← 维吉尔

埃涅阿斯纪

§2.648-2.723

天降吉兆与埃涅阿斯负父出逃

安喀塞斯执意留守特洛伊,但在目睹阿斯卡尼乌斯头顶显现的神圣火焰,以及随后降下的吉兆(左侧雷鸣与流星)后,终于顺从天意同意撤离。埃涅阿斯随之将老父负于肩上,带领家人开始逃离这座沦陷的都市。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
648

​demoror, ex quo1 me divom pater atque hominum rex

我是在苟延残喘,自从众神之父与人类之王

​fulminis adflavit ventis et contigit igni.

用雷霆之风吹袭我,并用烈火触击我以来。”

650

​Talia perstabat memorans, fixusque manebat.

他继续诉说着这样的话,并固执地留在原处。

​Nos contra effusi lacrimis, coniunxque Creüsa

相反,我们泪流满面——我的妻子克瑞乌萨、

​Ascaniusque omnisque domus, ne vertere secum

阿斯卡尼乌斯以及全家老小,恳求父亲不要和我们一起

​cuncta pater fatoque urguenti incumbere vellet.2

毁灭一切,并向那逼迫而来的命运屈服。

​Abnegat, inceptoque et sedibus haeret in isdem.

他拒绝了,坚持着原有的初衷,固守在原地。

655

​Rursus in arma feror, mortemque miserrimus opto:

我再次冲向武器,极度悲惨地渴望着死亡:

​nam quod consilium aut quae iam fortuna dabatur?

因为如今还被赋予了什么计策,或者什么生路?

​Mene efferre pedem, genitor, te posse relicto

“我的父亲,你怎能希冀我抛下你离开,

​sperasti, tantumque nefas patrio excidit ore?

如此巨大的罪逆怎会从父亲的口中说出?

​Si nihil ex tanta Superis placet urbe relinqui,

如果天上诸神执意不让这座伟大的城市留下分毫,

660

​et sedet hoc animo, perituraeque addere Troiae

且这已在你心中决定,你乐于将自己和家人

​teque tuosque iuvat, patet isti ianua leto,

塞进必将灭亡的特洛伊中,那么那条死路是敞开的,

​iamque aderit multo Priami de sanguine Pyrrhus,

很快,沾满普里阿摩斯鲜血的皮鲁斯就会到来,

​natum ante ora patris, patrem qui obtruncat ad aras.

他在父亲眼前斩杀儿子,又在祭坛旁屠杀父亲。

​Hoc erat, alma parens, quod3 me per tela, per ignis

慈祥的母亲啊,这就是你引领我穿过刀兵、穿过烈火,

665

​eripis, ut mediis hostem in penetralibus, utque

拯救我出来的目的吗?好让我亲眼看着敌人在内室深处,看着

​Ascanium patremque meum iuxtaque Creüsam

阿斯卡尼乌斯、我的父亲以及身旁的克瑞乌萨,

​alterum in alterius mactatos sanguine cernam?

彼此倒在对方的血泊之中被屠杀吗?

​Arma, viri, ferte arma; vocat lux ultima victos.

拿武器来,勇士们,带武器来!最后的时刻在召唤着战败者。

​Reddite me Danais; sinite instaurata revisam

把我送回给希腊人;允许我重新去经历

670

​proelia: Numquam omnes hodie moriemur inulti.

厮杀:今天我们绝不会全都毫无复仇地死去。”

​Hinc ferro accingor rursus clipeoque sinistram

于是我再次佩戴铁剑,将左手

​insertabam aptans, meque extra tecta ferebam.

伸入盾牌中调好,正向屋外走去。

​Ecce autem complexa pedes in limine coniunx

忽然,妻子在门口紧紧抱住我的双脚,

​haerebat, parvumque patri tendebat Iulum:

纠缠不放,并把小伊乌鲁斯伸向他的父亲:

675

​Si periturus abis, et nos rape in omnia tecum;

“如果你走去送死,也把我们带走,一同面对一切;

​sin aliquam expertus sumptis spem ponis in armis,

但如果你凭借经验,对拿起的武器还抱有些许希望,

​hanc primum tutare domum. Cui parvus Iulus,

那就先保护这个家吧。小伊乌鲁斯,

​cui pater et coniunx quondam tua dicta relinquor?

你的父亲,还有我——曾被称为你妻子的人,将被遗弃给谁?”

​Talia vociferans gemitu tectum omne replebat,

她如此大声呼喊,用呻吟声填满了整个屋子,

680

​cum subitum dictuque oritur mirabile monstrum.

这时,出现了一个突然的、且言之令人惊叹的奇迹。

​Namque manus inter maestorumque ora parentum

因为就在悲伤的父母双手之间和脸庞之前,

​ecce levis summo de vertice visus Iuli

看哪,从伊乌鲁斯的头顶上,一束微弱的

​fundere lumen apex, tactuque innoxia mollis

顶光似乎在倾泻着光芒,而那触之无害的温柔火焰

​lambere flamma comas et circum tempora pasci.

正在舔舐着他的头发,并在太阳穴周围蔓延燃着。

685

​Nos pavidi trepidare4 metu, crinemque flagrantem

我们惊恐万状,惊慌失措地去拍打燃烧的头发,

​excutere et sanctos restinguere fontibus ignis.

并试图用泉水扑灭这神圣的火。

​At pater Anchises oculos ad sidera laetus

然而,父亲安喀塞斯欣喜地将双眼投向星空,

​extulit, et caelo palmas cum voce tetendit:

并伴随着话音向天空伸出了双手:

​Iuppiter omnipotens, precibus si flecteris ullis,

“全能的朱庇特啊,如果任何祈祷能使你动心,

690

​aspice nos; hoc tantum, et, si pietate meremur,

看看我们吧;只此一次,如果我们因虔敬而配得,

​da deinde auxilium, pater, atque haec omina firma.

父啊,接着赐予我们援助,并证实这些征兆吧。”

​Vix ea fatus erat senior, subitoque fragore

老人话音刚落,突然一声巨响,

​intonuit laevum,5 et de caelo lapsa per umbras

左侧雷声大作,一颗星星从天而降,划破黑暗,

​stella facem ducens multa cum luce cucurrit.

拖着火炬般的尾羽,伴着万道光芒疾驰而去。

695

​Illam, summa super labentem culmina tecti,

我们看见它在最高的屋顶上空滑过,

​cernimus Idaea claram se condere silva

耀眼地隐入伊达山林之中,

​signantemque vias; tum longo limite sulcus

标示出它的轨迹;接着,一条长长的犁沟般的条纹

​dat lucem, et late circum loca sulphure fumant.

散发出光芒,周围大片地方弥漫着硫磺的烟雾。

​Hic vero victus genitor se tollit ad auras,

此时,父亲终于被折服,他长身而起,

700

​adfaturque deos et sanctum sidus adorat.

向神明祈祷,并崇拜那神圣之星。

​Iam iam nulla mora est; sequor et qua ducitis adsum.

“现在,现在不再有任何耽搁;我跟随,你们引领到哪里,我就到哪里。

​Di patrii, servate domum, servate nepotem.

祖国的神明啊,护佑我的家园,护佑我的孙儿。

​Vestrum hoc augurium, vestroque in numine Troia est.

这征兆属于你们,特洛伊正处于你们的神威之下。

​Cedo equidem, nec, nate, tibi comes ire recuso.

我确实顺从,我的孩子,我不再拒绝作为你的同伴前行。”

705

​Dixerat ille; et iam per moenia clarior ignis

他说完了;此时,穿过城墙,火光越发清晰地

​auditur, propiusque aestus incendia volvunt.

被听到,大大推近了的热浪翻滚。

​Ergo age, care pater, cervici imponere nostrae;

“那么,来吧,亲爱的父亲,骑到我的脖颈上;

​ipse subibo umeris, nec me labor iste gravabit:

我自己用肩膀托住你,这劳苦不会压垮我:

​quo res cumque cadent, unum et commune periclum,

无论事情如何发展,都将是共同的一个险境,

710

​una salus ambobus erit. Mihi parvus Iulus

我们双方共同的一条生路。让小伊乌鲁斯

​sit comes, et longe servet vestigia coniunx:

作为我的伙伴,让妻子在远处跟着我们的足迹:

​vos, famuli, quae dicam, animis advertite vestris.

你们,仆人们,用心留意我将说的话。

​Est urbe egressis6 tumulus templumque vetustum

出城之后,有一处小丘和一座荒废已久的

​desertae Cereris, iuxtaque antiqua cupressus

刻瑞斯古庙,庙旁有一棵古老的柏树,

715

​religione patrum multos servata per annos.

因先辈的虔信而保存了多年的古树。

​Hanc ex diverso sedem veniemus in unam.

我们将从不同的路途汇聚到这一处。

​Tu, genitor, cape sacra manu patriosque Penatis;

你,父亲,亲手拿着圣物和祖国的佩纳特斯神像;

​me, bello e tanto digressum et caede recenti,

至于我,刚从如此剧烈的战争和新近的杀戮中脱身,

​attrectare nefas, donec me flumine vivo

触碰它们是不义的,直到我用活水

720

​abluero.

洗净了自己。”

​Haec fatus, latos umeros subiectaque colla

说完这些,我在宽阔的双肩和俯下的脖颈上,

​veste super fulvique insternor7 pelle leonis,

披上外衣并覆上黄褐色狮子的毛皮,

​succedoque oneri; dextrae se parvus Iulus

负起重担;小伊乌鲁斯抓住了我的右手,

语法注7 条
  1. 2.648ex quo

    转译自关系代词形容词性用法的表示时间起点的短语,意为“自……以来(since)”。在此处指受朱庇特雷击的事件点。

  2. 2.652ne vertere ... vellet

    由 ne 引导的从句,表达了家人在悲泣(effusi lacrimis)中暗含的哀求或担忧,意为“求他不要……”或“唯恐他想要……”。cuncta 是 vertere 的宾语。

  3. 2.664Hoc erat ... quod

    指示代词 hoc 预示了后面的 quod 从句。字面意为“这就是你拯救我……的原因吗?”,即“难道你救我出来就是为了这个吗?”

  4. 2.685trepidare

    历史不定式(trepidare、excutere、restinguere),用以代替限定过去时动词,使极其慌乱并试图灭火的紧迫动作描写得更为生动。主语为第一人称复数主格 nos。

  5. 2.693laevum

    形容词 laevus(左侧的)中性单数宾格用作副词(“在左侧”)。在罗马占卜传统中,观测者面朝南方,因此左侧(东方,即日出方向)被视为极其吉祥的方位。

  6. 2.713egressis

    异用动词 egredior 的过去分词复数与格。此为关系与格(指明空间或行动的参照主体):“对于那些走出城市的人来说,有一座小丘……”

  7. 2.722insternor

    动词 insterno 的被动语态形式,在此具有中间体或反身的意义,意为“我自己身上披上(狮皮)”。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:2.648-2.723