← 维吉尔

农耕诗

§1.440-1.514

太阳的征兆与凯撒之死引发的凶兆及救世祈愿

这一段描述了通过太阳判断天气的征兆,并历数了凯撒遇刺前后及内战时期出现的种种超自然凶兆,最后感叹世界的混乱秩序,祈求神明保佑年轻的屋大维拯救罗马。

显示 ▾
显示
译文
字体
AI ↗
← 上一节下一节 →
440

​et quae mane refert et quae surgentibus astris.

无论是他在清晨带来的征兆,还是在群星升起时给出的征兆。

​Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum

当他在初升的朝日上饰以斑点,

​conditus in nubem medioque refugerit orbe,

隐藏在云层中,并将圆盘的中部收缩回去时,

​suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto

你当防备雨水;因为

​arboribusque satisque Notus pecorique sinister.

对树木、庄稼和牲畜都不吉利的南风正从高空迫近。

445

​Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese

或者当黎明前,在密云之中,

​diversi rumpent radii aut ubi pallida surget

射线向四方分散射出时,又或者当苍白的黎明女神,

​Tithoni croceum linquens Aurora cubile,

离开提托诺斯的藏红花色床榻而升起时,

​heu male1 tum mitis defendet pampinus uvas:

唉,那时柔嫩的葡萄叶将难以保护葡萄:

​tam multa in tectis crepitans salit horrida grando.

那么多可怕的冰雹在屋顶上发出噼啪声并跳跃着。

450

​Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo,

当他已经渡过奥林匹斯山而西沉时,记住这一点

​profuerit meminisse magis; nam saepe videmus

将会更加有益;因为我们经常看见

​ipsius in voltu varios errare colores:

各种颜色在他自己的脸上游移:

​caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros;

深蓝色预示着雨水,火红色预示着东风;

​sin maculae incipient rutilo inmiscerier2 igni,

但如果斑点开始混入赤红的火焰之中,

455

​omnia tum pariter vento nimbisque videbis

那么那时你会看到万物同样因风和暴雨

​fervere. Non illa quisquam me nocte per altum

沸腾。在那个夜晚,谁也别劝我行于深海,

​ire, neque a terra moneat convellere funem.

或是从陆地上解开缆绳。

​At si, cum referetque diem condetque relatum,

但是,如果当他带回白昼和将带回的白昼隐藏时,

​lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis

他的圆盘是明亮的,你将徒然害怕暴风雨,

460

​et claro silvas cernes Aquilone moveri.

并且会看到森林被清澈的北风吹动。

​Denique quid vesper serus vehat, unde serenas

总之,深夜会带来什么,风从何处驱动

​ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster,

晴朗的云彩,潮湿的南风在谋划什么,

​sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum

太阳都将给你征兆。谁敢说太阳是虚假的呢?

​audeat. Ille etiam caecos instare tumultus

他甚至经常警告隐秘的骚乱正在迫近,

465

​saepe monet fraudemque et operta tumescere bella.

以及欺骗和隐蔽的战争正在孕育。

​Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam,

他也在凯撒身亡时怜悯罗马,

​cum caput obscura nitidum ferrugine texit

当他用阴沉的铁锈色遮蔽起自己明亮的头部,

​inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem.

而不敬的世代害怕起永恒的黑夜。

​Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti

尽管在那时,大地和海洋的面,

470

​obscenaeque canes inportunaeque volucres

以及不祥的犬只和不合时宜的鸟类,

​signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros

都在给出征兆。我们有多少次看到埃特纳火山从破裂的炉膛中

​vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam

翻涌着喷向独眼巨人的田野,

​flammarumque globos liquefactaque volvere saxa!

并滚滚吐出火焰的球体和熔化的岩石!

​Armorum sonitum toto Germania caelo

日耳曼听见整个天空中武器的轰鸣,

475

​audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes.

阿尔卑斯山因不寻常的震动而颤抖。

​Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis

在寂静的林莽中,处处可听到巨大的声音,

​ingens et simulacra modis pallentia miris

且在夜幕低垂时,显现出面色惨白得令人惊异的

​visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae,

幽灵,牲畜开口说话——骇人听闻!

​infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt

河流停滞,大地裂开,

480

​et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant.

神庙里悲哀的象牙流泪,青铜出汗。

​Proluit insano contorquens vertice silvas

众河之王埃里达努斯以狂暴的漩涡卷走森林并将其冲刷,

​fluviorum rex Eridanus camposque per omnis

并席卷了所有的平原,

​cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem

将牲口连同圈棚一同带走。在同一时期内,

​tristibus aut extis fibrae adparere3 minaces

阴郁的内脏中既不曾停止出现不祥的纹路,

485

​aut puteis manare cruor cessavit et altae

井水也不曾停止流出鲜血,而高耸的城市

​per noctem resonare lupis ululantibus urbes.

整夜因群狼的嚎叫而回荡。

​Non alias caelo ceciderunt plura sereno

在晴朗的天空中,从未有如此多的雷电落下,

​fulgura nec diri totiens arsere cometae.

凶兆的彗星也不曾如此频繁地燃烧。

​ergo inter sese paribus concurrere telis

因此,腓立比再次看到罗马的军队

490

​Romanas acies iterum videre Philippi;

用彼此相同的武器相互交锋;

​nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro

天神也并不认为,让埃马提亚和海摩斯的广阔平原

​Emathiam et latos Haemi pinguescere campos.

两次用我们的鲜血来肥沃,是不妥当的。

​Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis

确实,那个时刻终将来临:在那些边界上,

​agricola incurvo terram molitus aratro

用弯曲的犁耕作土地的农夫,

495

​exesa inveniet scabra robigine pila

将会发现被粗糙铁锈腐蚀的投枪,

​aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis

或者用沉重的耙子敲击空洞的头盔,

​grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris.

并对掘开的坟墓中巨大的骨骸惊叹不已。

​Di patrii, Indigetes, et Romule Vestaque mater,

祖先的神明啊,土著的保护神,以及罗穆路斯和母亲维斯塔,

​quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas,

您守护着托斯卡纳的台伯河和罗马的帕拉蒂尼,

500

​hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo

至少不要阻止这位年轻人去拯救

​ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro

这颠覆的时代!我们早已用我们的鲜血

​Laomedonteae luimus periuria Troiae;

偿清了拉奥墨冬之特洛伊的背信弃义;

​iam pridem nobis caeli te regia, Caesar,

凯撒啊,天上的殿堂早已嫉妒我们拥有你,

​invidet atque hominum queritur curare triumphos;

并抱怨你仍在关心人间的凯旋;

505

​quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem,

因为在这里正义与邪恶被颠倒:世上有如此多的战争,

​tam multae scelerum facies; non ullus aratro

如此多样的犯罪面目;犁头得不到

​dignus honos, squalent abductis arva colonis

任何应有的尊崇,农夫被带走,田野荒凉,

​et curvae rigidum falces conflantur in ensem.

弯曲的镰刀被熔铸成坚硬的利剑。

​Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum;

这边幼发拉底河,那边日耳曼激起战火;

510

​vicinae ruptis inter se legibus urbes

邻近的城市撕毁了彼此的契约,

​arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe;

拿起武器;不敬的战神在全世界肆虐;

​ut cum carceribus sese effudere quadrigae,

就像四马战车从起跑处冲出,

​addunt in spatia4 et frustra retinacula tendens

它们在赛道上不断加速,而御者徒劳地拉紧缰绳,

​fertur equis auriga neque audit currus habenas.

却被马匹带走,战车不再听从缰绳的控制。

语法注4 条
  1. 1.448male

    副词 male 既可修饰 mitis(形容词,“柔和的,成熟的”),也可修饰 defendet(动词,“保护”)。此处修饰 defendet,表示“难以保护”、“不能充分防范”之意。

  2. 1.454inmiscerier

    古典诗歌中保留的古体被动/异动现在不定式形式(以 -ier 结尾),等同于古典时期的 inmisceri(“混合,介入”)。

  3. 1.484adparere

    此处的 adparere 与接下来的 manare 和 resonare 一样,是充当动词 cessavit(停止)的补足语不定式。

  4. 1.513addunt in spatia

    字面意思是“它们向空间里增加”,这是一个非常省略的表达。此处通常理解为省略了 se(“它们自身”)或 gradum(“步伐、速度”),用以形容战车在赛道(spatia)上圈数越多、速度越快的状态。

翻译:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 发布)・修订记录(2 处,最近 2026-09-22)
  • 2026-09-22 AI校阅 — 注 1 处
  • 2026-09-21 AI校阅 — 译文 1 处
urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:1.440-1.514