gemitus, vel quae, Tiberine, videbis

发出何等深沉的哀号,而你,台伯河啊,你又将目睹怎样的

​funera, cum tumulum praeterlabere recentem!

丧礼,当你流经那座崭新的坟墓之时!

875

​Nec puer Iliaca quisquam de gente Latinos

伊利翁一族的任何少年,都不曾以如此的希望令他的拉丁

​in tantum spe tollet avos, nec Romula quondam

祖先们感到由衷的自豪,罗穆路斯的土地也绝不曾

​ullo se tantum tellus iactabit alumno.

因任何养子而如此夸耀自己。

​Heu pietas, heu prisca fides, invictaque bello

哀哉,虔敬!哀哉,昔日的信义,以及在战场上战无不胜的

​dextera! Non illi se quisquam impune tulisset

右臂!当他全副武装迎敌时,绝无人能

880

​obvius armato, seu cum pedes iret in hostem,

全身而退,无论他是徒步冲向敌人,

​seu spumantis equi foderet calcaribus armos.

还是用马刺踢击口吐白沫的骏马的肋腹。

​Heu, miserande puer, si qua fata aspera rumpas,4

哀哉,令人怜惜的孩子,如果你能以某种方式冲破残酷的命运,

​tu Marcellus eris. Manibus date lilia plenis,

你就是马尔凯鲁斯!满手捧来百合花吧,

​purpureos spargam flores, animamque nepotis

让我撒下紫红的花朵,让我至少用这些礼物去祭奠

885

​his saltem adcumulem donis, et fungar inani

子孙的灵魂,尽一尽这虚空的职责——”

​munere —Sic tota passim regione vagantur

就这样,他们在整个地区四处游历,

​aëris in campis latis, atque omnia lustrant.

在广阔的大气平原上,审视着一切。

​Quae postquam Anchises natum per singula duxit,

在安喀塞斯领着儿子看过这每一处,

​incenditque animum famae venientis amore,

并用对未来名声的爱点燃他的心灵之后,

890

​exin bella viro memorat quae deinde gerenda,

接着,他向那男子述说此后必须进行的战争,

​Laurentisque docet populos urbemque Latini,

并将劳伦图姆的人民和拉提努斯的城市指给他看,

​et quo quemque modo fugiatque feratque laborem.

并教导他该如何避开或承受每一种艰辛。

​Sunt geminae Somni portae, quarum altera fertur

睡眠有双重之门,其中一扇据说是

​cornea, qua veris facilis datur exitus umbris;

角质的,真实的幽灵易于从中走出;

895

​altera candenti perfecta nitens elephanto,

另一扇则是用洁白闪亮的象牙精制而成,

​sed falsa ad caelum mittunt insomnia Manes.

但冥府的亡魂却从此向人间送出虚幻的梦境。

​His ubi tum natum Anchises unaque Sibyllam

安喀塞斯用这些话语相送儿子和西比拉,

​prosequitur dictis, portaque emittit eburna,

并从那扇象牙之门将他们送出,

​ille viam secat ad naves sociosque revisit:

他急急赶往船只,重新回到了伙伴们身边:

900

​tum se ad Caietae recto fert litore portum.

接着他沿着海岸径直驶往凯埃塔的港口。

语法注4 条
  1. 6.830Aggeribus socer Alpinis... descendens

    省略了主动词(如descendit)的对偶结构。分词descendens(走下者)与instructus(备战者)分别修饰socer(岳父,凯撒)与gener(女婿,庞贝),通过主格的并置凸显两者的对立。Aggeribus Alpinis为夺格表示分离。

  2. 6.851tu regere imperio populos, Romane, memento

    包含呼告(Romane)的祈使句。memento(记住)为将来命令式,后接不定词regere(统治),其逻辑主语为tu。imperio为手段或方式夺格。

  3. 6.871propria haec si dona fuissent

    使用虚拟式过去完成时fuissent表示与过去事实相反的条件从句(省略了结果主句的动词visa essent)。形容词propria作为表语形容词,意为“永久的、作为其自身的”。

  4. 6.882si qua fata aspera rumpas

    使用虚拟式现在时rumpas表示遥远将来可能性的条件从句。与结果主句的直陈式将来时eris相结合,构成了一个混合条件句,表达了一种极其艰难、带有悲痛色彩的愿望。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:6.827-6.901